İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderSülfürik Asit, Sulphuric Acid, Akü Asidi, Kaplama Asidi, Daldırma Asidi, Elektrolit Asit, Vitrol Yağı, 7664-93-9
SÜLFÜRİK ASİT (H₂SO₄)
Sulfuric Acid / Akü Asidi / Vitrol Yağı
CAS Numarası: 7664-93-9
EC Numarası: 231-639-5
1. KİMLİK BİLGİLERİ
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Adı | Sülfürik Asit |
| Diğer İsimleri | Akü asidi, Kaplama asidi, Daldırma asidi, Elektrolit asit, Vitrol yağı, H₂SO₄ |
| Kimyasal Formülü | H₂SO₄ |
| Molekül Ağırlığı | 98.08 g/mol |
| CAS Numarası | 7664-93-9 |
| EC Numarası (EINECS) | 231-639-5 |
| Görünüm | Renksiz ila kahverengi viskoz sıvı (saflığa bağlı) |
| Koku | Keskin, buruk koku (safken kokusuz) |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik | Değer (Konsantre, %98) |
|---|---|
| Fiziksel Hali (20°C) | Sıvı (viskoz, yağlı) |
| Görünüm | Renksiz ila hafif sarımsı (saf) / kahverengi (teknik sınıf) |
| Koku | Keskin, buruk (konsantre formda SO₃ izleri nedeniyle) |
| Molekül Ağırlığı | 98.08 g/mol |
| Yoğunluk (20°C) | 1.84 g/cm³ |
| Erime Noktası | 10 °C (saf) |
| Kaynama Noktası | 337 °C (yüksek sıcaklıklarda bozunur) |
| Kırılma İndisi (20°C) | 1.418 – 1.428 |
| Viskozite (20°C) | 24 – 27 cP (%100'de) |
| Buhar Basıncı (20°C) | < 0.001 mmHg (çok düşük) |
| Suda Çözünürlük | Tam (ekzotermik reaksiyon – çok tehlikeli) |
3. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Formül | H₂SO₄ |
| Molekül Ağırlığı | 98.08 g/mol |
| Asit Tipi | Güçlü diprotik mineral asit (2 H⁺ iyonu salar) |
| pKa1 | -3 (çok güçlü) |
| pKa2 | 1.99 (orta güçlü) |
| pH (1 M çözelti) | ~0.1 |
| Konsantrasyon (Tipik Ticari) | %93, %98, %99 |
| En Kararlı Form | %98 H₂SO₄ (azeotrop) |
| Higroskopiklik | Çok yüksek – havadaki su buharını emer |
| Oksitleyici Özellikler | Güçlü oksitleyici (özellikle sıcak ve konsantreyken) |
| Bozunma | Yüksek sıcaklıklarda (>337°C) SO₃ ve H₂O'ya bozunur |
| Geçimsiz Maddeler | Su (şiddetli reaksiyon), organik maddeler, indirgeyiciler, metaller, kuvvetli bazlar, yanıcı maddeler |
Ayrışma (Diprotik Asit):
H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻ (tam, pKa1 = -3)
HSO₄⁻ → H⁺ + SO₄²⁻ (kısmi, pKa2 = 1.99)
Su ile Reaksiyon (Yüksek Derecede Ekzotermik):
H₂SO₄ + H₂O → H₃O⁺ + HSO₄⁻ + Isı (ΔH = -880 kJ/mol)
KRİTİK: HER ZAMAN ASİDİ SUYA EKLEYİN, ASLA SUYU ASİDE EKLEMEYİN.
4. TİCARİ SINIFLAR
| Sınıf | Konsantrasyon | Saflık | Renk | Birincil Uygulamalar |
|---|---|---|---|---|
| Akü Asidi (Elektrolit) | %30 – 37 | Teknik | Renksiz | Kurşun-asit aküler (otomotiv, endüstriyel) |
| Seyreltik Asit | %10 – 50 | Teknik | Renksiz | Genel endüstriyel, metal dekapajı |
| Endüstriyel (Konsantre) | %93 – 98 | Teknik | Renksiz ila kahverengi | Gübreler, kimyasal sentez, petrol rafinasyonu |
| Fuming Sülfürik Asit (Oleum) | %100 – 120 (serbest SO₃) | Teknik | Renksiz ila kahverengi | Sülfonlama, boya üretimi |
| Reaktif Sınıf | %95 – 98 | Yüksek saflık | Renksiz | Laboratuvar, analitik kimya |
| Elektronik Sınıf | %96 – 98 | Ultra yüksek saflık | Renksiz | Yarı iletken üretimi |
5. ÜRETİM PROSESİ (Kontak Prosesi)
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| 1. Kükürt Yanması | S (erimiş) + O₂ → SO₂ + ısı |
| 2. SO₂'den SO₃'e Dönüşüm | 2 SO₂ + O₂ ⇌ 2 SO₃ (katalizör: V₂O₅, 400-450°C) |
| 3. SO₃ Emilimi | SO₃ + H₂O → H₂SO₄ (veya konsantre H₂SO₄'de emilerek oleum oluşturulur) |
| 4. Seyreltme | Oleum istenen konsantrasyona seyreltilir |
Alternatif Hammaddeler:
-
Pirit (FeS₂) kavrulması ile SO₂
-
Metalurjik baca gazları (demir dışı metal ergitme)
-
Endüstriyel proseslerden atık asit geri kazanımı
6. KULLANIM ALANLARI
6.1. Gübre Endüstrisi (En Büyük Kullanım – ~%60)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Fosforik Asit Üretimi | H₂SO₄ + Ca₅(PO₄)₃OH → H₃PO₄ + CaSO₄ (fosfat kayası çözme) |
| Amonyum Sülfat Üretimi | 2 NH₃ + H₂SO₄ → (NH₄)₂SO₄ |
| Süperfosfat Gübreleri | Tekli süperfosfat (SSP), üçlü süperfosfat (TSP) |
6.2. Petrol Rafinasyonu
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Alkilasyon | Yüksek oktanlı benzin üretmek için izobütanın olefinlerle alkilasyonunu katalize eder |
| Desülfürizasyon | Petrol ürünlerinden kükürt bileşiklerini uzaklaştırır |
| Asit Yıkama | Rafine ürünlerden safsızlıkları uzaklaştırır |
6.3. Metal İşleme ve Yüzey İşleme
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Dekapaj (Pas Giderme) | Çelik, bakır, alüminyumdan pas ve tufali temizler |
| Elektrokaplama | Kaplama banyolarında elektrolit (çinko, bakır, krom, nikel) |
| Anodizasyon | Alüminyum anodizasyon için elektrolit |
| Galvanizleme | Galvanizleme işlemlerinde ön işlem |
6.4. Kurşun-Asit Aküler (Akü Asidi)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Otomotiv Aküleri | Enerji depolama için elektrolit (%30-37 H₂SO₄) |
| Endüstriyel Aküler | Forklift, yedek güç, UPS sistemleri |
| Sabit Aküler | Telekom, şebeke depolama |
Aküde Reaksiyon:
Deşarj: Pb + PbO₂ + 2 H₂SO₄ → 2 PbSO₄ + 2 H₂O
Şarj: 2 PbSO₄ + 2 H₂O → Pb + PbO₂ + 2 H₂SO₄
6.5. Kimyasal Sentez
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Hidroklorik Asit Üretimi | 2 NaCl + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2 HCl |
| Nitrik Asit Üretimi | NaNO₃ + H₂SO₄ → NaHSO₄ + HNO₃ |
| Organik Sentez | Sülfonlama, nitrolama, esterleşme, dehidrasyon |
| Boyar Madde Üretimi | Aromatik bileşiklerin sülfonlanması |
| İlaç Ara Ürünleri | Çeşitli sentezler |
6.6. Çelik ve Metalurji
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Dekapaj (Çelik) | Sıcak haddelenmiş çelikten tufali temizler |
| Titanyum Dioksit Üretimi | Sülfat prosesi (TiO₂ pigment üretimi) |
| Bakır Liçi | Hidrometalurjik bakır ekstraksiyonu |
| Uranyum İşleme | Uranyum cevheri liçi |
6.7. Su ve Atık Su Arıtma
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| pH Ayarlaması | Alkali akışları nötralize eder |
| Koagülasyon Yardımcısı | Su arıtmada koagülasyonu iyileştirir |
| Ağır Metal Çöktürme | Metal hidroksit çöktürmesi için pH ayarlar |
6.8. Diğer Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Tekstil İşleme | pH ayarlaması, kumaş işleme |
| Kağıt ve Selüloz | pH ayarlaması, klor dioksit üretimi |
| Deterjan Üretimi | Alkilbenzenlerin sülfonlanması (LAS üretimi) |
| Patlayıcılar | Organik bileşiklerin nitrolanması (TNT, nitroselüloz) |
| Rafinasyon (Bitkisel Yağlar) | Serbest yağ asitlerini uzaklaştırır |
7. TİPİK KALİTE SPESİFİKASYONLARI
| Parametre | Teknik Sınıf (%98) | Akü Sınıfı (%37) | Reaktif Sınıf (%96-98) |
|---|---|---|---|
| H₂SO₄ İçeriği | ≥ %98.0 | %30 – 37 | ≥ %96.0 – 98.0 |
| Görünüm | Renksiz ila kahverengi sıvı | Renksiz sıvı | Renksiz sıvı |
| Yoğunluk (20°C) | 1.836 – 1.841 g/cm³ | 1.22 – 1.28 g/cm³ | 1.836 – 1.841 g/cm³ |
| Kızdırma Kalıntısı | ≤ %0.05 | ≤ %0.02 | ≤ %0.01 |
| Demir (Fe) | ≤ %0.005 | ≤ %0.001 | ≤ %0.0005 |
| Klorür (Cl) | ≤ %0.001 | ≤ %0.0005 | ≤ %0.0002 |
| Nitrat (NO₃) | ≤ %0.0005 | – | ≤ %0.0002 |
| Arsenik (As) | ≤ %0.0001 | – | ≤ %0.0001 |
| Kurşun (Pb) | ≤ %0.0005 | ≤ %0.0005 | ≤ %0.0002 |
8. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan; donmadan koruyun |
| Kap Gereksinimleri | Karbon çeliği (konsantre, kuru asit için), paslanmaz çelik (316L), HDPE, PTFE astarlı |
| Korunması Gerekenler | Su (şiddetli reaksiyon), organik maddeler, indirgeyiciler, metaller (korozyon), nem |
| Raf Ömrü | Sınırsız (kapalı kaplarda uygun depolamada) |
| Higroskopiklik | Çok yüksek – havadan nem emer (seyreltir ve kap korozyonuna neden olabilir) |
| Geçimsiz Maddeler | Su (şiddetli ekzotermik reaksiyon), organik maddeler (kömürleşme/tutuşma), alkaliler (nötralizasyon), metaller (hidrojen gazı oluşumu) |
| Ambalaj Seçenekleri | 200 L varil (HDPE/çelik), 1000 kg IBC, dökme tanker (karayolu/demiryolu), 20 L bidon |
Kritik Güvenlik Notu – Her Zaman Asidi Suya Ekleyin:
Seyreltme yaparken, HER ZAMAN konsantre sülfürik asidi SUYA dökün, asla suyu aside dökmeyin. Suyun aside dökülmesi, şiddetli kaynama ve sıcak asit sıçramasına neden olur.
9. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
GHS Sınıflandırması
| Tehlike Sınıfı | Kategori |
|---|---|
| Cilt Aşınması/Tahrişi | Kategori 1A (H314) |
| Ciddi Göz Hasarı | Kategori 1 (H318) |
| Hedef Organ Toksisitesi (Soluma) | Kategori 3 (H335) |
| Akut Sucul Toksisite | Kategori 3 (H402) |
Zararlılık İfadeleri (H-Codes)
| Kod | İfade |
|---|---|
| H314 | Ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına neden olur |
| H318 | Ciddi göz hasarına neden olur |
| H335 | Solunum tahrişine neden olabilir |
| H402 | Sucul yaşam için zararlıdır |
İlk Yardım Önlemleri
| Maruziyet Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Temiz havaya çıkarın. Solunum tahrişi devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması | Kirlenmiş giysileri çıkarın. En az 15 dakika bol su ile yıkayın. Nötrleştirici madde KULLANMAYIN. Tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması | En az 15 dakika bol su ile hemen durulayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Su veya süt için. Derhal tıbbi yardım alın. |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
| Ekipman | Öneri |
|---|---|
| Solunum Koruması | Asit gazı respiratörü (havalandırma yetersizse) |
| El Koruması | Kimyasala dayanıklı eldivenler (neopren, bütil kauçuk, nitril – ağır hizmet) |
| Göz Koruması | Kimyasal güvenlik gözlüğü + yüz siperi |
| Vücut Koruması | Kimyasala dayanıklı önlük, asit elbisesi, koruyucu giysi |
10. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yangın Tehlikesi | Yanıcı değildir, ancak su ile şiddetli reaksiyona girer (ısı oluşumu) |
| Söndürme Maddeleri | Kuru kimyevi toz, CO₂ (sudan kaçının – şiddetli reaksiyona neden olabilir) |
| Özel Tehlikeler | Yüksek sıcaklıklarda bozunarak toksik SOₓ gazları açığa çıkarır |
| Koruyucu Donanım | Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi |
11. ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Sucul Toksisite | Sucul yaşam için zararlıdır (düşük pH) |
| Biyobirikim | Beklenmez |
| Kalıcılık | Düşük (doğal sularda nötralize olur) |
| Atık Bertarafı | Baz (NaOH, Ca(OH)₂) ile nötralize edin ve yerel düzenlemelere göre bertaraf edin. |
12. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | 1830 (Sülfürik asit, >%51) / 2796 (Sülfürik asit, ≤%51) |
| Tehlike Sınıfı | 8 (Aşındırıcı madde) |
| Ambalaj Grubu | II |
| Doğru Taşıma Adı | SÜLFÜRİK ASİT |
| Deniz Kirletici | Hayır |
| ADR/RID Etiketi | 8 |
| EMS | F-A, S-B |
13. MEVZUAT BİLGİLERİ
| Bölge | Durum |
|---|---|
| AB | REACH kayıtlı |
| Türkiye (KKDİK) | Zorunlu uyum; kayıt gerektirir |
| ABD (TSCA) | Listelenmiştir |
| Kanada (DSL) | Listelenmiştir |
| Avustralya (AICS) | Listelenmiştir |
| Çin (IECSC) | Listelenmiştir |
14. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türkçe İsim | İngilizce İsim |
|---|---|
| Sülfürik Asit | Sulfuric Acid |
| Akü Asidi | Battery Acid |
| Kaplama Asidi | Plating Acid |
| Daldırma Asidi | Dipping Acid |
| Elektrolit Asit | Electrolyte Acid |
| Vitrol Yağı | Oil of Vitriol |
| H₂SO₄ | H₂SO₄ |
15. ÖZET
Sülfürik Asit (H₂SO₄, CAS 7664-93-9) , dünyada en çok üretilen endüstriyel kimyasaldır. Güçlü, diprotik bir mineral asittir ve güçlü oksitleyici ile higroskopik özelliklere sahiptir. Saflığına bağlı olarak renksiz ila kahverengi viskoz sıvı görünümündedir ve son derece aşındırıcıdır.
Temel Özellikler:
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Molekül Ağırlığı | 98.08 g/mol |
| Yoğunluk (%98) | 1.84 g/cm³ |
| Erime Noktası | 10 °C |
| Kaynama Noktası | 337 °C |
| Asit Gücü | Çok güçlü (diprotik) |
Başlıca Kullanım Alanları:
| Sektör | Uygulamalar |
|---|---|
| Gübreler | Fosforik asit, amonyum sülfat, süperfosfat üretimi |
| Petrol Rafinasyonu | Alkilasyon, desülfürizasyon, asit yıkama |
| Metal İşleme | Dekapaj, elektrokaplama, anodizasyon, galvanizleme |
| Kurşun-Asit Aküler | Elektrolit (akü asidi) |
| Kimyasal Sentez | HCl, HNO₃ üretimi, sülfonlama, nitrolama |
| Su Arıtma | pH ayarlaması, koagülasyon yardımcısı |
Temel Güvenlik Noktaları:
-
SON DERECE AŞINDIRICI – Cilt ve gözlerde ciddi yanıklara neden olur
-
SU İLE ŞİDDETLİ REAKSİYON – Her zaman asidi suya ekleyin, asla suyu aside eklemeyin
-
HİGROSKOPİK – Havadan nem emer
-
OKSİTLEYİCİ – Organik maddelerle şiddetli reaksiyona girebilir
-
ONAYLI KAPLARDA SAKLAYIN – Karbon çeliği (kuru), HDPE, PTFE astarlı
16. ÖNEMLİ UYARILAR
-
En Önemli Güvenlik Kuralı – HER ZAMAN Asidi Suya Ekleyin: Konsantre sülfürik asidi seyreltirken, HER ZAMAN asidi yavaşça soğuk suya dökün, asla suyu aside dökmeyin. Suyun aside dökülmesi, şiddetli kaynama ve sıcak asit sıçramasına neden olur; bu da ciddi yanıklara ve körlüğe neden olabilir.
-
Kurşun-Asit Akü Asidi Konsantrasyonu: Akü asidi, seyreltik sülfürik asittir (%30-37 H₂SO₄, yoğunluk ~1.28 g/cm³). Konsantre sülfürik asidi asla akülerde kullanmayın – plakaları tahrip eder ve aşırı ısı üretir.
-
Higroskopik Yapı: Konsantre sülfürik asit oldukça higroskopiktir ve havadaki su buharını emer. Bu, asidi seyreltebilir ve kapların içeriden korozyona uğramasına neden olabilir. Kapları sıkıca kapalı tutun.
-
%98 Asidin Kararlılığı: %98 konsantrasyon, en kararlı formdur (azeotrop) ve minimum SO₃ buhar basıncına sahiptir. %98'in üzerinde, fuming sülfürik asit (oleum) oluşur ve bu da SO₃ gazı salar.
-
Organik Maddelerle Reaksiyon: Sülfürik asit, güçlü dehidrasyon özellikleri nedeniyle organik maddeleri (kağıt, ahşap, pamuk, şeker) kömürleştirir. Bu reaksiyon ekzotermiktir ve malzemeyi tutuşturabilir.
-
Akü Uygulamalarında Güvenlik: Akü asidi kullanırken uygun KKD kullanın. Şarj sırasında aküler, patlayıcı olan hidrojen gazı üretir. Yeterli havalandırma sağlayın.
-
Çevresel Nötralizasyon: Dökülen sülfürik asit, bertaraf öncesinde soda (Na₂CO₃) veya kireç (Ca(OH)₂) ile nötralize edilmelidir. Konsantre asidi asla nötralizasyon yapmadan kanalizasyona dökmeyin – tesisatı tahrip eder ve sucul yaşama zarar verir.
-
Depolama Kapları: Konsantre (kuru) sülfürik asit için karbon çeliği kabul edilebilirdir (pasivasyon tabakası oluşur). Seyreltik asit veya nem girebilecek yerler için HDPE, PTFE astarlı veya paslanmaz çelik (316L) kaplar kullanın.
-
Donma Noktası: Saf sülfürik asit 10°C'de (50°F) donar. Soğuk iklimlerde akü asidi daha düşük sıcaklıklarda donabilir (konsantrasyona bağlıdır). Donma noktasının üzerinde saklayın veya daha fazla seyreltin.
-
LeBlanc Prosesi Tarihsel Notu: Sülfürik asidin endüstriyel önemi, 19. yüzyılda sodyum karbonat üretimi için LeBlanc prosesi ile önemli ölçüde artmıştır. Günümüzde sülfürik asit üretimi, bir ülkenin endüstriyel gelişiminin önemli bir göstergesidir.
Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun.
