Adipik Asit, Heksandioik Asit, Adipic Acid, Hexanedioic Acid​​​​​​​, 124-04-9

Adipik Asit, Heksandioik Asit, Adipic Acid, Hexanedioic Acid, 124-04-9

Adipik Asit

Molekül Formülü: C₆H₁₀O₄
Molekül Ağırlığı: 146.14 g/mol
Kimyasal Adı: Heksandioik Asit
CAS Numarası: 124-04-9

Genel Bilgi ve Tanım

Adipik Asit, dünyadaki üretim kapasitesiyle en önemli dikarboksilik asittir. Doğada nadiren bulunan bir kimyasaldır. Tat olarak tart (ekşimsi) bir tada sahiptir. Hem idrarda hem de kanda tipik olarak dışsal (ekzojen) olarak bulunur. Beyaz kristal bir katıdır ve suda çözünmez.

Diğer İsimleri (Sinonimler)

• Adipat

• Heksandioik Asit

• Adipinik Asit

• 1,4-Bütandikarboksilik Asit

• 1,6-Heksandioik Asit

• Heksan-1,6-dikarboksilat

• Adipik asit

• Adipinat

• Heksan diasit

• 124-04-9

• Tuz Formları: Kalsiyum Tuzu, Diamonyum Tuzu

Üretim Yöntemi

Adipik Asit üretimi iki önemli reaksiyon aşaması içerir; ilk aşamada bir ara ürün sentezlenir.

Üretim, sikloheksan, sikloheksanol veya siklohekzanonun hava veya nitrik asit ile oksidasyonu sonucunda gerçekleştirilir.

Dünyadaki üretimin neredeyse tamamı sikloheksandan elde edilmektedir.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

• Fiziksel Görünüm: Beyaz kristal katı, kokusuz kristaller.

• Tat: Ekşimsi (tart) tat.

• Kaynama Noktası: 760 mm Hg basınçta 337.5 °C.

• Erime Noktası: 151.5 °C ile 154 °C arasında.

• Parlama Noktası: 196 °C.

• Çözünürlük:

  • Suda çözünmez.

  • Etanol içinde serbestçe çözünür.

  • Asetik asit ve ligroin içinde çözünmez.

  • Petrol benzini içinde kolay çözünmez.

• Yoğunluk: 1.36 g/cm³.

• Kararlılık: Tavsiye edilen depolama koşullarında kararlıdır. Genel olarak stabil bir kimyasaldır.

Gıda Katkı Maddesi Olarak Kullanımı

Gıda sektöründe Adipik Asit şu işlevleri görür:

• Jeller ve reçellerde asitlik düzenleyici

• Nötralize edici madde

• Tamponlama maddesi

• Diyetetik ürünlerde katkı maddesi

Adipik Asit E Kodu: E 355

Mevcut ticari üretim, petrol türevi ürünlerden (fosil kaynaklı) yapılmaktadır. Ancak artan petrol fiyatları ve yeşil ürün talebi nedeniyle biyo-bazlı üretim çalışmaları hız kazanmıştır.

Biyo-bazlı Üretim Araştırmaları:
Fermantasyon temelli üretim yöntemleri bu kimyasalın üretilebileceğine işaret etmektedir. Fermantasyon için uygun görülen kaynaklar:

• Şeker bazlı hammaddeler

• Aromatik hammaddeler

• Yağ asidi kaynakları

Fermantasyon ile üretilen Adipik Asit'in gıda katkı maddesi olarak kullanımının daha da yaygınlaşması beklenmektedir.

Kablolardaki Önemi

Bakır ve alüminyum teller, hidrokarbonlar ve dış etkenler nedeniyle zamanla yıpranır ve kablolar yaşlanır.

Kablo yaşlanmasını önlemek için üretim sürecinde çeşitli işlemler uygulanır. Hidrokarbonların yaşlanmaya neden olan etkilerini azaltmak için adipik asit içerikli maddeler kullanılır. Bakır tellerin yaşlanmaya karşı dayanıklı kablolarla kaplanabilmesi için dikarboksilik asitlerden elde edilen polyester reçineler kullanılır.

Adipik Asit, bu amaçla polyester reçinelerin hazırlanması için en uygun dikarboksilik asittir (oksalik asit ile birlikte).

Kullanım Alanları

Adipik Asit çok geniş bir endüstriyel yelpazede kullanılmaktadır:

1. Polimer Endüstrisi:

• Naylon Üretimi: Naylon 6,6 üretiminde monomer olarak yoğun şekilde kullanılır.

• Polyester Üretimi: Süksinik asit ve 1,4-Bütandiol ile esterleşme reaksiyonlarında dehidrasyon yöntemiyle polyester reçine elde etmek için kullanılır.

• Poliüretan Üretimi: Bazı poliüretan türlerinin imalatında kullanılır.

2. Gıda Endüstrisi:

• Jelatinlerde jelleştirici yardımcı madde

• Asitlik sağlamak için

• Tamponlama ve mayalama maddesi olarak

• Klor tabletlerinde efervesan (köpüren) tablet üretiminde

3. Endüstriyel Uygulamalar:

• Korozyon İnhibitörü: Korozyon önleyici ve kireçlenme (ölçeklenme) önleyici madde olarak.

• Boya Sıyırma: Amonyum nitrat ile birlikte hazırlanan çözeltilerle (çözücü olarak monokloro asetik asit kullanılır) demir ve demir dışı metaller üzerindeki boyaların sıyrılmasında kullanılır. Bu temizleme bileşimi aynı zamanda kireç ve pası da temizleme kabiliyetine sahiptir.

• Yağlayıcılar: Yağlayıcı bileşenlerin imalatında.

• Yapıştırıcılar ve Sızdırmazlık Ürünleri: İmalatında kullanılır.

• Su Arıtma: Su arıtma ürünlerinin imalatında.

4. Çevre Uygulamaları:

• Baca Gazı Desülfürizasyonu: Termik santrallerde bacalardan çıkan gazlardaki kükürtü tutmak için adipik asit içeren bileşikler kullanılır.

5. Farmasötik Uygulamalar:

• Bazı kalsiyum karbonat antasitlerinde tatlandırıcı (tartlık sağlayıcı) olarak kullanılır.