Vinil Asetat Monomer, Vinil Etanoat, Vinyl Acetate Monomer, Vinyl Acetate, Vinyl Ethanoate, VAM, 108-05-4
Vinil Asetat Monomer (VAM)
CAS Numarası: 108-05-4
Kimyasal Formül: C₄H₆O₂
Moleküler Ağırlık: 86.09 g/mol
Eş Anlamlılar: Vinil Etanoat, Vinil Asetat, VAM, Asetik Asit Vinil Ester
1. KİMYASAL KİMLİK
| Parametre |
Bilgi |
| Ürün Adı |
Vinil Asetat Monomer |
| IUPAC Adı |
Ethenyl acetate |
| CAS Numarası |
108-05-4 |
| Moleküler Formül |
C₄H₆O₂ |
| Moleküler Ağırlık |
86.09 g/mol |
| EINECS Numarası |
203-545-4 |
| UN Numarası |
1301 |
| Kimyasal Sınıf |
Vinil Ester, Monomer |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Parametre |
Değer |
| Fiziksel Hal |
Sıvı |
| Renk |
Renksiz |
| Koku |
Meyvemsi, karakteristik |
| Yoğunluk (20°C) |
0.932 g/cm³ |
| Erime Noktası |
-93.2 °C |
| Kaynama Noktası |
72.8 °C |
| Parlama Noktası |
-8 °C (kapalı kap) |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı |
402 °C |
| Buhar Basıncı (20°C) |
90.2 mmHg |
| Viskozite (20°C) |
0.43 cP |
| Kırılma İndeksi (20°C) |
1.395 |
| Dielektrik Sabiti (20°C) |
4.8 |
3. ÇÖZÜNÜRLÜK ÖZELLİKLERİ
| Çözücü |
Çözünürlük |
| Su |
Az çözünür (25°C'de ~20 g/L) |
| Etanol |
Tamamen karışabilir |
| Dietil Eter |
Tamamen karışabilir |
| Aseton |
Tamamen karışabilir |
| Toluen |
Tamamen karışabilir |
| Kloroform |
Tamamen karışabilir |
| Yağlar ve Yağ Çözücüler |
Karışabilir |
4. TERMODİNAMİK ÖZELLİKLER
| Parametre |
Değer |
| Bileşme Isısı (20°C) |
-1017 kJ/mol |
| Buharlaşma Isısı |
29.1 kJ/mol |
| Özgül Isı Kapasitesi (20°C) |
1.97 J/g·K |
| Termal Genleşme Katsayısı |
0.0011 /°C |
| Kritik Sıcaklık |
265 °C |
| Kritik Basınç |
4.3 MPa |
5. KİMYASAL REAKTİVİTE
| Reaksiyon Tipi |
Açıklama |
| Polimerizasyon |
Isı, ışık veya peroksitlerle başlatılan serbest radikal polimerizasyonu; yüksek ekzotermik reaksiyon |
| Hidroliz |
Asit veya baz varlığında asetik aside dönüşür |
| Transesterifikasyon |
Alkollerle ester değişimi |
| Katılma Reaksiyonları |
Elektrofilik ve nükleofilik katılma reaksiyonları |
| Oksidasyon |
Hava oksijeni ile peroksitler oluşturabilir |
6. STABİLİTE VE POLİMERİZASYON
| Parametre |
Bilgi |
| Stabilizatör |
Hidrokinon (15-20 ppm) veya hidrokinon monometil eter (MEHQ) |
| Polimerizasyon Mekanizması |
Serbest radikal zincir polimerizasyonu |
| Polimerizasyon Başlatıcıları |
Peroksitler, azobileşikler, ısı, ışık |
| Otopolimerizasyon Sıcaklığı |
>40°C'de hızlanır |
| Depolama Sıcaklığı |
5-25°C arasında tutulmalıdır |
| Raf Ömrü (stabilize) |
6-12 ay (depolama koşullarına bağlı) |
7. GÜVENLİK VE TEHLİKE SINIFLANDIRMASI (GHS)
| Tehlike Sınıfı |
Açıklama |
| H225 |
Yüksek derecede yanıcı sıvı ve buhar |
| H302 |
Yutulması halinde zararlıdır |
| H312 |
Cilt teması halinde zararlıdır |
| H319 |
Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H332 |
Solunması halinde zararlıdır |
| H351 |
Kansere neden olma şüphesi vardır |
| H373 |
Uzun süreli veya tekrarlanan maruziyette organ hasarına neden olabilir |
GHS Piktogramları: GHS02 (Alev), GHS07 (Ünlem işareti), GHS08 (Sağlık tehlikesi)
8. FİZİKSEL TEHLİKELER VE YANICILIK
| Parametre |
Değer |
| Parlama Noktası |
-8 °C |
| Yanıcılık Sınırları (hacim % hava içinde) |
Alt: %2.6, Üst: %13.4 |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı |
402 °C |
| Buhar Yoğunluğu (hava=1) |
3.0 |
| Yanma Ürünleri |
Karbon monoksit (CO), karbon dioksit (CO₂) |
| Yangın Söndürme Medyası |
Kuru kimyevi toz, CO₂, alkol köpüğü, su sisi |
Uyarı: Buhar havadan ağırdır (buhar yoğunluğu 3.0) ve zemin seviyesinde birikebilir. Kapalı alanlarda patlama riski yüksektir.
9. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet |
İlk Yardım Prosedürü |
| Soluma |
Temiz havaya çıkarın. Solunum durmuşsa suni teneffüs yapın. Tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması |
Kirlenen giysileri çıkarın. Bol sabun ve su ile yıkayın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması |
Bol su ile en az 15 dakika yıkayın. Göz kapaklarını açık tutun. Tıbbi yardım alın. |
| Yutma |
Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Bilinç açık ise su için. Hemen tıbbi yardım alın. |
| Not |
Belirtiler gecikebilir. Tıbbi gözetim önerilir. |
10. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| Uygun Söndürücüler |
Kuru kimyevi toz, CO₂, alkol köpüğü, su sisi |
| Uygun Olmayan Söndürücüler |
Yüksek basınçlı su jeti (alevleri yayabilir) |
| Yangın Söndürücü KKD |
Pozitif basınçlı solunum cihazı (SCBA) ile tam yangın teçhizatı |
| Özel Riskler |
Isı ile şiddetli polimerizasyon; kap patlayabilir |
| Yanma Ürünleri |
CO, CO₂, asetik asit buharları |
11. KAZARA DÖKÜLME DURUMUNDA YAPILACAKLAR
| Dökülme Boyutu |
Prosedür |
| Kişisel Koruma |
Uygun KKD giyin (eldiven, koruyucu gözlük, solunum maskesi) |
| Küçük Dökülmeler |
Emici madde (kum, toprak, vermikülit) ile kaplayın. Kapalı kapta toplayın. |
| Büyük Dökülmeler |
Tutuşturucu kaynakları uzaklaştırın. Dökülmeyi barikat altına alın. Buharlaşmaya izin vermeyin. |
| Çevre Önlemleri |
Kanalizasyona, yüzey sularına ve yeraltı sularına girmesini önleyin. |
| Bertaraf |
Yerel düzenlemelere göre yakma veya kimyasal bertaraf |
12. KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM (KKD)
| Koruma Tipi |
Gereklilik |
| Solunum Koruması |
Organik buhar kartuşlu maske; kapalı alanlarda SCBA |
| El Koruması |
Butil kauçuk, nitril veya Viton eldiven |
| Göz Koruması |
Kimyasal sıçrama koruyucu gözlük + yüz siperi |
| Cilt Koruması |
Butil kauçuk veya Teflon önlük, kimyasallara dayanıklı çizme |
| Mühendislik Kontrolleri |
Lokal egzoz havalandırması, patlamaya dayanıklı ekipman |
| İş Hijyeni |
Göz duşu ve acil duş bulundurun. Çalışma sonrası elleri yıkayın. |
13. MARUZİYET LİMİTLERİ
| Bölge/Kurum |
TWA (8 saat) |
STEL (15 dk) |
Not |
| ACGIH (ABD) |
10 ppm |
15 ppm |
Cilt absorpsiyonu |
| OSHA (ABD) PEL |
10 ppm |
- |
- |
| NIOSH (ABD) REL |
10 ppm |
15 ppm |
Kanserojen şüphesi |
| EU (INRS) |
10 ppm |
15 ppm |
- |
| MAK (Almanya) |
10 ppm |
20 ppm |
Kategori 4 kanserojen |
Not: VAM ciltten emilebilir. Maruziyet limitleri buna göre belirlenmiştir.
14. DEPOLAMA KOŞULLARI
| Parametre |
Gereklilik |
| Depolama Sıcaklığı |
5°C - 25°C |
| Maksimum Depolama Sıcaklığı |
30°C (kısa süreli) |
| Tank Malzemesi |
Paslanmaz çelik (316L), karbon çelik (iç kaplamalı), alüminyum |
| Kaçınılması Gereken Malzemeler |
Bakır, pirinç, demir tuzları (polimerizasyonu başlatır) |
| Atmosfer |
İnert gaz (azot) altında |
| Stabilizatör |
MEHQ veya hidrokinon (15-25 ppm) |
| Depolama Süresi |
Stabilize: 12 aya kadar |
| Özel Önlemler |
Statik elektrikten koruyun; topraklama yapın; katalizörlerden uzak tutun |
15. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
1301 |
| Taşıma Sınıfı (ADR/RID) |
3 (Yanıcı sıvı) |
| Ambalaj Grubu |
II |
| Deniz Kirletici |
Hayır |
| Taşıma Kodu |
E |
| Sınırlı Miktar |
1 L |
| Tanker Gereksinimleri |
Paslanmaz çelik veya alüminyum tank; inert gaz blanketing |
| Özel Önlemler |
-17°C'nin altında donabilir; ısıtılmış tanker gerekebilir |
16. POLİMERİZASYON VE ENDÜSTRİYEL KULLANIM
| Uygulama |
Ürün |
Açıklama |
| Polivinil Asetat (PVAc) |
Boyalar, yapıştırıcılar, kağıt kaplamaları |
En büyük kullanım alanı |
| Polivinil Alkol (PVOH) |
Ambalaj filmleri, tekstil boyutlandırma |
PVAc'ın hidrolizi ile üretilir |
| Polivinil Butiral (PVB) |
Lamine güvenlik camı (otomobil, bina) |
PVB filmleri cam kırılmasını önler |
| Etilen-Vinil Asetat (EVA) |
Sıcak eriyen yapıştırıcılar, filmler, köpükler, kablolar |
Esneklik ve yapışma özelliği |
| Vinil Asetat-Etilen (VAE) |
Boyalar, yapıştırıcılar, kaplamalar |
Düşük VOC, su bazlı sistemler |
17. KOPOLİMERLER VE ÖZEL UYGULAMALAR
| Kopolimer |
Bileşenler |
Uygulama |
| VAE (Vinil Asetat-Etilen) |
VAM + Etilen |
Su bazlı boyalar, halı yapıştırıcıları |
| EVA (Etilen-Vinil Asetat) |
Etilen + VAM |
Filmler, sıcak eriyen, ayakkabı tabanı |
| VAc/VeoVa |
VAM + VeoVa (versatik asit esteri) |
Dış cephe boyaları, yüksek dayanıklılık |
| VAc/AA |
VAM + Akrilik Asit |
Tekstil apreleri, kağıt kaplamaları |
| VAc/Maleat |
VAM + Maleik Asit Esterleri |
Saç spreyleri, yapışkanlar |
18. TOKSİKOLOJİK PROFİL
| Parametre |
Değer |
| Akut oral toksisite (sıçan, LD₅₀) |
2920 mg/kg |
| Akut dermal toksisite (tavşan, LD₅₀) |
>2500 mg/kg |
| Akut inhalasyon (sıçan, LC₅₀, 4 saat) |
11.4 mg/L (≈ 3000 ppm) |
| Cilt Tahrişi (tavşan) |
Hafif tahriş edici |
| Göz Tahrişi (tavşan) |
Orta ila şiddetli tahriş |
| Cilt Hassasiyeti |
Hassaslaştırıcı değil |
| Üreme Toksisitesi |
Sınırlı veri, şüpheli |
| Kanserojenite |
IARC: Grup 2B (insan için muhtemel kanserojen), NTP: makul olarak tahmin edilen |
| Hedef Organlar |
Karaciğer, böbrek, solunum sistemi, sinir sistemi |
19. EKOTOKSİKOLOJİ VE ÇEVRESEL ETKİ
| Parametre |
Değer |
| Balık LC₅₀ (96 saat) |
21 mg/L (Pimephales promelas) |
| Daphnia magna EC₅₀ (48 saat) |
46 mg/L |
| Alg EC₅₀ (72 saat) |
221 mg/L |
| Biyobirikim |
Düşük (log Kow = 0.73) |
| Toprakta Hareketlilik |
Yüksek (su ile hızlı taşınır) |
| Biyobozunabilirlik |
Kolay biyobozunur (OECD 301A: >%70 28 gün) |
| Sucul Toksisite Sınıfı (WGK) |
2 (Almanya) – su kirletici |
| Atmosferik Ömür |
~1 gün (OH radikalleri ile reaksiyon) |
20. ÖZET VE GÜVENLİ KULLANIM TAVSİYELERİ
Tanım: Vinil Asetat Monomer (VAM), polivinil asetat, polivinil alkol, EVA ve PVB gibi önemli polimerlerin üretiminde kullanılan temel bir kimyasal yapı taşıdır.
Kritik Güvenlik Uyarıları:
| Konu |
Uyarı |
| En büyük tehlike |
Yüksek derecede yanıcıdır (-8°C parlama noktası); buhar patlayıcıdır |
| Polimerizasyon riski |
Isı, ışık veya peroksitlerle başlar; şiddetli ekzotermik olabilir |
| Sağlık riski |
Potansiyel kanserojen (IARC Grup 2B); ciltten emilir |
| Depolama |
Soğuk ve karanlıkta, inert gaz altında, stabilize edilmiş olarak |
| Taşıma |
Sınıf 3 yanıcı sıvı; statik elektrikten koruyun |
| Asla yapmayın |
Açık alev yakınında kullanmayın, polimerizasyon başlatıcılarıyla temas ettirmeyin, lağıma dökmeyin |
Endüstriyel Önemi: VAM, yıllık küresel üretimi milyonlarca ton olan, boya, yapıştırıcı, ambalaj, tekstil, cam ve otomotiv endüstrilerinin vazgeçilmez bir hammaddesidir.
