Sitrik Asit Monohidrat, Sitrik Asit Mono, Citric Acid Monohydrate, Limon Tuzu, E330, 5949-29-1

Sitrik Asit Monohidrat, Sitrik Asit Mono, Citric Acid Monohydrate, Limon Tuzu, E330, 5949-29-1

Sitrik Asit Monohidrat (limon tuzu) hakkında istediğiniz detaylı teknik açıklamayı aşağıda bulabilirsiniz. Bu kapsamlı bilgiler, uluslararası kimyasal veri tabanları, resmi sağlık ve güvenlik kuruluşları ile tedarikçi firma spesifikasyonlarından derlenmiştir.

1. Genel Tanım ve Kimlik Bilgileri

Sitrik Asit Monohidrat, doğada turunçgillerde bolca bulunan, hafif nemli, beyaz kristal yapıda bir organik asittir . Gıda, ilaç, kozmetik ve temizlik sektörlerinde yaygın olarak kullanılan çok yönlü bir kimyasaldır.

• Yaygın İsimler: Limon Tuzu, Sitrik Asit Mono, Hidroksitrikarbalilik asit, 2-Hidroksipropan-1,2,3-trikarboksilik asit monohidrat .

• CAS Numarası: 5949-29-1 (Bu numara, maddenin monohidrat formunu benzersiz şekilde tanımlar) .

• EC Numarası: 201-069-1 .

• Gıda Katkı Maddesi Kodu: E330 .

• Moleküler Formül: C₆H₈O₇·H₂O (bazı kaynaklarda C₆H₁₀O₈ olarak da geçer) .

• Molekül Ağırlığı: 210.14 g/mol .

2. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler (Detaylı Teknik Veriler)

Bu maddeyi diğer formlarından ayıran ve kullanım alanlarını belirleyen temel teknik özellikler şunlardır:

3. Üretim Yöntemi (Sentez)

Sitrik asit monohidrat ticari olarak iki ana yolla üretilir:

1. Doğal Kaynaklardan Ekstraksiyon: Limon suyu (%5-8 sitrik asit içerir) veya ananas atıklarından ekstrakte edilebilir . Ancak bu yöntem endüstriyel ihtiyacın tamamını karşılamaz.

2. Mikrobiyal Fermantasyon (Ana Yöntem): Günümüzde endüstriyel üretim, Aspergillus niger gibi küf mantarları kullanılarak yapılan fermantasyon ile gerçekleşir .

   • Hammadde: Şeker pancarı melası, mısır nişastası veya şeker kamışı gibi karbonhidrat kaynakları kullanılır .

   • İşlem: Fermantasyon sonucu elde edilen çözelti, kalsiyum hidroksit (kireç) ile nötralize edilerek sitrik asit kalsiyum tuzu halinde çökeltilir. Bu çökelti süzülür ve sülfürik asit ile muamele edilerek tekrar sitrik asit açığa çıkarılır .

   • Kristalizasyon: Elde edilen saf sitrik asit çözeltisi, vakum altında konsantre edilir. Çözelti 20-25°C'nin altında soğutulduğunda, monohidrat formu kristallenir . Anhidrat (susuz) form ise sıcak çözeltiden (>36.6°C) kristalize edilir .

4. Saflık ve Kalite Standartları

Sitrik asit monohidrat, kullanım amacına göre farklı saflık derecelerinde ve kalite standartlarında tedarik edilir. Laboratuvar ve yüksek saflık gerektiren uygulamalar için aşağıdaki standartlar ve teknik özellikler geçerlidir:

• Kalite Sınıfları: Ph. Eur. (Avrupa Farmakopesi), BP (İngiliz Farmakopesi), JP (Japon Farmakopesi), USP (Amerikan Farmakopesi), FCC (Gıda Kimyasalları Kodeksi), ACS (Amerikan Kimya Derneği) .

• Tayin (Saflık): Genellikle kuru madde üzerinden hesaplandığında %99.5 - %100.5 aralığındadır .

• Çözelti Görünümü: 200 g/L'lik sulu çözelti berrak (bulanıklık ≤ 3 NTU) ve renksiz olmalıdır .

4.1. Safsızlık Limitleri (ppm - milyonda bir kısım)

Yüksek kaliteli bir üründe bulunmasına izin verilen maksimum safsızlık miktarları:

5. Detaylı Kullanım Alanları

Sitrik asit monohidratın çok yönlülüğü, şelatlama, pH düzenleme, antioksidan ve koruyuculuk gibi temel kimyasal özelliklerinden kaynaklanır .

• Gıda ve İçecek Endüstrisi (E330):

  • Asitlik Düzenleyici/Tatlandırıcı: Alkolsüz içecekler, meyve suları, şekerlemeler, reçeller ve jölelere ekşi tat vermek için kullanılır. Ayrıca şekerin kristalleşmesini önler .

  • Koruyucu ve Antioksidan: Ortamın pH'ını düşürerek mikroorganizma gelişimini engeller. Meyve ve sebzelerin enzimatik kararmasını (oksidasyon) geciktirir, dondurulmuş gıdaların stabilitesini artırır .

  • Antioksidan Sinerjisti: Diğer antioksidanların (örneğin C vitamini) etkinliğini artırır .

• İlaç (Farmasötik) Sanayi:

  • Antikoagülan: Kan torbalarında kalsiyumu şelatlayarak pıhtılaşmayı önler .

  • Yardımcı Madde: Efervesan tabletlerde asit kaynağı olarak, şurup ve süspansiyonlarda pH dengeleyici ve tatlandırıcı olarak kullanılır. Aktif bileşenlerin stabilitesini korur .

  • Biyokimya: Laboratuvarlarda tampon çözeltilerin (örneğin sitrat tamponu) hazırlanmasında ve biyolojik besiyerlerinde kullanılır .

• Kozmetik ve Kişisel Bakım:

  • pH Dengeleyici: Kremler, losyonlar, şampuanlar ve saç kremlerinin cilt ve saç için ideal pH seviyesine ayarlanmasını sağlar .

  • Cilt Bakımı: Hafif peeling (eksfoliasyon) etkisiyle cilt yenileyici ürünlerde, akne ve yaşlanma karşıtı formüllerde, melanin giderici ve gözenek sıkılaştırıcı olarak kullanılır .

• Endüstriyel ve Temizlik Uygulamaları:

  • Şelatlama ve Su Yumuşatma: Sert sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını bağlayarak deterjanların ve sabunların köpürme performansını artırır .

  • Kireç Çözücü: Mutfak ve banyolardaki kireç tabakalarını çözmek için etkili ve çevre dostu bir alternatiftir .

  • Metal İşleme: Metallerin (çelik, bakır) pasifleştirilmesinde, elektrokaplama ve metal temizleme işlemlerinde kompleks oluşturucu olarak kullanılır .

  • İnşaat: Beton ve alçı karışımlarında priz geciktirici (geciktirici) olarak kullanılır .

6. Güvenlik, Riskler ve İlk Yardım

Sitrik asit monohidrat, FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) ve EFSA (Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi) tarafından güvenli (GRAS) kabul edilmesine rağmen, konsantre formuyla çalışırken belirli riskler taşır .

• Tehlike Sınıflandırması (GHS): Uyarı işareti (GHS07) ile sınıflandırılır. Sinyal kelimesi "Dikkat" tir .

• Risk İfadeleri (H-İfadeleri):

  • H319: Ciddi göz tahrişine yol açar .

  • H335: Solunum yolu tahrişine yol açabilir .

  • R36/37/38: Gözleri, solunum sistemini ve cildi tahriş eder .

• Sağlık Riskleri ve İlk Yardım Önlemleri:

7. Depolama ve Bertaraf

• Depolama Koşulları:

  • Serin, kuru, iyi havalandırılan ve doğrudan güneş ışığı almayan yerlerde saklanmalıdır .

  • Uyumsuzluklar: Güçlü bazlardan (kostik), oksitleyici maddelerden, nitratlardan ve metallerden (bakır, çinko, alüminyum ve alaşımları) uzak tutulmalıdır. Çünkü sulu çözeltisi bu metallere karşı aşındırıcıdır .

  • Higroskopik (nem çekici) ve sıcak havada suyunu kaybetmeye meyilli (efloresan) olduğu için orijinal ambalajında ağzı sıkıca kapalı tutulmalıdır .

• Ambalaj: Genellikle 25 kg'lık kağıt torbalar, 25 kg'lık plastik şişeler veya 1000 kg'lık büyük çuvallar (big-bag) şeklinde tedarik edilir .

• Bertaraf: Tamamen biyolojik olarak parçalanabilir bir maddedir. Normal atık veya kanalizasyon sistemi ile bertaraf edilebilir, ancak yerel yönetmeliklere uyulmalıdır. Su kaynaklarına büyük miktarlarda boşaltılması pH'ı düşürebileceğinden çevre için hafif tehlikeli (WGK 1) olarak sınıflandırılır .