İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderEtilen Diamin Tetra Asetik Asit, Ethylenediaminetetraacetic Acid, Ethylene Diamine Tetra Acetic Acid, Edetic Acid, EDTA, 60-00-4
ETİLEN DİAMİN TETRA ASETİK ASİT (EDTA)
1. Kimyasal Kimlik ve Malzeme Sınıflandırması
-
Kimyasal Adı: Etilendiamintetraasetik Asit, Edetik Asit, (Etilendinitrilo)tetraasetik asit
-
Eşanlamlılar: EDTA, Edetic Acid, Versene, Sequestrene, Nullapon, Chelaton, Trilon BS, Chelaplex, Complexon
-
CAS Numarası: 60-00-4
-
EC Numarası (EINECS): 200-449-4
-
Moleküler Formül: C₁₀H₁₆N₂O₈
-
Moleküler Ağırlık: 292,24 g/mol
-
Kimyasal Sınıf: Aminopolikarboksilik asit (şelatlayıcı ajan)
-
HS Kodu: 2922.49
-
UN Numarası: Düzenlenmemiştir (taşıma için tehlikesiz)
2. Fiziksel Özellikler
2.1 Genel Fiziksel Özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Görünüm | Beyaz ila açık beyaz kristal toz |
| Fiziksel durum (20°C) | Katı (kristal) |
| Koku | Kokusuz |
| Tat | Hafif asidik |
| Yoğunluk | 0,86 g/cm³ (yığma yoğunluk 1,0–1,2 g/cm³) |
| Erime noktası | 237–245°C (bozunur) |
| Kaynama noktası | Kaynamadan önce bozunur |
| Parlama noktası | Yanıcı değildir |
| Buhar basıncı | İhmal edilebilir |
| Kırılma indisi (nD20) | 1,485 |
2.2 Suda Çözünürlük
| Sıcaklık (°C) | Çözünürlük (g/100 mL su) | pH |
|---|---|---|
| 20°C | 0,5 (çok düşük) | 2,5–3,0 |
| 22°C | 0,5 | – |
| 40°C | 1,0 | – |
| 60°C | 2,5 | – |
| 80°C | 5,0 | – |
| 100°C | 8,0 | – |
Not: EDTA serbest asidi düşük su çözünürlüğüne sahiptir (0,5 g/L). Çoğu uygulama için EDTA, daha çözünür tuz formlarında (disodyum, tetrasodyum) kullanılır.
2.3 Diğer Çözücülerde Çözünürlük
| Çözücü | Çözünürlük |
|---|---|
| Su | 0,5 g/L (düşük) – sınırlı |
| Etanol | Az çözünür |
| Metanol | Az çözünür |
| Aseton | Az çözünür |
| Diklorometan | Çözünmez |
| Kloroform | Çözünmez |
2.4 Sulu Çözelti Özellikleri
| Parametre | Değer |
|---|---|
| pH (doygun çözelti, 20°C) | 2,5–3,0 (asidik) |
| pH (%1 çözelti, serbest asit) | 4,0–5,0 |
3. EDTA Tuzları – Karşılaştırma ve Spesifikasyonlar
| Tuz | Formül | CAS | Moleküler Ağırlık | Çözünürlük (20°C) | pH (%1 çözelti) | Birincil Uygulamalar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EDTA (serbest asit) | C₁₀H₁₆N₂O₈ | 60-00-4 | 292,24 | ~0,5 g/L | 4,0–5,0 | Analitik kimya, tampon çözeltileri, tuz hazırlama |
| Disodyum EDTA (Na₂EDTA) | C₁₀H₁₄N₂Na₂O₈·2H₂O | 139-33-3 | 372,24 | ~10 g/100 mL | 4,5–5,0 | Kozmetik, gıda koruyucu, ilaç, antikoagülan |
| Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) | C₁₀H₁₂N₂Na₄O₈·4H₂O | 64-02-8 | 452,19 | ~60 g/100 mL | 11,5–12,0 | Deterjanlar, temizlik ürünleri, su arıtma |
| Kalsiyum Disodyum EDTA (CaNa₂EDTA) | C₁₀H₁₂CaN₂Na₂O₈·2H₂O | 62-33-9 | 410,31 | ~30 g/100 mL | 6,5–7,5 | Şelasyon tedavisi (ağır metal zehirlenmeleri – kurşun) |
4. Kalite Spesifikasyonları (Serbest Asit)
4.1 EDTA Serbest Asit – Teknik / Analitik Sınıf
| Parametre | Spesifikasyon | Test Yöntemi |
|---|---|---|
| Tayin (C₁₀H₁₆N₂O₈, kuru bazda) | ≥ %99,0 | Titrasyon |
| Su içeriği (K. Fischer) | ≤ %0,5 | Karl Fischer |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,05 | Turbidimetrik |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0,05 | Turbidimetrik |
| Ağır metaller (Pb olarak) | ≤ 20 ppm | Kolorimetrik |
| Demir (Fe) | ≤ 20 ppm | Kolorimetrik |
| Şelasyon değeri (mg CaCO₃/g) | ≥ 339 mg CaCO₃/g | Titrasyon |
| pH (Na tuzunun %10 çözeltisi) | 4,0–5,0 | pH metre |
| Kızdırma kalıntısı | ≤ %0,2 | Külleme (800°C) |
| Görünüm | Beyaz kristal toz | Görsel |
4.2 EDTA Serbest Asit – USP Sınıfı
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Tayin (C₁₀H₁₆N₂O₈, kuru bazda) | %99,0–101,0 |
| Su içeriği | ≤ %0,5 |
| Ağır metaller (Pb olarak) | ≤ 20 ppm |
| Demir (Fe) | ≤ 10 ppm |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,05 |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0,05 |
| Nitrilotriasetik asit (NTA) | ≤ %0,2 |
| pH (%1 çözelti) | 4,0–5,0 |
5. Kimyasal Özellikler
5.1 Moleküler Yapı
Yapı: (HOOC–CH₂)₂N–CH₂–CH₂–N(CH₂–COOH)₂
-
Hekzadentat ligand (altı donör atom: iki N, dört O, karboksil gruplarından)
-
Metal iyonları ile son derece kararlı 1:1 kompleksler oluşturur (şelat etkisi)
-
Çoklu ayrışabilir protonlar (tetraprotik asit)
5.2 Ayrışma Sabitleri (pKa, 25°C)
| Ayrışma Adımı | pKa | Grup |
|---|---|---|
| Birinci ayrışma | 1,99 | –N⁺H– (protonlanmış amin) |
| İkinci ayrışma | 2,67 | –N⁺H– (protonlanmış amin) |
| Üçüncü ayrışma | 6,16 | –COOH |
| Dördüncü ayrışma | 10,26 | –COOH |
| Beşinci ayrışma | 12,67 | –COOH (küçük) |
| Altıncı ayrışma | 13,26 | –COOH (küçük) |
Not: EDTA tetraprotiktir (dört ayrışabilir karboksilik asit protonu) artı asit formunda iki protonlanmış nitrojen.
5.3 Şelasyon – Kararlılık Sabitleri (log K, 25°C)
| Metal İyonu | Kararlılık Sabiti (log K) | Uygulama |
|---|---|---|
| Fe³⁺ (demir) | 25,1 | Demir şelasyonu, pas giderme |
| Cu²⁺ (bakır) | 18,8 | Bakır kompleksleme |
| Ni²⁺ (nikel) | 18,6 | Nikel kompleksleme |
| Zn²⁺ (çinko) | 16,5 | Çinko kompleksleme |
| Co²⁺ (kobalt) | 16,3 | Kobalt kompleksleme |
| Pb²⁺ (kurşun) | 15,5 | Kurşun şelasyonu (tedavi) |
| Ca²⁺ (kalsiyum) | 10,7 | Su yumuşatma, antikoagülan |
| Mg²⁺ (magnezyum) | 8,7 | Su yumuşatma |
5.4 Metal-EDTA Kompleks Oluşumu (1:1 Stokiyometri)
Mⁿ⁺ + EDTA⁴⁻ → [M(EDTA)]ⁿ⁻⁴
-
Çoğu iki ve üç değerlikli metal iyonu ile son derece kararlı, suda çözünür kompleksler oluşturur
-
Seçicilik: Fe³⁺ > Cu²⁺ > Ni²⁺ > Zn²⁺ > Co²⁺ > Pb²⁺ > Ca²⁺ > Mg²⁺
5.5 Kimyasal Kararlılık
| Parametre | Davranış |
|---|---|
| Kuru havada kararlılık | Kararlıdır |
| Çözeltide kararlılık | pH 4–11 aralığında kararlıdır |
| Işık hassasiyeti | Kararlıdır |
| Termal kararlılık | >200°C'de bozunur (CO, CO₂, H₂O, N₂ açığa çıkarır) |
| Hidrolitik kararlılık | Kararlıdır (hidrolize dirençlidir) |
5.6 Uyumsuzluklar
| Madde | Tehlike |
|---|---|
| Güçlü oksitleyici ajanlar (HNO₃, H₂O₂, permanganatlar, kromatlar) | Oksidasyon |
| Güçlü bazlar (NaOH, KOH) | Nötralizasyon (EDTA tuzları oluşturur) |
| Ağır metal iyonları | Şelasyon (amaçlanan – tehlike değil) |
| Bakır, demir ve diğer metaller | Korozyon (metal iyonlarını yüzeylerden şelatlar) |
6. Üretim Yöntemleri
6.1 Etilendiamin, Formaldehit ve Sodyum Siyanürden (Endüstriyel Standart)
Reaksiyon: H₂N–CH₂–CH₂–NH₂ + 4CH₂O + 4NaCN → EDTA (tetrasodyum tuzu üzerinden)
Proses:
-
Etilendiamin, formaldehit ve sodyum siyanür ile reaksiyona sokulur (siyanometilasyon)
-
Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) oluşur
-
Asitlendirme ile EDTA serbest asidi elde edilir
Tipik verim: %85–90
6.2 Alternatif Yöntem (Kloroasetik Asit Yolu)
Reaksiyon: C₂H₄(NH₂)₂ + 4ClCH₂COOH + 4NaOH → C₂H₄(N(CH₂COONa)₂)₂ + 4NaCl + 4H₂O
Proses:
-
Etilendiamin, kloroasetik asit ile reaksiyona sokulur
-
Tetrasodyum EDTA oluşur
-
Asitlendirme ile EDTA serbest asidi elde edilir
7. Etki Mekanizması – Şelasyon
7.1 Şelasyon Mekanizması
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| 1 | EDTA suda EDTA⁴⁻ anyonları oluşturmak üzere ayrışır (pH >10'da) veya daha düşük pH'da HEDTA³⁻, H₂EDTA²⁻ oluşturur |
| 2 | EDTA⁴⁻ altı elektron çiftini (yalnız elektron çiftleri) metal iyonunun boş orbitallerine verir |
| 3 | Son derece kararlı, suda çözünür oktahedral kompleksler oluşturur |
| 4 | Metal iyonları etkili bir şekilde "sekestre edilir" – çökelme, kataliz veya biyolojik aktivite için kullanılamaz hale gelir |
7.2 Su Yumuşatma
Reaksiyon: Ca²⁺ (sulu) + EDTA⁴⁻ (sulu) → [Ca(EDTA)]²⁻ (sulu)
-
Ca²⁺ ve Mg²⁺ şelatlanır, CaCO₃ veya CaSO₄ (kireç) olarak çökelmeleri önlenir
-
Şelatlanmış kalsiyum çözünür ve reaktif olmayan halde kalır
7.3 Antikoagülan Mekanizması
-
Kan plazmasındaki Ca²⁺ iyonlarını şelatlar
-
Kalsiyum, pıhtılaşma kademesi için gereklidir
-
Ca²⁺'nin uzaklaştırılması pıhtı oluşumunu önler
8. Endüstriyel Uygulamalar
8.1 Su Arıtma (Kireç Önleme)
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Uygulama | Ca²⁺ ve Mg²⁺'yi sekestre eder → kireç (CaCO₃, CaSO₄) oluşumunu önler |
| Tipik dozaj | 1–50 mg/L |
| Kullanılan formlar | Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) veya serbest asit (pH ayarı ile) |
| Endüstriler | Kazan suyu, soğutma suyu, endüstriyel proses suyu |
8.2 Deterjanlar ve Temizlik Ürünleri
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Çamaşır deterjanları | Builder, su yumuşatıcı (Ca²⁺/Mg²⁺'yi sekestre eder) | %0,5–5 |
| Otomatik bulaşık | Cam eşya ve bulaşıklarda kireç oluşumunu önler | %0,5–3 |
| Endüstriyel temizleyiciler | Metal iyonu sekestrasyonu, çökelmeyi önler | %1–10 |
| Şişe yıkama | Şişelerde kireç oluşumunu önler | %0,1–1 |
Tercih edilen tuz: Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) – yüksek çözünürlük, alkali pH
8.3 Kozmetik ve Kişisel Bakım (INCI: Disodium EDTA veya Tetrasodium EDTA)
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Şampuanlar ve saç kremleri | Stabilizatör, oksidasyonu önler (bozunmayı katalizleyen metal iyonlarını şelatlar) | %0,1–0,5 |
| Kremler ve losyonlar | Koruyucu güçlendirici, stabilizatör | %0,05–0,2 |
| Sabunlar | Acılaşmayı önler (metal katalizörleri şelatlar) | %0,1–0,5 |
| Makyaj | Stabilizatör, antioksidan sinerjist | %0,05–0,2 |
| Diş macunu | Renk bozulmasını önler (demiri şelatlar) | %0,1–0,5 |
Faydaları:
-
Metal katalizli oksidasyonu önler (acılaşma, renk bozulması)
-
Formülasyonları stabilize eder
-
Koruyucu etkinliğini artırır (koruyucu güçlendirici)
-
Sert suda köpürmeyi iyileştirir
8.4 Gıda Endüstrisi (E385 – Kalsiyum Disodyum EDTA)
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Koruyucu (konserve gıdalar) | Oksidasyonu katalizleyen metal iyonlarını (Fe, Cu) şelatlar | 50–200 mg/kg |
| Renk stabilizatörü | Renk bozulmasını önler (demir kaynaklı esmerleşme) | 50–150 mg/kg |
| Tat stabilizatörü | Metal katalizli tat bozulmasını önler | 50–100 mg/kg |
| Mayonez ve soslar | Koruyucu (oksidasyonu önler) | 75 mg/kg (maks) |
| Meşrubatlar | Stabilizatör (tat, rengi korur) | 50–100 mg/L |
| Turşu ve relish | Koruyucu, renk stabilizatörü | 100–200 mg/kg |
Gıda katkı maddesi kodu: E385 (Kalsiyum disodyum EDTA) – AB, ABD, Japonya'da izin verilmiştir
8.5 Farmasötik ve Tıbbi Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kan toplama tüpleri (antikoagülan) | Ca²⁺'yi şelatlar → pıhtılaşmayı önler (lavanta kapaklı tüpler) |
| Şelasyon tedavisi (ağır metal zehirlenmeleri) | CaNa₂EDTA kurşun (Pb²⁺) zehirlenmesi için |
| Oftalmik preparatlar | Stabilizatör (metal katalizli bozunmayı önler) |
| Topikal kremler | Koruyucu güçlendirici |
| Böbrek taşı tedavisi | Kalsiyum oksalatı şelatlar (sınırlı) |
8.6 Tarım
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Mikro besin şelatları (Fe-EDTA, Zn-EDTA, Mn-EDTA, Cu-EDTA) | Mikro besinleri çözünür ve bitki alımı için mevcut tutar | Şelat ürünlerinde %1–10 |
| Toprak iyileştirme | Ağır metalleri (Pb, Cd) şelatlar | Değişken |
| Gübre katkıları | Metal fosfatların çökelmesini önler | %0,1–1 |
8.7 Tekstil ve Kağıt Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Ağartma (peroksit stabilizatörü) | Peroksit bozunmasını katalizleyen Fe, Cu, Mn'yi şelatlar |
| Boyama yardımcıları | Metal iyonu müdahalesini önler (Ca²⁺, Mg²⁺, Fe³⁺, Cu²⁺) |
| Parlaklık artırma | Renk bozulmasına neden olan metal iyonlarını uzaklaştırır |
8.8 Metal Kaplama ve Elektronik
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Elektroless bakır kaplama | Cu²⁺'yi şelatlar – çökelmeyi önler |
| PCB üretimi | Bakır biriktirme, aşındırma çözeltileri |
| Metal temizleme | Oksit tabakalarını (pas) uzaklaştırır |
| Fotoğraf işleme | Metal iyonu kontaminasyonunu önler |
8.9 Petrol ve Gaz Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kireç inhibisyonu (petrol kuyuları, boru hatları) | Ca²⁺, Ba²⁺'yi şelatlar (sülfat kirecini önler) |
| Kuyu stimülasyonu | Demir şelasyonu (çökelmeyi önler) |
8.10 Laboratuvar ve Analitik Kimya
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kompleksometrik titrasyonlar | Ca²⁺, Mg²⁺, Zn²⁺ vb. tayini |
| Maskeleme ajanı | Analitik prosedürlerde metal iyonu müdahalesini önler |
| Tampon çözeltiler | pH tamponlarının bileşeni (örn. Tris-EDTA tamponu) |
| Biyokimya araştırması | Metal iyonlarını uzaklaştırır (örn. DNaz/RNaz inhibisyonu) |
| Hücre kültürü | Hücre ayırma için EDTA-tripsin çözeltisi |
8.11 Enerji Üretimi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kazan temizliği | Kireci (CaCO₃, demir oksitler) uzaklaştırır |
| Soğutma kulesi arıtma | Kireç önleme |
| Baca gazı desülfürizasyonu | Eser metalleri şelatlar |
9. BASF Eşdeğer Ürünleri (Trilon® Serisi)
| BASF Ürünü | Açıklama | Form | Tayin (%) | pH (%1) | Yoğunluk (g/cm³) |
|---|---|---|---|---|---|
| Trilon® BS | EDTA (serbest asit) | Toz | ~99 | ~2,8 | ~820 kg/m³ |
| Trilon® BS Powder | EDTA (serbest asit) | Toz | ~99 | ~2,5 | – |
| Trilon® BD | Na₂EDTA·2H₂O (disodyum tuzu) | Toz | ≥ 89 | ~4,5 | ~950 kg/m³ |
| Trilon® B Liquid | Na₄EDTA (tetrasodyum tuzu) | Sıvı | ~40 | ~11,5 | ~1,31 |
| Trilon® B Powder | Na₄EDTA·4H₂O (tetrasodyum tuzu) | Toz | ~87 | ~11,5 | ~700 kg/m³ |
| Trilon® BX Liquid | Na₄EDTA (saf form) | Sıvı | ~40 | ~11,5 | ~1,28 |
| Trilon® BX Powder | Na₄EDTA (saf form) | Toz | ~84 | ~11,2 | ~845 kg/m³ |
| Trilon® D Liquid | HEDTA trisodyum tuzu | Sıvı | ~40 | ~11,5 | ~1,26 |
| Trilon® M Liquid | MGDA trisodyum tuzu | Sıvı | ~40 | ~11,0 | ~1,30 |
| Trilon® M Max | MGDA (granül) | Granül | ~81 | ~11,4 | ~790 kg/m³ |
10. Toksikoloji ve Güvenlik
10.1 Akut Toksisite
| Parametre | Değer | Sınıflandırma |
|---|---|---|
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 2.000–4.000 mg/kg (düşük toksisite) | Sınıflandırılmamış |
| Dermal LD₅₀ (tavşan) | >2.000 mg/kg | Sınıflandırılmamış |
| İnhalasyon LC₅₀ | Belirlenmemiştir (toz tahriş edebilir) | Sınıflandırılmamış |
| Cilt tahrişi | Tahriş edici değildir | Sınıflandırılmamış |
| Göz tahrişi | Hafif tahriş edici (toz) | Sınıflandırılmamış |
| Cilt hassasiyeti | Hassaslaştırıcı değildir | Sınıflandırılmamış |
10.2 Kronik Toksisite
| Bitiş Noktası | Sınıflandırma |
|---|---|
| Kanserojenite | Sınıflandırılmamış (kanserojen değildir) |
| Mutajenite | Negatif (bazı in vitro yüksek konsantrasyonlarda pozitif) |
| Üreme toksisitesi | Sınıflandırılmamış |
| Hedef organ toksisitesi | Sınıflandırılmamış |
10.3 Çevresel Akıbet
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Biyobozunabilirlik | Yavaş ila orta (28 günde %10–30) – kolay biyobozunur değildir |
| Sucul toksisite (balık, LC₅₀, 96 saat) | 100–500 mg/L (düşük ila orta toksisite) |
| Daphnia magna (EC₅₀, 48 saat) | 50–200 mg/L |
| Algal toksisite (EC₅₀, 72 saat) | 10–100 mg/L |
| Metal mobilizasyonu (toprak/su) | Sedimentlerden ağır metalleri mobilize edebilir (çevresel endişe) |
| Biyobirikim | Düşük potansiyel (log P < 1) |
| WGK Almanya | 2 (su için tehlike) |
10.4 GHS Sınıflandırması (Tipik)
| Sınıflandırma | Kategori |
|---|---|
| Sinyal kelimesi | Yok (tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır) |
| Zararlılık ifadeleri | Yok (normal koşullar altında) |
| Önlem ifadeleri | P264, P280 (toz için – göz koruması) |
10.5 NFPA Derecelendirmesi
| Sağlık | Alevlenirlik | Reaktivite |
|---|---|---|
| 0–1 | 0 | 0 |
11. Güvenlik Önlemleri ve Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE)
-
Tehlikeler:
-
Düşük akut toksisite
-
Toz gözlerde ve solunum yolunda hafif tahrişe neden olabilir
-
Yanıcı değildir
-
Düşük biyoyararlanım (zayıf emilir)
-
-
KKE (önerilen – endüstriyel taşıma için):
-
Koruyucu gözlük (EN 166) – isteğe bağlı (düşük tehlike)
-
Toz maskesi (FFP1/FFP2) – tozlu işlemler için
-
Kimyasal dayanımlı eldivenler (nitril – isteğe bağlı)
-
Koruyucu giysi (toz koruması)
-
-
Mühendislik kontrolleri:
-
Toz kontrolü için yerel egzoz havalandırması (LEV)
-
Göz yıkama istasyonları
-
-
Depolama koşulları:
-
Orijinal kabında sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı kağıt torbalar)
-
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alanda saklayın
-
Nemden koruyun (higroskopik – nem emer)
-
-
İlk yardım:
-
Soluma: Temiz havaya çıkarın
-
Göz teması: 15 dakika su ile durulayın; kontakt lensleri çıkarın; tahriş devam ederse tıbbi yardım alın
-
Cilt teması: Sabun ve su ile yıkayın
-
Yutma: Ağzı çalkalayın; su için; büyük miktar yutulduysa tıbbi yardım alın
-
12. Depolama ve Raf Ömrü
12.1 Depolama Koşulları
| Parametre | Gereksinim |
|---|---|
| Depolama sıcaklığı | 5–30°C (oda sıcaklığı) |
| Kap | Sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı kağıt torbalar) |
| Korunması gerekenler | Nem (higroskopik – su emer, topaklanabilir) |
| Ortam | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan |
12.2 Raf Ömrü
| Parametre | EDTA Serbest Asit | EDTA Tuzları |
|---|---|---|
| Raf ömrü (kapalı, kuru) | 24–36 ay | 24–36 ay |
| Bozunma göstergeleri | Topaklanma (nem emilimi), renk bozulması | Topaklanma, çiçeklenme (kristal suyu kaybı) |
13. Taşımacılık Bilgileri
| Düzenleme | Sınıflandırma |
|---|---|
| UN Numarası | Düzenlenmemiştir (tehlikesiz) |
| ADR/RID | Tehlikeli mal olarak sınıflandırılmamıştır |
| IMDG | Düzenlemeye tabi değildir |
| IATA | Düzenlemeye tabi değildir |
| Uygun sevkiyat adı | Etilendiamintetraasetik asit (tehlikesiz) |
14. Eşanlamlılar ve Yaygın İsimler
-
Türkçe: Etilen Diamin Tetra Asetik Asit, EDTA, Edetik Asit
-
İngilizce: Ethylenediaminetetraacetic Acid, EDTA, Edetic Acid, Versene, Sequestrene, Nullapon, Chelaton, Trilon BS, Chelaplex, Complexon
-
Fransızca: Acide éthylènediaminetétraacétique
-
Almanca: Ethylendiamintetraessigsäure
-
İspanyolca: Ácido etilendiaminotetraacético
15. Düzenleyici Durum
| Düzenleme | Durum |
|---|---|
| REACH (AB) | Kayıtlı (EC 200-449-4) |
| TSCA (ABD) | Listelenmiştir |
| FDA | Belirli kullanımlar için GRAS (E385 – kalsiyum disodyum EDTA) |
| EFSA | Gıda katkı maddesi olarak izin verilmiştir (E385) |
| EPA | Kısıtlanmamıştır |
| USP / Ph. Eur. | Farmasötik kullanım için monograf |
16. Neden EDTA Tercih Edilmelidir?
| Avantaj | Açıklama |
|---|---|
| Güçlü şelatlayıcı ajan | Çoğu metal iyonu ile son derece kararlı 1:1 kompleksler oluşturur |
| Seçici şelasyon | Kararlılık: Fe³⁺ > Cu²⁺ > Ni²⁺ > Zn²⁺ > Co²⁺ > Pb²⁺ > Ca²⁺ > Mg²⁺ |
| Su yumuşatma | Ca²⁺ ve Mg²⁺'yi etkili şekilde sekestre eder – kireç oluşumunu önler |
| Antioksidan sinerjist | Oksidasyonu teşvik eden metal katalizörleri (Fe, Cu) şelatlar |
| Koruyucu güçlendirici | Metal iyonlarını şelatlayarak koruyucuların etkinliğini artırır |
| Gıda kullanımı için GRAS | E385 – kalsiyum disodyum EDTA, gıda katkı maddesi olarak izin verilmiştir |
| Farmasötik uygulamalar | Antikoagülan (kan toplama), şelasyon tedavisi (kurşun zehirlenmesi) |
| Birden fazla tuz formu | Serbest asit, disodyum, tetrasodyum, kalsiyum disodyum – özelleştirilmiş çözünürlük |
| Uzun raf ömrü | Uygun şekilde saklandığında 24–36 ay |
Sınırlamalar:
-
Düşük çözünürlük (serbest asit) – 20°C'de 0,5 g/L; sulu uygulamalar için tuz formlarını kullanın
-
Yavaş biyobozunabilirlik – 28 günde %10–30; çevresel kalıcılık endişesi
-
Metal mobilizasyonu – Sedimentlerden ağır metalleri mobilize edebilir (çevresel etki)
-
Çok düşük pH'da etkisiz – Şelasyon yeteneği pH 4'ün altında azalır (protonasyon)
-
Seçicilik sınırlamaları – Hem istenen hem de istenmeyen metal iyonlarını şelatlar (spesifik olmayan)
17. EDTA Tuzları Karşılaştırması – Seçim Kılavuzu
| Uygulama | Önerilen EDTA Tuzu | Nedeni |
|---|---|---|
| Su yumuşatma | Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) | Yüksek çözünürlük, alkali pH, etkili Ca²⁺/Mg²⁺ şelasyonu |
| Deterjanlar ve temizleyiciler | Tetrasodyum EDTA (Na₄EDTA) | Yüksek çözünürlük, alkali uyumluluk |
| Kozmetik | Disodyum EDTA (Na₂EDTA) | Hafif, cilt pH'ı (5,5–7,0) ile uyumlu |
| Gıda koruma | Kalsiyum disodyum EDTA (CaNa₂EDTA) | İzin verilmiş GRAS (E385), gıda sınıfı |
| Antikoagülan (kan) | Na₂EDTA veya K₂EDTA | Ca²⁺'yi şelatlar, pıhtılaşmayı önler |
| Şelasyon tedavisi | Kalsiyum disodyum EDTA (CaNa₂EDTA) | Esansiyel Ca²⁺'yi tüketmeden kurşunu uzaklaştırır |
| Laboratuvar analizi | Disodyum EDTA (Na₂EDTA) | Kompleksometri için standart titrant |
| Tarım (mikro besinler) | Serbest asit veya Na tuzları (Fe-EDTA, Zn-EDTA vb.'ye dönüştürülür) | Metal şelatları oluşturur |
18. EDTA vs. DTPA vs. NTA – Karşılaştırma
| Özellik | EDTA | DTPA | NTA |
|---|---|---|---|
| Donör atom sayısı | 6 (2N, 4O) | 8 (3N, 5O) | 4 (1N, 3O) |
| log K (Ca²⁺) | 10,7 | 10,9 | 6,4 |
| log K (Fe³⁺) | 25,1 | 28,6 | 15,9 |
| Biyobozunabilirlik | Yavaş (%10–30/28 gün) | Çok yavaş | Orta (%30–50/28 gün) |
| Maliyet | Düşük | Daha yüksek | Daha düşük |
| Birincil kullanım | Genel şelasyon | Daha güçlü şelasyon, nükleer tıp | Deterjan builder (kısıtlı) |
19. Sık Sorulan Sorular (SSS)
S1: EDTA ile tuzları (Na₂EDTA, Na₄EDTA) arasındaki fark nedir?
C1: EDTA serbest asidi düşük su çözünürlüğüne sahiptir (0,5 g/L). Tuzları çok daha çözünürdür: Na₂EDTA (~10 g/100 mL), Na₄EDTA (~60 g/100 mL). Na₄EDTA daha alkalidir (pH 11,5). Sulu uygulamalar için tuz formlarını kullanın.
S2: EDTA yemek için güvenli midir?
C2: Kalsiyum disodyum EDTA (E385), sınırlı miktarlarda (50–200 mg/kg) gıda katkı maddesi olarak izin verilmiştir. FDA tarafından GRAS (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilir) olarak belirlenmiştir. EDTA serbest asidi doğrudan gıdada kullanılmaz.
S3: EDTA antikoagülan olarak nasıl çalışır?
C3: EDTA, kan plazmasındaki kalsiyum iyonlarını (Ca²⁺) şelatlar. Kalsiyum, pıhtılaşma kademesi için gereklidir; kalsiyumun uzaklaştırılması pıhtı oluşumunu önler. Lavanta kapaklı kan toplama tüplerinde kullanılır.
S4: EDTA biyobozunur mu?
C4: EDTA yavaş biyobozunurdur (28 günde %10–30). Kolay biyobozunur olarak kabul edilmez ve sedimentlerden metal mobilizasyonu konusunda çevresel endişe vardır. Daha yeni şelatlayıcı ajanlar (MGDA, GLDA) daha biyobozunurdur.
S5: EDTA pası temizleyebilir mi?
C5: Evet, EDTA Fe³⁺'yi (demir) şelatlayarak çözünür demir-EDTA kompleksleri oluşturur. Metal yüzeylerden pası temizleyebilir, ancak güçlü asitlerden (HCl, H₂SO₄) daha yavaştır. Pas lekesi giderme için etkilidir.
S6: EDTA şampuanlarda neden kullanılır?
C6: EDTA, yüzey aktif maddelere müdahale eden, oksidasyona (acılaşma) neden olan ve koruyucuları bozan metal iyonlarını (Ca²⁺, Mg²⁺, Fe³⁺, Cu²⁺) şelatlar. Formülasyonları stabilize eder, sert suda köpürmeyi iyileştirir ve koruyucu güçlendirici olarak işlev görür.
20. Özet Tablo – Tek Bakışta Temel Spesifikasyonlar
| Parametre | EDTA (Serbest Asit) | Na₂EDTA·2H₂O | Na₄EDTA·4H₂O | CaNa₂EDTA·2H₂O |
|---|---|---|---|---|
| CAS Numarası | 60-00-4 | 139-33-3 | 64-02-8 | 62-33-9 |
| Moleküler Ağırlık | 292,24 | 372,24 | 452,19 | 410,31 |
| Görünüm | Beyaz kristal toz | Beyaz toz | Beyaz toz | Beyaz toz |
| Suda Çözünürlük (20°C) | ~0,5 g/L | ~10 g/100 mL | ~60 g/100 mL | ~30 g/100 mL |
| pH (%1 çözelti) | 4,0–5,0 | 4,5–5,0 | 11,5–12,0 | 6,5–7,5 |
| Tayin | ≥ %99,0 | ≥ %89,0 | ≥ %87,0 | ≥ %97,0 |
| Birincil Uygulamalar | Analitik, tuz hazırlama | Kozmetik, ilaç, antikoagülan | Deterjanlar, su arıtma | Gıda koruyucu (E385), şelasyon tedavisi |
| GHS Sinyal Kelimesi | Yok | Yok | Tehlike (aşındırıcı) | Yok |
| Zararlılık İfadeleri | Yok | Yok | H318 (göz hasarı) | Yok |
| Raf Ömrü | 24–36 ay | 24–36 ay | 24–36 ay | 24–36 ay |
Bu TDS, ISO 11014-1 formatına uygun olarak hazırlanmış olup, su arıtma uzmanları, deterjan formülatörleri, kozmetik kimyagerleri, gıda teknologları, farmasötik bilimciler, analitik kimyagerler ve satın alma profesyonelleri için tasarlanmıştır. Analiz Sertifikaları (CoA), Güvenlik Bilgi Formları (SDS) ve numune validasyon raporları talep üzerine temin edilebilir.
