İnositol, Inositol, Myo-Inositol, Meso-Inositol, Cyclohexanehexol, 87-89-8

İnositol, Inositol, Myo-Inositol, Meso-Inositol, Cyclohexanehexol, 87-89-8

Kimyasal Kimlik ve Yapı

• CAS numarası: 87-89-8

• Molekül formülü: C6H12O6

• Molekül ağırlığı: 180.16 g/mol

• Yapısı: Altı hidroksil grubu taşıyan siklohekzan halkası (siklohekzan-1,2,3,4,5,6-hekzol).

• İzomerleri: 9 farklı izomer vardır; bunlardan 7’si optik olarak inaktif, 2’si aktif. En yaygın formu myo-inositol’dür.

Fiziksel Özellikler

• Görünüm: Beyaz kristal veya kristal toz, kokusuz, tatlı.

• Erime noktası: 222–227 °C

• Kaynama noktası (tahmini): 232.96 °C

• Yoğunluk: 1.75 g/cm³

• Suda çözünürlük: 14 g/100 mL (25 °C), sıcaklık arttıkça çözünürlük yükselir (88 °C’de 74.56 g/100 mL).

• Çözünürlük: Suda iyi çözünür, etanol ve gliserinde az çözünür, eter ve kloroformda çözünmez.

• Depolama: 2–8 °C’de kapalı ortamda saklanır.

Doğal Kaynaklar

• Hayvan dokuları: Kas, kalp, karaciğer, akciğer. Fosfatlarla birleşerek fosfatidilinositol formunda bulunur.

• Bitkiler: İnorganik tuzlarla birleşmiş fitat (inositol hekzafosfat) halinde.

• Gıdalar: Tam tahıllar, kuruyemişler, kavun, turunçgiller, baklagiller, kuşüzümü, lahana, süt.

Üretim Yöntemleri

1. Fitin hidrolizi:

   • Buğday kepeği veya pirinç kepeğinden elde edilen fitin, asit (HCl veya H2SO4) ile hidrolize edilir.

   • Kireç sütü ile nötralizasyon yapılır, aktif karbon ile dekolorizasyon sağlanır.

   • Kristalizasyon ve saflaştırma sonrası inositol elde edilir.

2. Basınçlı hidroliz:

   • Yüksek basınç altında fitin parçalanır, verim artar ve süre kısalır.

3. Enzimatik yöntem:

   • Fitaz ve fosfataz enzimleri kullanılarak fitik asit ve tuzları inositole dönüştürülür.

Biyolojik ve Klinik Fonksiyonlar

• Hücre metabolizmasını hızlandırır, yağ ve kolesterolün parçalanmasını kolaylaştırır.

• Karaciğer yağlanması (fatty liver) ve hiperlipidemi tedavisinde destekleyici rol oynar.

• Hücre içi kalsiyum metabolizmasında ikinci haberci olarak görev yapar (inositol trifosfat türevleri).

• Saç dökülmesini önleyici, göz sağlığını koruyucu etkiler rapor edilmiştir.

• Sinir sistemi üzerinde yatıştırıcı etkisi vardır.

Kullanım Alanları

• Farmasötik:

  • Vitamin B kompleks ile birlikte karaciğer yağ metabolizmasını düzenler.

  • Hiperlipidemi, diyabet, ateroskleroz, alopesi tedavisinde destek.

• Gıda ve Yem Katkısı:

  • Bebek mamaları ve içeceklerde (210–250 mg/kg).

  • Balık ve karides yemlerinde büyüme hızını artırır, eksiklikleri önler.

• Kimya ve Kozmetik:

  • Organik sentezlerde ara madde.

  • Kozmetik hammaddesi.

  • Fitik asit türevleri gıdalarda antioksidan, stabilizatör ve koruyucu olarak kullanılır.

Güvenlik ve Yan Etkiler

• FDA GRAS listesinde güvenli kabul edilir.

• Yan etkiler:

  • Psikiyatrik ilaçlarla etkileşim riski.

  • Hipoglisemi hastalarında uygun olmayabilir.

  • Aşırı alım kalsiyum-fosfor dengesini bozabilir.

  • Uterin kontraksiyon ve kanama riski.

  • Alerjik reaksiyonlar (kaşıntı, nefes darlığı, göğüs sıkışması).

Endüstriyel ve Ekonomik Değer

İnositol, hem biyolojik fonksiyonları hem de endüstriyel uygulamaları nedeniyle yüksek ekonomik değere sahiptir. İlaç, gıda, yem ve kozmetik sektörlerinde geniş kullanım alanı vardır. Özellikle fitik asit türevleri gıda endüstrisinde antioksidan ve koruyucu olarak önemlidir.