İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderBakır Sülfat, Bakır Sülfat Pentahidrat, Copper Sulfate, Cupric Sulfate, Copper Sulfate Pentahydrate, Cupric Sulfate Pentahydrate, Blue Vitriol, Blue Stone, 7758-98-7
BAKIR SÜLFAT (CuSO₄, CuSO₄·5H₂O)
1. Kimlik ve Malzeme Sınıflandırması
-
Kimyasal Adı: Bakır(II) Sülfat, Kuprik Sülfat
-
Eş Anlamlılar: Bakır Sülfat Pentahidrat, Mavi Vitriyol (pentahidrat), Göztaşı, Mavi Taş, Bluestone, Blue Vitriol, Bakır mantar ilacı, Fungusit kimyasalı, Kalkantit (pentahidrat minerali), Kalkosiyanit (mineral)
-
CAS Numaraları:
-
Susuz Bakır Sülfat: 7758-98-7
-
Bakır Sülfat Pentahidrat (5H₂O): 7758-99-8
-
Bakır Sülfat Monohidrat (1H₂O): 10257-55-9 (daha az yaygın)
-
-
EC Numarası (EINECS): 231-847-6 (susuz), 231-847-6 (pentahidrat – aynı EC numarası)
-
Moleküler Formül: CuSO₄ (susuz), CuSO₄·5H₂O (pentahidrat)
-
Moleküler Ağırlık: 159.61 g/mol (susuz), 249.69 g/mol (pentahidrat)
-
Kimyasal Sınıf: İnorganik tuz, geçiş metali sülfatı, bakır tuzu
-
HS Kodu: 2833.25
-
UN Numarası: 3077 (Çevre için tehlikeli madde, katı, b.b.g. – sadece pentahidrat için)
2. Fiziksel Özellikler
2.1 Genel Fiziksel Özellikler
| Özellik | Susuz (Anhidrat) | Pentahidrat (5H₂O) |
|---|---|---|
| Görünüm | Gri-beyaz, yeşilimsi veya soluk yeşil toz | Parlak mavi, mavi kristal toz veya iri kristaller |
| Fiziksel durum (20°C) | Katı (toz) | Katı (kristal toz veya iri kristaller) |
| Koku | Kokusuz | Kokusuz (hafif metalik his) |
| Tat | Metalik, buruk | Metalik, buruk, nahoş |
| Yoğunluk (20°C) | 3.603 g/cm³ | 2.284 g/cm³ |
| Yığın yoğunluğu (toz) | ~1.2–1.8 g/cm³ | ~0.8–1.2 g/cm³ |
| Erime noktası | 590°C (bozunarak) | 110°C (4H₂O kaybı), 150°C (5H₂O kaybı ile bozunur) |
| Kaynama noktası | 650°C (bozunur) | Bozunur (suyunu kaybeder) |
| Bozunma sıcaklığı | >590°C → CuO + SO₃ | >110°C → susuz forma dönüşür |
| Parlama noktası | Uygulanamaz (yanıcı değil) | Uygulanamaz (yanıcı değil) |
| Kendiliğinden tutuşma | Uygulanamaz | Uygulanamaz |
| Kırılma indisi (nD20) | ~1.514 | ~1.514 (çözelti) |
2.2 Hidrasyon Formları ve Renk Değişimi
| Formül | Su içeriği | Renk | Bulunuşu |
|---|---|---|---|
| CuSO₄ (susuz) | %0 | Gri-beyaz ila soluk yeşil | Isıtma ile pentahidratın dehidratasyonu |
| CuSO₄·H₂O (monohidrat) | 1 mol H₂O (%11.2) | Soluk mavi ila yeşilimsi | Ara form |
| CuSO₄·3H₂O (trihidrat) | 3 mol H₂O (~%30) | Mavi | Mineral: bonattit |
| CuSO₄·5H₂O (pentahidrat) | 5 mol H₂O (~%36.1) | Parlak mavi | En yaygın form; mineral: kalkantit |
| CuSO₄·7H₂O (heptahidrat) | 7 mol H₂O (~%44.9) | Mavi | Mineral: boothit (daha az yaygın) |
Renk değişimi (Dehidratasyon): Mavi pentahidrat → 110°C'de beyaz/gri susuz forma dönüşür. Bu değişim, bakır sülfatın su tayini için kullanılan karakteristik bir özelliktir.
2.3 Çözünürlük Özellikleri
| Çözücü | Sıcaklık | Çözünürlük (g/100 mL) – Pentahidrat olarak | Not |
|---|---|---|---|
| Su | 0°C | 243 g/L (24.3 g/100 mL) | Yüksek çözünürlük |
| Su | 20°C | 320 g/L (32.0 g/100 mL) | Çok yüksek çözünürlük |
| Su | 25°C | 330 g/L (33.0 g/100 mL) | Çok yüksek çözünürlük |
| Su | 50°C | 470 g/L (47.0 g/100 mL) | Çok yüksek çözünürlük |
| Su | 100°C | 2,033 g/L (203.3 g/100 mL) | Aşırı yüksek çözünürlük |
| Metanol | 25°C | Az çözünür (~1 g/100 mL) | Düşük çözünürlük |
| Etanol | 25°C | Az çözünür (~0.5 g/100 mL) | Düşük çözünürlük |
| Gliserol | 25°C | Çözünür | Orta çözünürlük |
| Aseton | 25°C | Çözünmez | Çözünmez |
| Asit çözeltileri (seyreltik H₂SO₄) | 25°C | Yüksek çözünürlük | Sülfürik asit çözünürlüğü artırır |
Önemli Not: Bakır sülfatın sudaki çözünürlüğü çok yüksektir (20°C'de ~32 g/100 mL). Bu, onu bakırın en çözünür tuzlarından biri yapar. Çözelti mavi renklidir (hidrate Cu²⁺ iyonu nedeniyle).
2.4 Partikül Karakterizasyonu
| Parametre | Susuz (Anhidrat) | Pentahidrat |
|---|---|---|
| Partikül boyutu (D50) | 10–100 µm (toz) | 100–500 µm (kristal) veya 20–100 µm (mikronize) |
| Kristal form | Ortorombik (anhidrat) | Triklinik (pentahidrat) |
| Spesifik yüzey alanı (BET) | 0.5–2.0 m²/g | 0.1–0.5 m²/g |
| Yığın yoğunluğu (gevşek) | 1.2–1.8 g/cm³ | 0.8–1.2 g/cm³ |
| Sıkıştırılabilirlik indeksi | 20–30 | 15–25 |
2.5 Higroskopiklik ve Kararlılık
| Parametre | Susuz (Anhidrat) | Pentahidrat |
|---|---|---|
| Higroskopiklik | Çok yüksek (havadan nemi hızla emer → pentahidrata dönüşür) | Düşük (nemli havada küflenebilir/yüzeyde nemlenebilir) |
| Delikesans (nem çekerek erime) | Yapar (yüksek nemde yüzeyde çözünür) | Yapmaz |
| Kristal suyu | Yok | 5 mol H₂O |
| Stabilite (kuru, 20°C) | Kararlı değil – zamanla pentahidrata dönüşür | Kararlı |
| Hafif rüzgarlanma (tozlaşma) | Tozlaşabilir | Düşük tozlaşma (kristal form) |
3. Kimyasal Özellikler
3.1 Moleküler Yapı
-
Yapı (susuz): Cu²⁺ [SO₄]²⁻
-
Yapı (pentahidrat): [Cu(H₂O)₄]²⁺ SO₄²⁻·H₂O (dört su molekülü bakıra koordine olur, bir su molekülü ise serbest kristal suyudur)
-
Bakır içeriği (pentahidrat): %25.5 Cu (ağırlıkça)
-
Bakır içeriği (susuz): %39.8 Cu (ağırlıkça)
-
Sülfat içeriği (pentahidrat): %38.4 SO₄ (ağırlıkça)
-
Sülfat içeriği (susuz): %60.2 SO₄ (ağırlıkça)
3.2 Termal Özellikler (Dehidratasyon ve Bozunma)
| Sıcaklık Aralığı | Reaksiyon | Kütle Kaybı | Oluşan Ürün |
|---|---|---|---|
| 30–60°C | Yüzeysel nem kaybı | ~%1–2 | CuSO₄·5H₂O (nem kaybı) |
| 60–110°C | 4H₂O kaybı (kısmi dehidratasyon) | ~%14.4 | CuSO₄·H₂O (monohidrat) |
| 110–150°C | Son 1H₂O kaybı (tam dehidratasyon) | ~%36.1 (toplam) | CuSO₄ (susuz, beyaz/gri) |
| 150–590°C | Kararlı susuz form | – | CuSO₄ (susuz) |
| 590–650°C | Bozunma: CuSO₄ → CuO + SO₃ | ~%50 | Bakır oksit (CuO, siyah) + kükürt trioksit |
| >650°C | Tam bozunma | ~%60 | CuO + SO₂ + O₂ |
Önemli Not: Pentahidrat ısıtıldığında, yaklaşık 200°C'de tamamen susuz hale gelir (beyaz/gri). Su ile temas ettiğinde, susuz form ekzotermik olarak hidrate olur ve mavi renge döner (bakır sülfatın su tayini için kullanılan karakteristik bir özellik).
3.3 Kimyasal Reaktivite
| Reaksiyon / Davranış | Açıklama |
|---|---|
| Bazlarla reaksiyon (NaOH, KOH, NH₄OH) | CuSO₄ + 2 NaOH → Cu(OH)₂ (mavi çökelti) + Na₂SO₄. Amonyak fazlasında çözünür → [Cu(NH₃)₄]²⁺ (koyu mavi kompleks) |
| Karbonatlar ve bikarbonatlarla reaksiyon | CuSO₄ + Na₂CO₃ → CuCO₃ (yeşilimsi) + Na₂SO₄ |
| Metallerle yer değiştirme reaksiyonu (Fe, Zn, Al) | CuSO₄ + Fe → FeSO₄ + Cu (kırmızımsı bakır metal çökelir) – asit banyoları ve metal kaplama |
| Sülfürlerle reaksiyon (Na₂S, H₂S) | CuSO₄ + Na₂S → CuS (siyah çökelti) + Na₂SO₄ |
| İndirgeyici ajanlarla reaksiyon (glikoz, formaldehit) | Cu²⁺'nın Cu⁺ veya Cu⁰'a indirgenmesi (Fehling testi – şeker tayini) |
| Oksitleyici ajanlarla | Kararlı; reaksiyon göstermez |
| Karmaşık (kompleks) oluşumu | NH₃, EDTA, sitrat, oksalat ile kararlı kompleksler oluşturur |
| Hidroliz (sulu çözelti) | Asidik çözelti: Cu²⁺ + H₂O ⇌ [Cu(OH)]⁺ + H⁺ (pH ~4–5) |
3.4 Elektrokimyasal Özellikler
| Parametre | Değer | |
|---|---|---|
| Sulu çözelti pH'ı (%1 CuSO₄·5H₂O, 25°C) | 4.0–5.0 (asidik, hidroliz nedeniyle) | |
| Sulu çözelti pH'ı (%10 CuSO₄·5H₂O, 25°C) | 3.5–4.5 (daha asidik) | |
| Standart redoks potansiyeli (E°) | Cu²⁺ + 2e⁻ ⇌ Cu(s) | E° = +0.34 V |
| Bakır(II) – Bakır(I) redoks potansiyeli | Cu²⁺ + e⁻ ⇌ Cu⁺ | E° = +0.153 V (kararlı değil) |
| İletkenlik (sulu çözelti) | İyi (tamamen iyonize) | |
| Elektroliz | Katotta bakır metal olarak birikir, anotta oksijen çıkar |
3.5 Sulu Çözelti Özellikleri (Renk ve Kompleksler)
| Çözelti | Renk | Kompleks / Açıklama |
|---|---|---|
| CuSO₄ sulu çözeltisi | Mavi | [Cu(H₂O)₆]²⁺ (heksaakuo bakır(II) kompleksi) |
| Konsantre HCl ile | Sarı ila yeşil | [CuCl₄]²⁻ (tetraklorobakır(II) kompleksi) |
| Konsantre NH₃ ile (fazla) | Koyu mavi / mor | [Cu(NH₃)₄]²⁺ (tetraminbakır(II) kompleksi) |
| EDTA ile (fazla) | Mavi | [Cu(EDTA)]²⁻ (şelat kompleksi) |
| Asit (seyreltik H₂SO₄) | Mavi (daha açık) | Hidroliz baskılanır |
4. Ticari Sınıflar ve Spesifikasyonlar
| Sınıf | Form | Saflık | Partikül Boyutu | Uygulamalar |
|---|---|---|---|---|
| Tarım Sınıfı | Pentahidrat | ≥%98.0 | 100–500 µm (kristal) | Fungisit, herbisit, mantar ilacı, toprak düzenleyici, bakır gübresi |
| Teknik Sınıf | Pentahidrat / susuz | ≥%98.5 | 50–500 µm | Madencilik (flotasyon), metal kaplama, deri işleme, tekstil |
| Yem Sınıfı | Pentahidrat | ≥%98.5 | 100–300 µm | Hayvan yemi katkısı (büyüme uyarıcı, bakır takviyesi) |
| Farmasötik Sınıf | Pentahidrat | ≥%99.0 | 50–200 µm | İlaç hammaddesi, bakır takviyesi, antiseptik |
| Laboratuvar Sınıfı (Analitik) | Pentahidrat / susuz | ≥%99.5 | 20–100 µm | Kimyasal analiz, reaktif, deneyler |
| Yüksek Saflık (Elektronik) | Susuz | ≥%99.99 | 1–50 µm | Elektronik, batarya malzemeleri |
5. Kalite Spesifikasyonları (Tarım/Teknik Sınıf – Pentahidrat)
| Parametre | Spesifikasyon (≥%98.0) | Test Metodu |
|---|---|---|
| Tayin (CuSO₄·5H₂O, kuru bazda) | ≥%98.0 | İyodometrik titrasyon (bakır tayini) |
| Bakır içeriği (Cu) | ≥%24.9 (teorik %25.5) | İyodometrik titrasyon / AAS |
| Sülfat içeriği (SO₄) | ≥%37.5 (teorik %38.4) | Gravimetrik (BaSO₄) |
| Su içeriği (kristal suyu + serbest nem) | %34–38 (teorik %36.1) | Karl Fischer veya gravimetrik (110°C kayıp) |
| Çözünmeyen maddeler (suda) | ≤%0.1 | Gravimetrik |
| Klorürler (Cl) | ≤%0.01 | Turbidimetrik |
| Demir (Fe) | ≤%0.05 (500 ppm) | Kolorimetrik / AAS |
| Kurşun (Pb) | ≤10 ppm | Atomik absorpsiyon |
| Arsenik (As) | ≤5 ppm | Atomik absorpsiyon |
| Kadmiyum (Cd) | ≤5 ppm | Atomik absorpsiyon |
| Nikel (Ni) | ≤10 ppm | Atomik absorpsiyon |
| Çinko (Zn) | ≤%0.05 | AAS |
| Serbest asit (H₂SO₄ olarak) | ≤%0.1 | Titrasyon |
| pH (%10 çözelti) | 3.5–4.5 | pH metre |
| Görünüm | Parlak mavi kristal toz | Görsel |
6. Üretim Yöntemleri
6.1 Metallerin Sülfürik Asitte Çözülmesi (En Yaygın Yöntem)
-
Reaksiyon: Cu + 2 H₂SO₄ (kons.) → CuSO₄ + SO₂ + 2 H₂O (sıcak, kons. H₂SO₄ ile)
-
Alternatif reaksiyon (seyreltik asit + oksijen): 2 Cu + 2 H₂SO₄ + O₂ → 2 CuSO₄ + 2 H₂O
-
İşlem:
-
Bakır metal hurdası veya bakır cevheri kullanılır.
-
Sülfürik asit içinde çözülür (ısıtma ile).
-
Kristalizasyon ile pentahidrat formu elde edilir.
-
Filtrelenir, yıkanır, kurutulur.
-
-
Verim: %90–95
-
Saflık: %98–99
6.2 Bakır Oksit veya Hidroksitin Sülfürik Asitte Çözülmesi
-
Reaksiyon: CuO + H₂SO₄ → CuSO₄ + H₂O
-
Reaksiyon: Cu(OH)₂ + H₂SO₄ → CuSO₄ + 2 H₂O
-
İşlem:
-
Bakır oksit veya hidroksit kullanılır.
-
Seyreltik sülfürik asit içinde çözülür.
-
Kristalizasyon ile pentahidrat formu elde edilir.
-
-
Avantaj: SO₂ gazı oluşmaz, daha temiz ürün.
-
Saflık: ≥%99
6.3 Sülfürlü Cevherlerin Kavrulması ve Liçi
-
Reaksiyon: 2 CuS + 3 O₂ → 2 CuO + 2 SO₂; CuO + H₂SO₄ → CuSO₄ + H₂O
-
İşlem:
-
Kalkopirit (CuFeS₂) gibi sülfürlü bakır cevherleri kavrulur.
-
Oluşan bakır oksit, sülfürik asit ile liç edilir.
-
Kristalizasyon ile pentahidrat elde edilir.
-
-
Kullanım: Madencilik yan ürünü olarak.
6.4 Elektrolitik Yöntem (Yüksek Saflık)
-
İşlem: Elektrolitik bakır rafinasyonunda anot çamurundan geri kazanım.
-
Saflık: ≥%99.9
7. Etki Mekanizması (Fonksiyonel Mekanizmalar)
7.1 Fungisit / Mantar İlacı Mekanizması (Tarım – En Büyük Uygulama ~%75)
-
Eser miktarda bakır iyonu (Cu²⁺) yayılımı: Bakır sülfat, su ile temas ettiğinde Cu²⁺ iyonlarını yavaşça serbest bırakır.
-
Mantar hücresine giriş: Cu²⁺ iyonları mantar hücre duvarına nüfuz eder.
-
Hücre içi etki:
-
Enzimlerdeki tiyol (-SH) gruplarına bağlanarak enzimleri inaktive eder.
-
Solunum zincirini bozar (sitokrom c oksidaz inhibisyonu).
-
Hücre zarı bütünlüğünü bozar.
-
Reaktif oksijen türleri (ROS) üretir → oksidatif stres.
-
-
Sonuç: Mantar sporları çimlenmez, miselyum büyümez. Kontak fungisit (sistemik değil).
-
Etkili olduğu hastalıklar:
-
Bağlarda mildiyö (Plasmopara viticola)
-
Domates ve patateste geç yanıklık (Phytophthora infestans)
-
Meyve ağaçlarında yaprak lekesi
-
Süs bitkilerinde mantari hastalıklar
-
Elma ve armutta karaleke
-
7.2 Herbisit / Yosun Öldürücü Mekanizması (Su Arıtma, Göletler, Havuzlar)
-
Yosun hücrelerine toksisite: Cu²⁺ iyonları, yosunların fotosentezini inhibe eder (kloroplast hasarı).
-
Hücre zarı hasarı: Cu²⁺, hücre zarındaki lipidleri perokside eder.
-
Sonuç: Yosun hücreleri ölür, su berraklaşır.
-
Uygulama alanları:
-
Yüzme havuzları (alg çiçeklenmesini önleme)
-
Göletler ve sulama kanalları (yosun kontrolü)
-
Çatılar ve duvarlar (yeşil yosun / liken temizliği)
-
7.3 Hayvan Yemi Katkısı (Büyüme Uyarıcı / Bakır Takviyesi)
-
Eser element (bakır) kaynağı: Bakır, birçok enzimin kofaktörüdür (sitokrom c oksidaz, süperoksit dismutaz, tirozinaz).
-
Büyüme uyarıcı etki (kanatlı hayvanlar, domuzlar):
-
Antibakteriyel etki (bağırsak florasının modülasyonu)
-
Yem dönüşüm oranını iyileştirir (daha az yemle daha fazla et)
-
Büyümeyi hızlandırır (%5–10 artış)
-
-
Bakır eksikliği tedavisi: Anemi, kemik anormallikleri, sinir sistemi bozuklukları, tüy/saç depigmentasyonu.
-
Dozaj (hayvan yemi): 10–200 mg Cu/kg yem (türe bağlı olarak; kanatlılarda ~150 ppm)
7.4 Antiseptik / Dezenfektan Mekanizması
-
Mikroorganizmalar üzerinde toksik etki: Cu²⁺ iyonları, bakterilerin hücre duvarlarına ve enzimlerine zarar verir.
-
Protein denatürasyonu: Cu²⁺, proteinlerdeki tiyol (-SH) ve amino (-NH₂) gruplarına bağlanır.
-
Kullanım alanları:
-
Hayvan ayak banyoları (ayak çürüğü – Fusobacterium necrophorum)
-
Yara tedavisi (topikal antiseptik – geçmişte kullanım, günümüzde sınırlı)
-
Su arıtma (bakterisidal etki)
-
7.5 Metal Kaplama / Bakır Kaplama Mekanizması
-
Reaksiyon (çimentasyon / yer değiştirme): CuSO₄ + Fe → FeSO₄ + Cu (metalik bakır, yüzeyde birikir)
-
Elektrolitik bakır kaplama: CuSO₄ çözeltisinden elektroliz ile bakır metal kaplama (PCB, dekoratif kaplamalar).
7.6 Şarap Üretiminde Safsızlık Giderme
-
Hidrojen sülfür (H₂S) giderme: H₂S + CuSO₄ → CuS (siyah çökelti) + H₂SO₄
-
Sonuç: Şaraptaki kükürtlü koku (çürük yumurta kokusu) giderilir; şarabın tadı ve kalitesi iyileşir.
8. Uygulama Alanları
8.1 Tarım – En Büyük Uygulama (~%75)
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon / Dozaj |
|---|---|---|
| Fungisit (Bordo bulamacı – Ca(OH)₂ ile karışım) | Mantari hastalıklar (mildiyö, yanıklık) | %1–2 Bordo bulamacı (%1 CuSO₄ + %1 Ca(OH)₂) |
| Fungisit (tek başına) | Toz halinde uygulama | 2–10 kg/hektar |
| Bakır gübresi (toprak uygulaması) | Toprakta bakır eksikliğini giderme | 10–50 kg/hektar (her 3–5 yılda bir) |
| Bakır gübresi (yaprak uygulaması) | Yapraktan bakır takviyesi | 0.1–0.5% çözelti (1–5 g/L) |
| Herbisit / Yosun öldürücü (göletler, kanallar) | Yosun kontrolü | 1–10 mg Cu/L su (serbest Cu²⁺ olarak) |
| Toprak sterilizasyonu (domates fideleri) | Fide çürümesini önleme | %0.5–1 çözelti (amonyum karbonat ile karışım) |
| Tohum muamelesi (tohum pansumanı) | Tohum kaynaklı mantarlar | %0.1–0.5 çözelti (tohumun ıslatılması) |
| Sümüklü böcek / salyangoz kontrolü | Mollusisit (salyangoz öldürücü) | %0.5–1 çözelti (sprey) |
8.2 Hayvancılık ve Veterinerlik
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon / Dozaj |
|---|---|---|
| Hayvan yemi katkısı (kanatlı, domuz, büyükbaş) | Büyüme uyarıcı, bakır takviyesi | 10–200 mg Cu/kg yem (kanatlı ~150 ppm, domuz ~100–150 ppm) |
| Ayak banyosu (sığır, koyun, keçi) | Ayak çürüğü, tırnak hastalıkları (dezenfektan) | %5–10 CuSO₄ çözeltisi (banyoda 1–5 dakika) |
| Dezenfektan (ahır, kümes) | Mantar ve bakteri kontrolü | %0.5–2 çözelti |
| Bakır eksikliği tedavisi (hayvanlar) | Oral veya parenteral bakır takviyesi | Veteriner hekim dozajına göre |
| Balık havuzları (çiftlik balıkları) | Pislik kontrolü, parazit önleme | 0.5–2 mg/L (serbest Cu²⁺ olarak) |
8.3 Sanayi ve Madencilik
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Madencilik (flotasyon) | Mineral ayrıştırma (çinko, kurşun, gümüş, molibden) | 10–100 g/t cevher (aktivatör olarak) |
| Metal kaplama (bakır kaplama) | Elektrolitik bakır kaplama (PCB, dekoratif) | 50–200 g/L CuSO₄·5H₂O |
| Çimentasyon (yer değiştirme) | Bakırın demir ile çöktürülmesi (bakır geri kazanımı) | Atık çözeltilerde (çözeltiye bağlı olarak) |
| Molibden geri kazanımı (atıklardan) | Molibdenitin çözünür metal tuzu ile çözülmesi | Değişken |
| Deri işleme (tabaklama) | Deri işleme kimyasalı, mordan | %0.5–2 |
| Tekstil (boyama) | Mordan (boya sabitleyici) | %1–5 |
| Ahşap koruma | Ahşap çürümesini engelleme (mantar, böcek) | %1–5 çözelti (emprenye) |
| Boya ve pigment üretimi | Bakır bazlı pigmentler (Prusya mavisi – karışım) | Hammadde olarak |
8.4 Su Arıtma ve Yüzme Havuzları
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Yüzme havuzları (alg önleyici) | Yosun çiçeklenmesini önleme | 0.5–2 mg Cu/L (serbest Cu²⁺ olarak) |
| Göletler ve göller (yosun kontrolü) | Yosun öldürücü (herbisit) | 1–5 mg Cu/L (serbest Cu²⁺ olarak) |
| Su boruları (yosun önleyici) | Yosun ve bakteri filmi kontrolü | 0.1–0.5 mg/L (sürekli dozlama) |
| Balık havuzları (parazit tedavisi) | Dış parazitler (siliatlar, yüzgeç çürüklüğü) | 0.5–2 mg/L (kısa süreli banyo) |
| Kanalizasyon arıtma (koku kontrolü) | H₂S giderme (koku kontrolü) | 10–50 mg/L (H₂S seviyesine bağlı olarak) |
8.5 Yapı ve İnşaat
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Binalarda kuru çürüme önleme (mantar) | Sıva içeriği olarak mantar enfeksiyonunu önleme | %0.5–2 (sıva içinde) |
| Ahşap emprenye (çürüme, böcek) | Ahşap koruma (mantar, böcek, termit) | %1–5 çözelti (basınçlı emprenye) |
| Beton katkısı (yosun/yosunlanma önleyici) | Beton yüzeylerde yosun ve küf oluşumunu önleme | %0.1–0.5 |
8.6 Kozmetik ve Kişisel Bakım
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Diş macunu | Ağız kokusu giderme, antibakteriyel | %0.01–0.1 (iz miktarda) |
| Saç boyası (bazı formülasyonlarda) | Renk verme (bakır pigmentleri) | %0.1–1 |
| Deodorantlar (antimikrobiyal) | Bakteri kontrolü (koku önleme) | %0.01–0.1 |
| Antiseptik kremler (topikal) | Mantar ve bakteri enfeksiyonları (sınırlı kullanım) | %0.1–1 |
8.7 Farmasötik ve Tıbbi
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Bakır takviyesi (insanlar) | Bakır eksikliği tedavisi (oral veya IV) | 1–5 mg Cu/gün (doktor kontrolünde) |
| Antiseptik (topikal) | Yara temizliği, cilt enfeksiyonları (geleneksel kullanım) | %0.1–1 çözelti |
| Katalizör (farmasötik sentez) | Bakır katalizör olarak | Değişken |
| Diyaliz sıvıları (iz element takviyesi) | Bakır takviyesi (total parenteral beslenme) | 0.1–0.5 mg/L |
8.8 Laboratuvar ve Analitik Kimya
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Fehling çözeltisi (şeker tayini) | İndirgeyici şekerlerin tayini (glikoz, fruktoz) |
| Biüret reaktifi (protein tayini) | Protein konsantrasyonu tayini (kolorimetrik) |
| Elektroliz deneyleri | Bakır kaplama, Faraday yasaları |
| Su tayini (susuz form) | Su varlığında mavi renk (renk değişimi) |
| Reaktif (analitik kimya) | Sülfür, fosfat, siyanür tayini |
| Kristal büyütme deneyleri | Eğitim amaçlı (mavi kristaller) |
8.9 Şarap ve Gıda Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Şarap üretimi (safsızlık giderme) | H₂S (hidrojen sülfür) giderme – koku iyileştirme | 0.5–2 g/hL (hektolitre başına gram) |
| Gıda katkı maddesi (iz element) | Bakır takviyesi (sınırlı, yönetmelik iznine bağlı) | Değişken (çok düşük) |
| Gıda koruyucu (bazı ülkelerde) | Mantar ve küf önleme (sınırlı kullanım) | Değişken |
9. Toksikoloji ve Güvenlik
9.1 Akut Toksisite
| Parametre | Değer (Pentahidrat) | Sınıflandırma |
|---|---|---|
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 300–500 mg/kg | Akut Toks. 3 (H301) – Yutulması halinde toksiktir |
| Dermal LD₅₀ (tavşan) | >2,000 mg/kg | Sınıflandırılmamıştır |
| İnhalasyon LC₅₀ (sıçan, 4 saat) | >1 mg/L (toz) | Akut Toks. 4 (H332) |
| Cilt tahrişi | Orta tahriş edici | Cilt Tahrişi 2 (H315) |
| Göz tahrişi | Şiddetli tahriş edici | Göz Hasarı 1 (H318) |
| Cilt hassasiyeti | Hassasiyet oluşturmaz (alerjen değil) | Sınıflandırılmamıştır |
9.2 Kronik Toksisite ve Özel Endişeler
| Endişe | Bilgi |
|---|---|
| Sucul toksisite (çok yüksek) | Balıklar ve su organizmaları için çok toksiktir. Sucul ortamda uzun süreli olumsuz etkilere neden olur. Balık LC₅₀ (96 saat): 0.01–0.1 mg Cu/L (çok düşük) – bakır sülfat sucul yaşam için ciddi tehlikedir. |
| Çevresel kalıcılık | Toprakta kalır; biyolojik olarak parçalanmaz; biyobirikim yapabilir (sucul organizmalarda). |
| Kanserojenlik | IARC Grup 3 – sınıflandırılamaz (yeterli kanıt yok). |
| Mutajenite | İn vitro çalışmalarda bazı mutajenik etkiler (yüksek dozlarda). |
| Üreme toksisitesi | Yüksek dozlarda hayvanlarda üreme etkileri (azalmış doğurganlık). |
| Hedef organlar (insan) | Karaciğer, böbrekler, gözler, cilt, gastrointestinal sistem. |
| Bakır birikimi (Wilson hastalığı) | Wilson hastalığı olan kişiler (genetik bakır birikimi bozukluğu) bakır sülfattan kaçınmalıdır. |
| Mesleki maruziyet limiti (PEL/OSHA) | 0.1 mg Cu/m³ (toz ve duman) – bakır tozu için. |
9.3 GHS Sınıflandırması
| Sınıflandırma | Kategori | Tehlike İfadeleri |
|---|---|---|
| Akut toksisite (oral) | Kategori 3 | H301 – Yutulması halinde toksiktir |
| Akut toksisite (inhalasyon) | Kategori 4 | H332 – Solunması halinde zararlıdır |
| Cilt tahrişi | Kategori 2 | H315 – Cilt tahrişine neden olur |
| Ciddi göz hasarı | Kategori 1 | H318 – Ciddi göz hasarına neden olur |
| Sucul akut toksisite | Kategori 1 | H400 – Sucul ortamda çok toksiktir |
| Sucul kronik toksisite | Kategori 1 | H410 – Sucul ortamda uzun süre kalıcı, çok toksik etkiler |
| Spesifik hedef organ toksisitesi (tek maruziyet) | Kategori 3 | H335 – Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
Sinyal kelimesi: TEHLİKE
9.4 NFPA Derecelendirmesi
| Sağlık | Yanıcılık | Reaktivite | Özel |
|---|---|---|---|
| 2 (orta tehlike) | 0 (yanıcı değil) | 0 (kararlı) | Yok |
10. Çevresel Etki ve Toksisite
| Parametre | Değer (Pentahidrat) |
|---|---|
| Sucul toksisite (balık, LC₅₀, 96 saat) | 0.01–0.1 mg Cu/L (çok toksik – yüksek risk) |
| Daphnia magna (EC₅₀, 48 saat) | 0.01–0.05 mg Cu/L (çok toksik) |
| Alg toksisitesi (EC₅₀, 72 saat) | 0.005–0.02 mg Cu/L (çok toksik) |
| Toprak organizmaları (solucan, LC₅₀) | 50–200 mg/kg toprak (orta toksisite) |
| Biyobirikim faktörü (BCF) | 100–1,000 (orta ila yüksek biyobirikim) |
| Toprakta hareketlilik | Orta ila yüksek (suda çözünür, asidik topraklarda daha hareketli) |
| Suda bozunma (hidroliz) | Bozunmaz – kararlı (inorganik) |
| Fotodegradasyon | Uygulanamaz (inorganik) |
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Toprak yarı ömrü | Yıllar (kalıcı) |
| WKG Almanya | 2 (su için tehlike) – bazı sınıflandırmalarda 3 (ciddi tehlike) |
| Bertaraf yöntemi | Tehlikeli atık (bakır içeriği nedeniyle) – geri kazanım tercih edilir |
Önemli Çevresel Uyarı:
Bakır sülfat, sucul organizmalar için çok toksiktir. Çok düşük konsantrasyonlarda (0.01 mg Cu/L) bile balıklar, algler ve omurgasızlar üzerinde öldürücü etkileri vardır. Kesinlikle yüzey sularına, göletlere, göllere, nehirlere veya kanalizasyona deşarj edilmemelidir. Çevresel yönetmeliklere (Türkiye'de Çevre Kanunu, AB'de REACH/CLP, ABD'de EPA) sıkı sıkıya uyulmalıdır.
11. Güvenlik Önlemleri ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Tehlikeler:
-
Yutulması halinde toksiktir. Bakır zehirlenmesi: bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal.
-
Toz solunması halinde zararlıdır (solunum yolu tahrişi).
-
Cilt tahrişine ve ciddi göz hasarına neden olur.
-
Sucul ortam için çok toksiktir. Çevreye salınmasından kaçının.
-
Yanıcı değildir.
-
Güçlü indirgeyici ajanlarla veya metallerle (demir, çinko, alüminyum) temasında reaksiyona girer. Bakır metal çökelir.
KKD (zorunludur – toz veya çözelti formu için):
-
Solunum koruması: P2 veya P3 filtreli maske (toz solunmasını önlemek için). Sprey veya çözelti uygulamalarında uygun havalandırma.
-
Göz koruması: Kimyasal sıçrama gözlüğü (EN 166) veya tam yüz siperliği.
-
Eldivenler: Nitril veya neopren eldivenler (≥0.4 mm kalınlık). Doğal kauçuk (lateks) uygun değildir.
-
Koruyucu giysi: Kimyasallara dayanıklı önlük veya tulum (Tyvek, PVC).
-
Ayakkabı: Kapalı burunlu, kimyasallara dayanıklı botlar.
Mühendislik kontrolleri:
-
Yerel egzoz havalandırması (LEV) ile toz toplama.
-
Göz yıkama istasyonları ve güvenlik duşları.
-
Dökülme kontrol ekipmanı (nötrleştirici, emici malzemeler – ancak su kullanarak yıkama yapmayın – çevreye salınım riski).
-
Toz oluşumunu önleyin (kapalı sistemler, ıslak işleme).
Depolama koşulları:
| Parametre | Gereklilik |
|---|---|
| Depolama sıcaklığı | 10–30°C (serin, oda sıcaklığı) |
| Bağıl nem | <%60 (higroskopik değil, ancak pentahidrat stabilitesi için) |
| Kap malzemesi | HDPE, PP, plastik kaplı çelik, polietilen torba (METAL kaplardan kaçının – paslanma/korozyon) |
| Depolama koşulları | Orijinal kapalı kabında saklayın. Kuru, iyi havalandırılmış alanda saklayın. Direkt güneş ışığından koruyun. Yiyecek, içecek ve hayvan yemlerinden uzak tutun. |
| Uyumsuz malzemeler | Güçlü indirgeyici ajanlardan, demir, çinko, alüminyum tozlarından uzak tutun. |
| Raf ömrü | 2–5 yıl (bozunma belirtileri: renk değişimi, topaklanma, nemlenme) |
Uyumsuzluklar (KARIŞTIRMAYIN):
-
Demir, çinko, alüminyum, magnezyum gibi metaller → bakır metal çökelir, ısı açığa çıkar.
-
Sülfürler (Na₂S, H₂S) → toksik H₂S gazı (yok) veya CuS çökeltisi (toksik değil, ancak ısı açığa çıkar).
-
Asetilen → bakır asetilid oluşumu (patlayıcı).
-
Güçlü indirgeyici ajanlar (hidrazin, sodyum borhidrür) → şiddetli reaksiyon, bakır metal çökelmesi.
Yangın söndürme:
-
Yanıcı değildir. Çevredeki yangın için uygun söndürme maddeleri kullanın: su spreyi, kuru kimyasal toz, CO₂, köpük.
-
Yangın durumunda, toksik bakır dumanları (CuO) ve kükürt oksitler (SO₂, SO₃) açığa çıkabilir. SCBA kullanın.
İlk yardım:
-
Soluma: Temiz havaya çıkarın. Solunum zorluğu varsa oksijen verin. Derhal tıbbi yardım alın.
-
Cilt teması: Kirlenmiş giysileri çıkarın. En az 15 dakika bol su ve sabunla yıkayın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın.
-
Göz teması: En az 15 dakika su ile yıkayın, göz kapaklarını kaldırın. Derhal tıbbi yardım alın.
-
Yutma: Ağzı çalkalayın. KUSTURMAYIN. Su veya süt için (200–300 mL). Derhal tıbbi yardım alın. Bilinçsiz bir kişiye asla ağızdan bir şey vermeyin.
-
Acil durum bilgileri: Bakır zehirlenmesi belirtileri: mide bulantısı, kusma (mavi/yeşil olabilir), karın ağrısı, ishal, baş ağrısı, baş dönmesi.
Dökülme temizliği:
-
Küçük dökülmeler: Tozu dikkatlice süpürün (toz oluşumundan kaçının). Temiz, kuru, etiketli kaba koyun. Bölgeyi su ile yıkayın (ancak yıkama suyunu çevreye salmayın – tehlikeli atık olarak toplayın).
-
Büyük dökülmeler: Alanı boşaltın. Uygun KKD kullanın. Dökülmeyi örtün (kuru kum, vermikülit). Tehlikeli atık kaplarında toplayın.
-
Asla su kullanarak dökülmeyi kanalizasyona veya su yollarına yıkamayın (çok toksik – çevre felaketi).
-
Bertaraf: Tehlikeli atık (bakır içeriği nedeniyle) olarak bertaraf edin. Geri kazanım (bakırın geri kazanılması) tercih edilen yöntemdir. Yakma veya düzenli depolama (sadece lisanslı tesislerde).
12. Mevzuat ve Yasal Durum
| Düzenleme | Sınıflandırma / Durum |
|---|---|
| Türkiye (KKDIK) | Çevreye zararlı, toksik – kayıt zorunluluğu. Sucul toksisite nedeniyle kısıtlamalar. |
| AB (REACH, CLP) | Sucul Toksisite Kategori 1 (H400, H410). Kayıt zorunluluğu. |
| ABD (EPA, OSHA) | Pestisit olarak kayıtlı (fungisit, herbisit). OSHA PEL: 0.1 mg Cu/m³ (toz/duman). |
| Gıda katkısı (E519) | E519 – Bakır Sülfat. AB ve Türkiye'de gıda katkı maddesi olarak izinli DEĞİLDİR (sadece iz element takviyesi olarak sınırlı kullanım). |
| WHO İçme Suyu Standardı | Bakır limiti: 2 mg/L (2 ppm). |
| UN Numarası (pentahidrat) | UN 3077 – Çevre için tehlikeli madde, katı, b.b.g. (sadece pentahidrat). Sınıf 9, PG III. |
13. Taşımacılık Bilgileri (Pentahidrat için)
| Düzenleme | Sınıflandırma |
|---|---|
| UN Numarası | 3077 |
| Uygun sevkiyat adı | ÇEVRE İÇİN TEHLİKELİ MADDE, KATI, B.B.G. (Bakır sülfat pentahidrat) |
| Sınıf | 9 (Çeşitli tehlikeli maddeler) |
| Paketleme grubu | III (düşük tehlike) |
| Tehlike etiketi | 9 (Çevre için tehlikeli) + Balık/ağaç sembolü (sucul tehlike) |
| Deniz kirliliği | Evet – Deniz kirleticisi |
| ADR/RID | Sınıf 9, PG III |
| IMDG | Sınıf 9, PG III – Deniz kirleticisi (marine pollutant) |
| IATA | Sınıf 9, PG III |
Not: Susuz bakır sülfat (CAS 7758-98-7) için UN numarası genellikle uygulanmaz, ancak pentahidrat ile aynı şekilde sınıflandırılabilir. Pentahidrat en yaygın ticari formdur.
14. Eş Anlamlılar ve Yaygın İsimler
-
Türkçe: Bakır Sülfat, Kuprik Sülfat, Bakır Sülfat Pentahidrat, Göztaşı, Mavi Taş, Bakır mantar ilacı, Fungusit kimyasalı
-
İngilizce: Copper Sulfate, Cupric Sulfate, Cupric Sulfate Pentahydrate, Blue Vitriol, Bluestone, Blue Stone, Copper(II) Sulfate
-
Almanca: Kupfersulfat, Kupfer(II)-sulfat, Blaustein, Vitriol
-
Fransızca: Sulfate de cuivre, Sulfate de cuivre(II), Vitriol bleu
-
İspanyolca: Sulfato de cobre, Sulfato cúprico, Vitriolo azul, Piedra azul
-
Mineral isimleri: Kalkantit (pentahidrat minerali), Bonattit (trihidrat), Boothit (heptahidrat), Kalkosiyanit
-
Ticari isimler: CP (Crystal Powder), Blue Copper, CuSO₄, Coppersan (tarım ürünü), Bordo bulamacı bileşeni
15. Bakır Sülfat Pentahidrat vs. Susuz – Karşılaştırma
| Özellik | Pentahidrat (5H₂O) | Susuz (Anhidrat) |
|---|---|---|
| CAS Numarası | 7758-99-8 | 7758-98-7 |
| Görünüm | Parlak mavi kristaller | Beyaz-gri ila soluk yeşil toz |
| Molekül ağırlığı | 249.69 g/mol | 159.61 g/mol |
| Bakır içeriği | %25.5 | %39.8 |
| Yoğunluk (g/cm³) | 2.284 | 3.603 |
| Erime noktası | 110°C (dehidratasyon) | 590°C (bozunur) |
| Higroskopiklik | Düşük | Çok yüksek (nem emer → maviye döner) |
| Suda çözünürlük (20°C) | 32 g/100 mL | 32 g/100 mL (çözündüğünde pentahidrat oluşur) |
| Kararlılık | Kararlı | Kararsız (hava neminde hidrate olur) |
| Ticari bulunurluk | En yaygın form | Daha az yaygın (özel uygulamalar) |
| Depolama | Basit (kapalı kap) | Kuru ortam, sıkıca kapalı |
| Birincil kullanım | Tarım, hayvancılık, su arıtma, laboratuvar | Laboratuvar (su tayini), özel sentezler |
16. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
S1: Bakır sülfat nedir ve ne için kullanılır?
C1: Bakır sülfat (CuSO₄·5H₂O), en yaygın bakır tuzudur. Parlak mavi kristaller halinde bulunur ve "göztaşı" olarak bilinir. Başlıca kullanımları: tarımda fungisit (mantar ilacı), hayvan yemi katkısı (büyüme uyarıcı), yüzme havuzlarında alg önleyici, madencilikte mineral ayrıştırma, metal kaplama ve laboratuvar reaktifi. Üretiminin yaklaşık %75'i tarımda kullanılır.
S2: Bakır sülfat insanlar için güvenli midir?
C2: Bakır sülfat, yutulması halinde toksiktir (LD₅₀ 300–500 mg/kg). Bakır zehirlenmesi belirtileri: bulantı, kusma (mavi/yeşil olabilir), karın ağrısı, ishal, baş ağrısı. Büyük miktarlarda alındığında karaciğer ve böbrek hasarına, hatta ölüme neden olabilir. Gözle temasında ciddi hasar yapar. Endüstriyel kullanımda uygun KKD şarttır. Ev kullanımı için seyreltilmiş çözeltiler (örneğin havuzlarda düşük konsantrasyonlarda) belirli limitler dahilinde güvenlidir.
S3: Bakır sülfat neden mavi renktedir?
C3: Bakır sülfat pentahidrat (CuSO₄·5H₂O), bakır iyonunun etrafında koordine olmuş dört su molekülü nedeniyle mavi renktedir. Bu su molelekülleri, belirli dalga boylarındaki ışığı (özellikle kırmızı ve sarı) absorbe ederek mavi rengin görülmesine neden olur (d-d geçişleri). Susuz formda (su olmadan) renk beyaz-gri ila soluk yeşildir. Isıtıldığında suyunu kaybeder ve renk maviden beyaza döner – bu, su tayini için kullanılan karakteristik bir özelliktir.
S4: Bakır sülfat hayvanlarda nasıl kullanılır?
C4: Bakır sülfat, hayvancılıkta üç ana amaçla kullanılır: (1) Yem katkısı olarak: Kanatlı hayvanlarda ve domuzlarda büyüme uyarıcı (yem dönüşüm oranını iyileştirir, %5–10 daha hızlı büyüme). (2) Bakır eksikliği tedavisi: Anemi, kemik anormallikleri, sinir sistemi bozuklukları. (3) Ayak banyosu olarak: Sığır, koyun ve keçilerde ayak çürüğü (Fusobacterium necrophorum) tedavisi için %5–10 çözelti.
S5: Bakır sülfat suda çözünür mü?
C5: Evet, bakır sülfat suda çok yüksek çözünürlüğe sahiptir. 20°C'de 100 mL suda yaklaşık 32 gram çözünür. 100°C'de 203 gram/100 mL'ye kadar çıkar (aşırı yüksek çözünürlük). Çözelti mavi renklidir. Etanol ve asetonda çözünmez veya az çözünür.
S6: Bakır sülfat çevre için neden tehlikelidir?
C6: Bakır sülfat, sucul organizmalar için çok toksiktir. Çok düşük konsantrasyonlarda (0.01 mg Cu/L) bile balıklar, algler, su pireleri (Daphnia magna) ve diğer omurgasızlar üzerinde öldürücü etkileri vardır. Biyolojik olarak parçalanmaz, toprakta ve suda kalır, biyobirikim yapabilir. Bu nedenle kesinlikle yüzey sularına, göletlere, nehirlere veya kanalizasyona deşarj edilmemelidir. Kullanımı ve bertarafı sıkı çevre mevzuatına tabidir.
S7: Bakır sülfat yangın söndürücü olarak kullanılabilir mi?
C7: Hayır. Bakır sülfat yanıcı değildir ve yangın söndürücü olarak kullanılmaz. Ancak, bazı özel yangın söndürme tozlarında katkı maddesi olarak bulunabilir. Yangın durumunda, çevredeki yangın için uygun söndürme maddeleri (su spreyi, kuru kimyasal toz, CO₂, köpük) kullanılmalıdır.
S8: Bakır sülfat gıda katkı maddesi (E519) olarak izinli midir?
C8: AB ve Türkiye'de gıda katkı maddesi olarak izinli DEĞİLDİR (E519 listelenmiştir ancak kullanımı izinli değildir veya çok sınırlıdır). Bazı ülkelerde çok düşük konsantrasyonlarda iz element takviyesi (bakır kaynağı) olarak kullanılabilir. Ancak, genel gıda uygulamalarında izinli bir katkı maddesi değildir.
S9: Bakır sülfat neden Bordo bulamacı olarak anılır?
C9: Bordo bulamacı (Bordeaux mixture), bakır sülfat ve sönmüş kirecin (kalsiyum hidroksit) su ile karışımıdır. 1880'lerde Fransa'nın Bordeaux bölgesinde, bağlardaki mildiyö hastalığına karşı geliştirilmiştir. En eski ve en yaygın kullanılan fungisitlerden biridir. Organik tarımda da izinlidir. Formülasyonu: %1 bakır sülfat + %1 sönmüş kireç + su (100 L).
S10: Bakır sülfat nasıl bertaraf edilmelidir?
C10: Bakır sülfat, bakır içeriği ve yüksek sucul toksisitesi nedeniyle tehlikeli atık olarak bertaraf edilmelidir. Asla kanalizasyona, yüzey sularına veya çöp bidonlarına dökülmemelidir. Tercih edilen bertaraf yöntemi: (1) Geri kazanım – bakırın metallirjik işlemlerle geri kazanılması. (2) Lisanslı tehlikeli atık yakma tesisi. (3) Lisanslı düzenli depolama (sadece inert hale getirildikten sonra – örneğin katılaştırma/stabilizasyon). Çevre yönetmeliklerine kesinlikle uyulmalıdır.
17. Özet Tablo – Tek Bakışta Temel Spesifikasyonlar
| Parametre | Değer (Pentahidrat) | Değer (Susuz) |
|---|---|---|
| Ürün Adı | Bakır Sülfat Pentahidrat | Bakır Sülfat Susuz |
| CAS Numarası | 7758-99-8 | 7758-98-7 |
| EC Numarası | 231-847-6 | 231-847-6 |
| Moleküler Formül | CuSO₄·5H₂O | CuSO₄ |
| Moleküler Ağırlık | 249.69 g/mol | 159.61 g/mol |
| Görünüm | Parlak mavi kristal toz | Beyaz-gri ila soluk yeşil toz |
| Bakır içeriği (Cu) | ≥%24.9 (tipik) | ≥%38.5 (tipik) |
| Yoğunluk (20°C) | 2.284 g/cm³ | 3.603 g/cm³ |
| Erime noktası | 110°C (dehidratasyon) | 590°C (bozunur) |
| Suda Çözünürlük (20°C) | 32 g/100 mL (çok yüksek) | 32 g/100 mL (çözünür) |
| pH (%10 çözelti) | 3.5–4.5 (asidik) | 3.5–4.5 |
| Yığın yoğunluğu | 0.8–1.2 g/cm³ | 1.2–1.8 g/cm³ |
| UN Numarası | 3077 (Sınıf 9) | Uygulanamaz (genellikle) |
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 300–500 mg/kg | ~500 mg/kg |
| Sucul toksisite (balık, LC₅₀) | 0.01–0.1 mg Cu/L (çok toksik) | 0.01–0.1 mg Cu/L |
| GHS Sinyal Kelimesi | TEHLİKE | TEHLİKE |
| GHS Tehlike İfadeleri | H301, H315, H318, H332, H400, H410 | H301, H315, H318, H332, H400, H410 |
| Birincil Uygulamalar | Tarım (fungisit – %75), hayvan yemi, su arıtma, madencilik, metal kaplama, laboratuvar | Laboratuvar (su tayini), özel sentezler |
| Raf Ömrü | 2–5 yıl (kuru, kapalı) | 1–2 yıl (sıkıca kapalı, kuru) |
*Bu TDS, ISO 11014-1 formatına uygun olarak hazırlanmıştır ve tarım uzmanları, hayvancılık profesyonelleri, kimyagerler, su arıtma mühendisleri, madencilik mühendisleri ve satın alma personeli için tasarlanmıştır. Analiz Sertifikaları (CoA), Güvenlik Bilgi Formları (SDS) ve numune doğrulama raporları talep üzerine temin edilebilir.*
