Lityum İyodür, Lityum Monoiyodür, Lityum İyodür Anhidrat, Lithium Iodide, Lithium Monoiodide, Lithium Iodide Anhydrous, 10377-51-2
LİTYUM İYODÜR – LITHIUM IODIDE
1. KİMYASAL KİMLİK VE TANIM
| Parametre |
Bilgi |
| Kimyasal Adı (IUPAC) |
Lityum iyodür |
| Diğer İsimler |
Lityum Monoiyodür, Lityum İyodür Anhidrat, Lityum (I) İyodür |
| Kimyasal Formül |
LiI |
| Moleküler Ağırlık |
133.85 g/mol |
| CAS Numarası |
10377-51-2 |
| EC Numarası (EINECS) |
233-822-5 |
| Kimyasal Sınıfı |
İnorganik tuz (metal halojenür) |
| Görünüm |
Beyaz kristal katı |
| Koku |
Kokusuz |
| Fiziksel Hal (20°C) |
Katı (kristal) |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Görünüm |
Beyaz kristal katı |
| Kimyasal Formül |
LiI |
| Moleküler Ağırlık |
133.85 g/mol |
| Yoğunluk (Susuz) |
4.076 g/cm³ |
| Yoğunluk (Trihidrat) |
3.494 g/cm³ |
| Erime Noktası |
469 °C |
| Kaynama Noktası |
1,171 °C |
| Suda Çözünürlük |
Çok yüksek (serbestçe çözünür) |
| Etanolde Çözünürlük |
Yüksek |
| Propanolde Çözünürlük |
Yüksek |
| Etanediolde Çözünürlük |
Yüksek |
| Amonyakta Çözünürlük |
Yüksek |
| Kırılma İndeksi |
~1.955 |
| Kristal Yapısı |
Kübik (NaCl tipi) |
3. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Bilgi |
| Kimyasal Formül |
LiI |
| Moleküler Ağırlık |
133.85 g/mol |
| CAS Numarası |
10377-51-2 |
| EC Numarası |
233-822-5 |
| Kimyasal Sınıfı |
İnorganik tuz (metal halojenür) |
| Erime Noktası |
469 °C |
| Kaynama Noktası |
1,171 °C |
| Suda Çözünürlük |
Çok yüksek (~1,500 g/L, 20°C) |
| Organik Çözücülerde Çözünürlük |
Yüksek (etanol, propanol, glikol, amonyak) |
| Kararlılık |
Higroskopik; ışık/havada bozunur |
| Higroskopiklik |
Çok yüksek (deliquescent) |
| Yükseltgenme Durumu |
+1 (lityum), -1 (iyodür) |
4. KRİSTAL FORMLARI
| Form |
Formül |
Yoğunluk |
Açıklama |
| Susuz (Anhidrat) |
LiI |
4.076 g/cm³ |
Beyaz kristal katı |
| Monohidrat |
LiI·H₂O |
- |
Hidratlı form |
| Trihidrat |
LiI·3H₂O |
3.494 g/cm³ |
Yaygın ticari form |
5. KİMYASAL YAPI
Li⁺ I⁻
İyonik kristal yapısı:
- Kübik (NaCl tipi) kristal kafes
- Her Li⁺ iyonu 6 I⁻ iyonu ile çevrilidir
- Her I⁻ iyonu 6 Li⁺ iyonu ile çevrilidir
Kristal Yapısı:
I⁻
/ \
/ \
Li⁺ Li⁺
\ /
\ /
I⁻
(Basit iyonik gösterim - NaCl tipi kübik yapı)
6. HİDRASYON DURUMLARI
| Parametre |
Bilgi |
| Susuz (Anhidrat) |
LiI (su molekülü içermez) |
| Monohidrat |
LiI·H₂O (bir su molekülü) |
| Trihidrat |
LiI·3H₂O (üç su molekülü) |
| Deliquescence |
Havadan nem çeker, hidrat oluşturur |
7. ÜRETİM YÖNTEMLERİ
7.1. Nötralizasyon Yöntemi (En Yaygın)
| Yöntem |
Açıklama |
| LiOH ile Reaksiyon |
LiOH + HI → LiI + H₂O |
| Li₂CO₃ ile Reaksiyon |
Li₂CO₃ + 2HI → 2LiI + H₂O + CO₂ |
| Avantajları |
Basit, düşük maliyetli |
| Dezavantajları |
HI kimyasal olarak kararsızdır, toksik iyot buharları üretebilir |
7.2. Alternatif Yöntemler
| Yöntem |
Açıklama |
| Elektrodiyaliz Metatezi |
Daha çevre dostu yöntem |
| İyon Değişimi |
Alternatif saflaştırma yöntemi |
| Doğrudan Sentez |
2Li + I₂ → 2LiI |
8. ETKİ MEKANİZMASI (BATARYA ELEKTROLİTİ)
| Aşama |
Açıklama |
| 1 |
Lityum iyodür Li⁺ ve I⁻ iyonlarına ayrışır |
| 2 |
İyonlar katı elektrolit içinde hareket eder |
| 3 |
Li⁺ iyonları elektrik yükünü iletir |
| 4 |
Kusur yapısı nedeniyle yüksek iyonik iletkenlik |
| 5 |
Yüksek sıcaklıklarda kararlıdır |
| 6 |
Katı hal batarya çalışmasını sağlar |
9. KULLANIM ALANLARI
9.1. Bataryalar ve Elektronik
| Uygulama |
Açıklama |
| Yüksek Sıcaklık Bataryaları |
Yüksek sıcaklık bataryaları için katı hal elektroliti |
| Yapay Kalp Pilleri |
Kardiyak pacemaker bataryalarında katı elektrolit |
| Katı Hal Elektrolitleri |
Katı hal lityum bataryalarda iyonik iletken |
| Lityum-İyon Bataryalar |
Elektrolit formülasyonlarında katkı maddesi |
9.2. Nötron Tespiti
| Uygulama |
Açıklama |
| Nötron Sintilasyonu |
Nötron tespiti için fosfor olarak kullanılır |
| Radyasyon Tespiti |
Nötron spektroskopisi için sintilasyon kristalleri |
| Medikal Görüntüleme |
Medikal uygulamalarda nötron tespiti |
9.3. Organik Sentez
| Uygulama |
Açıklama |
| C-O Bağ Kırılması |
Metil esterlerin karboksilik asitlere dönüştürülmesi |
| Demetilasyon |
Aromatik metil eterlerin seçici demetilasyonu |
| Nükleofilik Reaksiyonlar |
Çeşitli organik dönüşümler için iyodür kaynağı |
| Kataliz |
Belirli organik reaksiyonlarda katalizör |
9.4. Boya Duyarlı Güneş Hücreleri (DSSC)
| Uygulama |
Açıklama |
| Elektrolit Bileşeni |
Boya duyarlı güneş hücrelerinde redoks elektroliti |
| İyodür/Triiyodür Redoks |
Yük taşınması için I⁻/I₃⁻ redoks çifti |
| Fotovoltaik Uygulamalar |
Güneş hücresi verimliliğini artırır |
9.5. Medikal Uygulamalar
| Uygulama |
Açıklama |
| Radyokontrast Madde |
Daha önce BT taramaları için kullanılmıştır |
| Durum |
Nefrotoksisite (böbrek toksisitesi) nedeniyle kullanımı durdurulmuştur |
10. DİĞER KULLANIM ALANLARI
| Uygulama |
Açıklama |
| Kataliz |
Organik ve inorganik reaksiyonlarda katalizör |
| Batarya Araştırmaları |
Elektrolit malzemeleri araştırmaları |
| Kimyasal Sentez |
Kimyasal üretimde iyodür kaynağı |
| Fotoğrafçılık |
Bazı fotoğraf emülsiyonlarında kullanılır |
| Lityum Ekstraksiyonu |
Lityum rafinasyon proseslerinde kullanılır |
11. ÇÖZÜNÜRLÜK TABLOSU
| Çözücü |
Çözünürlük (20°C) |
Derece |
| Su |
~1,500 g/L |
Çok yüksek |
| Etanol |
~400 g/L |
Yüksek |
| Propanol |
Yüksek |
Yüksek |
| Etanediol |
Yüksek |
Yüksek |
| Amonyak |
Yüksek |
Yüksek |
| Aseton |
Orta |
Orta |
| Eter |
Düşük |
Düşük |
12. GÜVENLİK VE TOKSİKOLOJİ
| Parametre |
Değer |
| Oral LD50 (Sıçan) |
~1,000 - 2,000 mg/kg (tahmini) |
| Cilt Tahrişi |
Tahrişe neden olabilir |
| Göz Tahrişi |
Şiddetli tahrişe neden olabilir |
| Solunum |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
| Kanserojenite |
Kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır |
| Mutajenite |
Mutajenik olarak sınıflandırılmamıştır |
| Üreme Toksisitesi |
Olumsuz etki kanıtı yoktur |
| Nefrotoksisite |
Böbrek toksisitesi (radyokontrast kullanımı durdurulmuştur) |
13. YAN ETKİLER VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
| Durum |
Açıklama |
| Böbrek Toksisitesi |
Yüksek dozlar nefrotoksisiteye neden olabilir |
| Cilt Teması |
Tahrişe neden olabilir; koruyucu eldiven kullanın |
| Göz Teması |
Şiddetli tahrişe neden olabilir; koruyucu gözlük kullanın |
| Solunum |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir; toz maskesi kullanın |
| Yutma |
Toksik olabilir; tıbbi yardım alın |
| Işık Hassasiyeti |
Işıkta bozunur; karanlıkta saklayın |
14. KULLANIM VE DEPOLAMA
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Sıcaklığı |
15-25°C (serin, oda sıcaklığı) |
| Depolama Koşulları |
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapalı, ışıktan korunmuş, orijinal ambalaj |
| Korunması Gerekenler |
Nem, ışık, kuvvetli asitler, kuvvetli oksitleyiciler |
| Raf Ömrü |
12-24 ay (açılmamış orijinal ambalajında) |
| Higroskopiklik |
Çok yüksek (deliquescent); hava geçirmez kaplarda saklanmalıdır |
| Kullanım Önlemleri |
İnert atmosferde kullanın; nem maruziyetinden kaçının |
15. BOZUNMA VE YAN ÜRÜNLER
| Koşul |
Bozunma Ürünleri |
| Işığa Maruziyet |
İyot (I₂) - kahverengi renk değişimi oluşur |
| Neme Maruziyet |
Çözünür (deliquesces) - LiI çözeltisi oluşturur |
| Yüksek Sıcaklık |
LiI → Li + I₂ (termal bozunma) |
| Havaya Maruziyet |
İyot oluşturmak üzere oksitlenebilir |
16. AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Tipi |
Miktar |
Malzeme |
| Alüminyum folyo torba |
1-5 kg |
Lamine alüminyum |
| Plastik şişe |
100-500 g |
HDPE (kurutucu ile) |
| Plastik kova |
5-25 kg |
HDPE |
| Çelik varil |
50-100 kg |
Çelik (astarlı) |
| Plastik torba |
1-5 kg |
PE/LDPE |
17. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
Düzenlenmemiştir (miktara bağlı olarak) |
| Tehlike Sınıfı |
Uygulanamaz |
| Ambalaj Grubu |
Uygulanamaz |
| ADR/RID |
Düzenlenmemiştir |
| IMDG Kodu |
Düzenlenmemiştir |
| IATA (Hava) |
Düzenlenmemiştir |
| Deniz Kirletici |
Hayır |
18. DÜZENLEYİCİ MEVZUAT DURUMU
| Bölge / Otorite |
Durum |
| Avrupa Birliği (REACH) |
Kayıtlı madde |
| ABD (EPA TSCA) |
TSCA envanterinde listelenmiştir |
| Çin |
Envanterde listelenmiştir |
| Japonya (CSCL) |
CSCL envanterinde listelenmiştir |
19. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türü |
İsim |
| Türkçe İsimler |
Lityum İyodür, Lityum Monoiyodür, Lityum İyodür Anhidrat |
| İngilizce İsimler |
Lithium Iodide, Lithium Monoiodide, Lithium Iodide Anhydrous |
| Kimyasal İsimler |
Lityum (I) İyodür |
| CAS Numarası |
10377-51-2 |
| EC Numarası |
233-822-5 |
20. ÖZET VE KRİTİK UYARILAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Lityum İyodür (Anhidrat) |
| CAS Numarası |
10377-51-2 |
| Formül |
LiI |
| Moleküler Ağırlık |
133.85 g/mol |
| Görünüm |
Beyaz kristal katı |
| Yoğunluk |
4.076 g/cm³ |
| Erime Noktası |
469 °C |
| Kaynama Noktası |
1,171 °C |
| Birincil Fonksiyon |
Batarya elektroliti, nötron tespiti, organik sentez |
KRİTİK UYARILAR
1. Yüksek Higroskopiklik: Lityum iyodür çok higroskopiktir (deliquescent). Havadan nem çeker ve çözünür. Hava geçirmez, nem geçirmez kaplarda saklanmalıdır.
2. Işık Hassasiyeti: Işığa maruz kaldığında bozunur ve iyot oluşturur (kahverengi renk değişimi). Işıktan korunmuş kaplarda saklanmalıdır.
3. Çözünürlük: Suda ve birçok organik çözücüde (etanol, propanol, glikol, amonyak) çok yüksek çözünürlüğe sahiptir.
4. Batarya Uygulamaları: Yüksek sıcaklık bataryalarında ve yapay kalp pillerinde katı hal elektroliti olarak kullanılır.
5. Nötron Tespiti: Nötron sintilasyon tespiti için fosfor olarak kullanılır.
6. Medikal Kullanım: Daha önce BT taramaları için radyokontrast madde olarak kullanılmış, ancak nefrotoksisite (böbrek toksisitesi) nedeniyle kullanımı durdurulmuştur.
7. Organik Sentez: C-O bağ kırılması ve aromatik eterlerin seçici demetilasyonu için kullanılır.
8. Güneş Hücreleri: Boya duyarlı güneş hücrelerinde redoks elektrolit bileşeni olarak kullanılır.
9. Güvenlik: Cilt, göz ve solunum yolu tahrişine neden olabilir. Koruyucu ekipmanla kullanın.
10. Depolama: Serin, kuru, karanlık yerde, hava geçirmez kaplarda saklayın. Nemden ve ışıktan koruyun.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamasına uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, taşıma, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurulmalıdır. Bu belge profesyonel veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
