İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderSodyum Metabisülfit, Disodyum Disülfit, Sodyum Pirosülfit, Sodium Metabisulfite, Disodium Disulfite, Sodium Pyrosulfite, Natrium Pyrosulfite, SMBS, E223, 7681-57-4
SODYUM METABİSÜLFİT (SMBS, E223)
1. Kimyasal Kimlik ve Malzeme Sınıflandırması
-
Kimyasal Adı: Sodyum Metabisülfit, Disodyum Disülfit, Sodyum Pirosülfit
-
Eşanlamlılar: SMBS, Sodyum Bisülfit Anhidrat (yanlış isimlendirme – aslında metabisülfittir), Disodyum Pirosülfit
-
CAS Numarası: 7681-57-4
-
EC Numarası (EINECS): 231-673-0
-
Moleküler Formül: Na₂S₂O₅
-
Moleküler Ağırlık: 190,11 g/mol
-
E Numarası: E223 (gıda katkısı)
-
Kimyasal Sınıf: İnorganik sülfit tuzu (indirgeyici ajan)
-
HS Kodu: 2832.10
-
UN Numarası: Düzenlenmemiştir (katı için); 1759 (çözelti için, konsantrasyona bağlı)
2. Fiziksel Özellikler
2.1 Genel Fiziksel Özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Görünüm | Beyaz ila açık beyaz kristal toz veya granül |
| Fiziksel durum (20°C) | Katı (kristal) |
| Koku | Hafif kükürt dioksit (SO₂) kokusu |
| Tat | Tuzlu, acı, sülfit tadı |
| Yoğunluk (20°C) | 1,48 g/cm³ |
| Yığma yoğunluğu (tipik) | 1,0–1,3 g/cm³ |
| Erime noktası | 150°C (bozunur – erimez) |
| Kaynama noktası | Kaynamadan önce bozunur |
| Parlama noktası | Yanıcı değildir |
| Buhar basıncı | İhmal edilebilir |
| Kırılma indisi (nD20) | 1,560 |
2.2 Suda Çözünürlük
| Sıcaklık (°C) | Çözünürlük (g/100 mL su) |
|---|---|
| 0°C | 45,0 |
| 10°C | 50,0 |
| 20°C | 54,0 |
| 25°C | 65,3 |
| 30°C | 58,0 |
| 40°C | 62,0 |
| 50°C | 67,0 |
| 60°C | 72,0 |
| 80°C | 82,0 |
| 100°C | 95,0 |
2.3 Diğer Çözücülerde Çözünürlük
| Çözücü | Çözünürlük |
|---|---|
| Su | Çok iyi çözünür (20°C'de 540 g/L) |
| Etanol | Az çözünür |
| Metanol | Az çözünür |
| Aseton | Çözünmez |
| Gliserol | Az çözünür |
2.4 Sulu Çözelti Özellikleri
| Parametre | Değer |
|---|---|
| pH (%1 çözelti, 20°C) | 4,0–5,0 (asidik) |
| pH (%10 çözelti, 20°C) | 3,5–4,5 |
| pH (doygun çözelti) | ~3,5 |
| Çözünme ısısı | Endotermik (su soğur) |
3. Kimyasal Özellikler
3.1 Moleküler Yapı
Yapı: NaO–S(=O)–S(=O)–ONa (disülfüröz asidin sodyum tuzu)
-
+4 oksidasyon durumunda iki kükürt atomu içerir
-
Suda çözündüğünde sodyum bisülfit oluşturur: Na₂S₂O₅ + H₂O → 2NaHSO₃
-
Güçlü indirgeyici ajan (Fe³⁺, Cr⁶⁺, I₂, O₂'yi indirger)
-
Asitlendirildiğinde kükürt dioksit (SO₂) açığa çıkarır
3.2 Çözelti Dengeleri
Na₂S₂O₅ + H₂O ⇌ 2NaHSO₃ ⇌ 2Na⁺ + 2HSO₃⁻
HSO₃⁻ ⇌ H⁺ + SO₃²⁻ (pKa₂ ≈ 7,2)
HSO₃⁻ + H⁺ ⇌ H₂O + SO₂↑ (gaz çıkışı)
3.3 Kimyasal Reaktivite
| Reaksiyon | Açıklama |
|---|---|
| Asitler ile | Na₂S₂O₅ + 2H⁺ → 2SO₂↑ + H₂O + 2Na⁺ (toksik SO₂ gazı açığa çıkarır) |
| Su ile | Na₂S₂O₅ + H₂O → 2NaHSO₃ (sodyum bisülfit) |
| Oksijen ile (hava oksidasyonu) | 2Na₂S₂O₅ + O₂ → 2Na₂S₂O₆ (sodyum ditiyonat) |
| Aldehitler ile | Bisülfit katılma bileşikleri oluşturur (R–CH(OH)–SO₃Na) – saflaştırmada kullanılır |
| İyot ile (indirgeme) | Na₂S₂O₅ + I₂ + H₂O → Na₂SO₄ + 2HI |
| Klor ile (antiklor) | Na₂S₂O₅ + Cl₂ + H₂O → Na₂SO₄ + 2HCl |
3.4 İndirgeyici Ajan Özellikleri
| Oksitleyici Tür | İndirgenmiş Ürün | Uygulama |
|---|---|---|
| Klor (Cl₂) | Klorür (Cl⁻) | Tekstil ağartmada antiklor |
| İyot (I₂) | İyodür (I⁻) | İyodometrik titrasyonlar |
| Oksijen (O₂) | Uygulanamaz (kendi kendine oksitlenir) | Oksijen süpürücü |
| Demir(III) (Fe³⁺) | Demir(II) (Fe²⁺) | İndirgeyici ajan |
| Krom(VI) (Cr⁶⁺) | Krom(III) (Cr³⁺) | Atıksu arıtma |
3.5 Kararlılık ve Bozunma
| Parametre | Davranış |
|---|---|
| Kuru havada kararlılık | Nispeten kararlıdır |
| Nemli havada kararlılık | Yavaşça bozunur, SO₂ açığa çıkarır |
| Termal bozunma | >150°C → Na₂SO₃ + SO₂↑ (sodyum sülfit + kükürt dioksit) |
| Hidroliz (sulu çözelti) | Bisülfit iyonları, hava oksijeni ile yavaşça oksitlenir |
| Işık hassasiyeti | Kararlıdır |
3.6 Uyumsuzluklar
| Madde | Tehlike |
|---|---|
| Güçlü asitler (H₂SO₄, HCl, HNO₃) | Şiddetli reaksiyon, SO₂ gazı salınımı (toksik) |
| Güçlü oksitleyici ajanlar (kloratlar, permanganatlar, peroksitler, kromatlar) | Redoks reaksiyonu, şiddetli olabilir |
| Su (uzun süreli temas) | Yavaş bozunma, SO₂ salınımı |
| Isı (>150°C) | SO₂'ye bozunma |
| Metaller (nem varlığında) | Korozyon |
4. Kalite Spesifikasyonları
4.1 Gıda Sınıfı (FCC / E223)
| Parametre | Spesifikasyon | Test Yöntemi |
|---|---|---|
| Tayin (Na₂S₂O₅, ağ/ğ) | %90,0–100,5 (kuru bazda) | Titrasyon |
| Sodyum metabisülfit içeriği | ≥ %96,0 (tipik) | Titrasyon |
| Kurutma kaybı (40°C, vakum) | ≤ %1,0 | Gravimetrik |
| SO₂ içeriği | ~%67 (hesaplanmış) | Titrasyon |
| Demir (Fe) | ≤ 10 ppm | Kolorimetrik |
| Ağır metaller (Pb olarak) | ≤ 10 ppm | Kolorimetrik |
| Arsenik (As) | ≤ 3 ppm | Atomik absorpsiyon |
| Selenyum (Se) | ≤ 30 ppm | Kolorimetrik |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,05 | Turbidimetrik |
| Tiyosülfat (S₂O₃²⁻) | Geçer | Titrasyon |
| pH (%1 çözelti) | 4,0–5,0 | pH metre |
| Görünüm | Beyaz ila açık beyaz kristal toz | Görsel |
4.2 Teknik / Endüstriyel Sınıf
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Tayin (Na₂S₂O₅) | ≥ %95,0 |
| SO₂ içeriği | ≥ %63,0 |
| Demir (Fe) | ≤ 50 ppm |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,1 |
| Suda çözünmeyenler | ≤ %0,1 |
| Görünüm | Beyaz ila hafif sarı toz |
5. Üretim Yöntemleri
5.1 Endüstriyel Proses (SO₂ Emilimi)
Proses:
-
Kükürt yakılarak kükürt dioksit (SO₂) üretilir
-
SO₂ gazı sodyum karbonat (Na₂CO₃) veya sodyum sülfit (Na₂SO₃) çözeltisinden geçirilir
-
Sodyum bisülfit (NaHSO₃) oluşur
-
Kristallendirme ile sodyum metabisülfit (Na₂S₂O₅) elde edilir
Reaksiyonlar:
-
Na₂CO₃ + 2SO₂ + H₂O → 2NaHSO₃ + CO₂
-
2NaHSO₃ → Na₂S₂O₅ + H₂O
5.2 Sodyum Sülfitten
Reaksiyon: 2Na₂SO₃ + 2SO₂ + H₂O → Na₂S₂O₅ + 2NaHSO₃ (karmaşık)
6. Etki Mekanizması
6.1 Antimikrobiyal Mekanizma (Gıda Koruma)
-
Metabisülfitten açığa çıkan SO₂, mikroorganizma hücre zarlarına nüfuz eder
-
Proteinlerdeki disülfür bağları ve kofaktörlerle reaksiyona girer
-
Enzim fonksiyonunu bozar (özellikle bakteriler, mayalar, küfler)
-
Mikroorganizma büyümesini ve üremesini inhibe eder
6.2 Antioksidan Mekanizma
-
Sodyum metabisülfit indirgeyici ajan olarak işlev görür
-
Oksijeni (O₂) süpürür
-
Hassas bileşiklerin (vitaminler, tatlar, renkler) oksidasyonunu önler
-
Diğer antioksidanlarla sinerjistik etki gösterir
6.3 Antiklor Mekanizması (Tekstil Ağartma)
Na₂S₂O₅ + Cl₂ + H₂O → Na₂SO₄ + 2HCl
-
Ağartma sonrası kalan kloru nötralize eder
-
Klorun elyafa zarar vermesini önler
7. Endüstriyel Uygulamalar
7.1 Gıda Endüstrisi (E223) – En Büyük Uygulama
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Şarap ve şıra | Koruyucu, antioksidan, fermantasyon kontrolü, esmerleşmeyi önler | 50–200 mg/L (SO₂ olarak) |
| Kuru meyveler (kayısı, üzüm, incir, elma) | Koruyucu, renk stabilizatörü (esmerleşmeyi önler), antimikrobiyal | 500–2.000 mg/kg |
| Meyve suları ve konsantreleri | Antioksidan, esmerleşmeyi önler | 50–150 mg/L (SO₂ olarak) |
| Konserve meyve ve sebzeler | Koruyucu, renk koruma | 50–200 mg/kg |
| Turşu ve lahana turşusu | Antimikrobiyal, çıtırlığı korur | 50–200 mg/kg |
| Dondurulmuş meyve ve sebzeler | Enzimatik esmerleşmeyi önler | 50–150 mg/kg |
| Reçeller, jöleler, marmelatlar | Koruyucu, renk koruma | 50–100 mg/kg |
| Patates ürünleri (soyulmuş, kurutulmuş) | Esmerleşmeyi önler, koruyucu | 50–200 mg/kg |
| Deniz ürünleri (taze, dondurulmuş karides, yengeç, ıstakoz) | Koruyucu (melanozu/kararma önler) | %1–10 çözelti daldırma |
| Bira ve elma şarabı | Antioksidan, koruyucu | 10–50 mg/L |
| Meşrubatlar (limonata, narenciye içecekleri) | Koruyucu | 10–50 mg/L |
| Jelatin ve pektin | Koruyucu | 100–500 mg/kg |
Gıda katkı maddesi durumu: E223 – gıda koruyucu ve antioksidan olarak izin verilmiştir
Düzenleyici limitler (AB, ABD, Kodeks):
-
Şarap: maks. 200–400 mg/L toplam SO₂ (şarap tipine göre değişir)
-
Kuru meyveler: meyveye bağlı olarak maks. 500–2.000 mg/kg
-
Çoğu gıda: maks. 50–300 mg/kg
7.2 Tekstil Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Antiklor (ağartma sonrası) | Kalan kloru nötralize eder | 1–5 g/L |
| Boyama yardımcısı (küp boyalar, kükürt boyalar) | Boya çözünürleştirme için indirgeyici ajan | 1–10 g/L |
| Pat baskı | İndirgeyici ajan | 5–20 g/L |
| Yün işleme | Anti-çekme işlemi (disülfür bağlarını indirger) | Yün ağırlığınca %1–5 |
| Ağartma (pamuk, keten) | Hidrojen peroksit ağartma için stabilizatör | 0,5–2 g/L |
7.3 Deri Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Depilatör (kıl giderme) | Kıl keratinindeki disülfür bağlarını indirger |
| Kireme yardımcısı | Koruyucu, çürümeyi önler |
| Tabaklama yardımcısı | Krom tabaklamada indirgeyici ajan |
7.4 Kağıt ve Kağıt Hamuru Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kağıt hamuru ağartma (antiklor) | Kalan kloru nötralize eder |
| Kağıt hamuru süspansiyonlarının korunması | Bakteri üremesini önler |
| Mürekkep giderme (geri dönüştürülmüş kağıt) | Mürekkep giderme formülasyonlarında indirgeyici ajan |
7.5 Kimya Endüstrisi
| Uygulama | Ürün |
|---|---|
| Sodyum hidrosülfit (ditiyonit) üretimi | Na₂S₂O₅ + indirgeyici ajanlar → Na₂S₂O₄ |
| Kauçuk vulkanizasyon hızlandırıcısı | Ara madde |
| Organik sentez | İndirgeyici ajan, sülfonlama reaksiyonları |
| Aldehit saflaştırma | Bisülfit katılma bileşikleri oluşturur |
| Yağlar ve katı yağlar için antioksidan | Stabilizatör |
| Endüstriyel atıksu arıtma | Krom(VI)'nın Cr(III)'e indirgenmesi |
7.6 Su Arıtma
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Dozaj |
|---|---|---|
| Deklorinasyon | Sudan klor giderimi | mg Cl₂ başına 1,5–3 mg |
| Oksijen süpürücü (kazan suyu) | Çözünmüş oksijeni giderir | 10–50 mg/L |
| Krom(VI) indirgemesi | Toksik Cr⁶⁺'yı Cr³⁺'ye indirger | 10–50 mg/L |
| Korozyon kontrolü | Oksijen giderme | Değişken |
7.7 Kozmetik ve Kişisel Bakım
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Saç dalgalandırma ve düzleştirme preparatları | İndirgeyici ajan (disülfür bağlarını kırar) |
| Saç ağartma | Antioksidan, stabilizatör |
| Cilt bakım ürünleri | Koruyucu (sınırlı) |
| Şampuanlar ve saç kremleri | Antioksidan (renkli saçlar için) |
7.8 Fotoğrafçılık
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Geliştirici çözeltiler | Koruyucu, antioksidan |
| Fiksaj banyoları | Koruyucu |
7.9 Madencilik ve Metalurji
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Yüzdürme ajanları | Mineral yüzdürmede bastırıcı |
| Altın ekstraksiyonu | İndirgeyici ajan |
7.10 Kauçuk ve Plastikler
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kauçuk vulkanizasyonu | Hızlandırıcı bileşeni |
| Polimer stabilizasyonu | Antioksidan |
8. Toksikoloji ve Güvenlik
8.1 Akut Toksisite
| Parametre | Değer | Sınıflandırma |
|---|---|---|
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 1.300–2.000 mg/kg | Acute Tox. 4 (H302) |
| Dermal LD₅₀ (tavşan) | >2.000 mg/kg | Sınıflandırılmamış |
| İnhalasyon LC₅₀ (sıçan, 4 saat) | 0,5–1,0 mg/L (SO₂ olarak) | Acute Tox. 3 (H331) |
| Cilt tahrişi | Tahrişe neden olabilir | Tahriş edici |
| Göz tahrişi | Şiddetli tahrişe neden olabilir | Göz Hasarı 1 |
| Cilt hassasiyeti | Alerjik reaksiyonlara neden olabilir (özellikle astımlılarda) | Solunum Hassas. 1 (H334) |
8.2 Kronik Toksisite
| Bitiş Noktası | Sınıflandırma |
|---|---|
| Kanserojenite | Sınıflandırılmamış |
| Mutajenite | Negatif (bazı in vitro pozitif) |
| Üreme toksisitesi | Sınıflandırılmamış |
| Hedef organ toksisitesi | Solunum sistemi (sülfit hassasiyeti, astım) |
8.3 Özel Tehlikeler
| Tehlike | Açıklama |
|---|---|
| Alerji riski (sülfit hassasiyeti) | Astımlıların %0,5–5'i sülfitlere reaksiyon gösterir; bronkospazm, anafilaksiye neden olabilir |
| Asitlenme ile SO₂ salınımı | Toksik gaz (aşındırıcı, boğucu) – asitlerle temastan kaçının |
| Bozunma | Isıtma (>150°C) veya nemli havada SO₂ açığa çıkarır |
8.4 GHS Sınıflandırması
| Sınıflandırma | Kategori |
|---|---|
| Sinyal kelimesi | Tehlike |
| Zararlılık ifadeleri | H302 – Yutulması halinde zararlıdır |
| H318 – Ciddi göz hasarına neden olur | |
| H334 – Solunması halinde alerji veya astım semptomlarına veya nefes alma zorluğuna neden olabilir | |
| Önlem ifadeleri | P261, P264, P280, P301+P312, P305+P351+P338, P310, P342+P311 |
8.5 NFPA Derecelendirmesi
| Sağlık | Alevlenirlik | Reaktivite |
|---|---|---|
| 2 | 0 | 1 |
9. Güvenlik Önlemleri ve Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE)
-
Tehlikeler:
-
Yutulması halinde zararlıdır (H302)
-
Ciddi göz hasarına neden olur (H318)
-
Solunması halinde alerji veya astım semptomlarına neden olabilir (H334) – sülfit hassasiyeti
-
Asitlerle temasında veya ısıtıldığında toksik SO₂ gazı açığa çıkarır
-
Higroskopiktir – havadan nem emer
-
-
KKE (zorunlu):
-
Kimyasal sıçrama korumalı gözlük (EN 166) – zorunludur (göz tehlikesi)
-
Toz maskesi (FFP2/N95) – tozlu işlemler için
-
Kimyasal dayanımlı eldivenler (nitril)
-
Koruyucu giysi (toz koruması)
-
Solunum koruması: SO₂ için Tip E (sarı) filtre
-
-
Mühendislik kontrolleri:
-
Toz kontrolü için yerel egzoz havalandırması (LEV)
-
Asit temasından kaçının (SO₂ gazı)
-
Göz yıkama istasyonları ve güvenlik duşları
-
-
Depolama koşulları:
-
Orijinal kabında sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı çelik)
-
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alanda saklayın (5–30°C)
-
Nemden koruyun (higroskopik – nemli havada bozunur)
-
Asitlerden (SO₂ gazı tehlikesi) ve güçlü oksitleyici ajanlardan uzak tutun
-
Gıda yakınında depolamayın (bozunma ürünleri)
-
-
İlk yardım:
-
Soluma: Temiz havaya çıkarın; nefes almak zorsa oksijen verin; durmuşsa suni teneffüs yapın; tıbbi yardım alın
-
Göz teması: Göz kapaklarını aralayarak en az 15 dakika su ile durulayın; kontakt lensleri çıkarın; acil tıbbi yardım alın
-
Cilt teması: Sabun ve su ile yıkayın
-
Yutma: Ağzı çalkalayın; KUSTURMAYIN; su için; tıbbi yardım alın
-
10. Çevresel Akıbet
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Sucul toksisite (balık, LC₅₀, 96 saat) | 100–500 mg/L (orta toksisite) |
| Daphnia magna (EC₅₀, 48 saat) | 50–200 mg/L |
| Algal toksisite (EC₅₀, 72 saat) | 10–100 mg/L |
| SO₂ salınımı (asitlenme) | Sucul yaşam için toksiktir |
| Biyobirikim | Düşük potansiyel |
| WGK Almanya | 1 (su için düşük tehlike) |
| Bertaraf yöntemi | Nötralizasyon → düzenli depolama (tehlikesiz atık) |
11. Depolama ve Raf Ömrü
11.1 Depolama Koşulları
| Parametre | Gereksinim |
|---|---|
| Depolama sıcaklığı | 5–30°C (oda sıcaklığı) |
| Kap | Orijinal kabında sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı çelik) |
| Korunması gerekenler | Nem (higroskopik – nemli havada bozunur), asitler (SO₂ salınımı), güçlü oksitleyici ajanlar |
| Ortam | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan |
11.2 Raf Ömrü
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Raf ömrü (kapalı, kuru) | 12–24 ay |
| Bozunma göstergeleri | Topaklanma (nem emilimi), sararma (oksidasyon), SO₂ kokusu (bozunma) |
11.3 Bozunma Ürünleri (nem/ısı ile)
-
SO₂ (kükürt dioksit) – toksik, aşındırıcı
-
Na₂SO₃ (sodyum sülfit) – daha az etkilidir
-
Na₂SO₄ (sodyum sülfat) – inert
12. Taşımacılık Bilgileri
| Düzenleme | Sınıflandırma |
|---|---|
| UN Numarası | Düzenlenmemiştir (katı); 1759 (çözelti, konsantrasyona bağlı) |
| ADR/RID | Tehlikeli mal olarak sınıflandırılmamıştır (katı) |
| IMDG | Düzenlemeye tabi değildir (katı) |
| IATA | Düzenlemeye tabi değildir (katı) |
| Uygun sevkiyat adı | Sodyum metabisülfit (tehlikesiz) |
13. Eşanlamlılar ve Yaygın İsimler
-
Türkçe: Sodyum Metabisülfit, SMBS, Sodyum Pirosülfit
-
İngilizce: Sodium Metabisulfite, SMBS, Sodium Pyrosulfite, Disodium Disulfite
-
Ticari isimler: Soda SO₂, Sodyum Metabi, Sulfite 223
-
Fransızca: Métabisulfite de sodium
-
Almanca: Natriummetabisulfit
-
İspanyolca: Metabisulfito de sodio
14. Düzenleyici Durum
| Düzenleme | Durum |
|---|---|
| REACH (AB) | Kayıtlı |
| TSCA (ABD) | Listelenmiştir |
| FDA | GRAS – gıda katkı maddesi (E223) – 21 CFR § 182.3766 |
| EFSA | Gıda katkı maddesi olarak izin verilmiştir (E223) – kısıtlamalar uygulanır |
| AB Gıda Katkı Maddesi | E223 – maksimum kalıntı limitleri ile onaylanmıştır |
| KODEKS | İzin verilen koruyucu (220–228) |
15. Neden Sodyum Metabisülfit Tercih Edilmelidir?
| Avantaj | Açıklama |
|---|---|
| Etkili koruyucu | Geniş antimikrobiyal spektrum (bakteriler, mayalar, küfler) |
| Güçlü antioksidan | Oksidatif bozunmayı önler (esmerleşme, vitamin kaybı) |
| Mükemmel indirgeyici ajan | Klor, kromat, oksijen ve diğer oksitleyicileri indirger |
| Düşük maliyet | Birçok diğer koruyucu/antiokside göre ekonomiktir |
| Suda çözünür | Yüksek çözünürlük (20°C'de 54 g/100 mL) – uygulaması kolaydır |
| Çok yönlü | Gıda, tekstil, deri, kağıt, su arıtma gibi birçok alanda uygulama |
| Antiklor ajanı | Ağartma sonrası kalan kloru nötralize eder |
| SO₂ taşıyıcısı | Ağırlıkça %67 SO₂ içeren kullanışlı katı kaynak |
| Gıda kullanımı için GRAS | Birçok ülkede onaylı koruyucu (E223) |
| Uzun raf ömrü | Uygun şekilde saklandığında 12–24 ay |
Sınırlamalar:
-
Alerji riski (sülfit hassasiyeti) – Astımlıların %0,5–5'i reaksiyon gösterebilir; gıda ürünlerinde etiketleme gerektirir
-
Asitlenme ile toksik SO₂ salınımı – Asitlerle karıştırmayın
-
Higroskopiktir – Nem emer; hava geçirmez depolama gerektirir
-
Nemli havada bozunur – Zamanla SO₂ içeriği kaybı
-
Aşındırıcıdır – Ciddi göz hasarına neden olur; KKE gerektirir (gözlük)
-
Tiamin açısından zengin gıdalar için uygun değildir (B1 vitamini) – Sülfitler tiamini yok eder
16. Diğer Sülfitlerle Karşılaştırma
| Özellik | Sodyum Metabisülfit (Na₂S₂O₅) | Sodyum Sülfit (Na₂SO₃) | Sodyum Bisülfit (NaHSO₃) | Potasyum Metabisülfit (K₂S₂O₅) |
|---|---|---|---|---|
| SO₂ içeriği | ~%67 | ~%51 | ~%61 | ~%58 |
| Çözünürlük (20°C) | 54 g/100 mL | 27 g/100 mL | Çok iyi çözünür | 45 g/100 mL |
| pH (%1 çözelti) | 4,0–5,0 | 9,0–10,0 | 3,5–5,0 | 3,5–5,0 |
| Form | Katı (toz) | Katı (kristal) | Katı, çözelti | Katı (toz) |
| Maliyet | Düşük | Daha düşük | Daha yüksek | Orta |
| Birincil kullanım | Koruyucu, antiklor | Antiklor, su arıtma | Koruyucu, indirgeyici ajan | Şarap koruyucu |
17. Sülfit Hassasiyeti – Etiketleme Gereksinimleri
Uyarı: Sülfitler, hassas bireylerde (özellikle astımlılar) alerjik reaksiyonlara neden olabilir (kurdeşen, kaşıntı, şişme, nefes alma zorluğu, anafilaksi).
| Bölge | Etiketleme Gereksinimi |
|---|---|
| ABD (FDA) | Sülfitler >10 ppm (SO₂ olarak) ise etiketleme |
| AB | Sülfitler >10 mg/kg veya mg/L (SO₂ olarak) ise etiketleme |
| Kodeks Alimentarius | Koruyucu olarak sülfit eklendiyse etiketleme |
18. Sık Sorulan Sorular (SSS)
S1: Sodyum metabisülfit ile sodyum bisülfit aynı şey midir?
C1: Hayır. Sodyum metabisülfit (Na₂S₂O₅), suda sodyum bisülfit (NaHSO₃) oluşturmak üzere ayrışır. Kimyasal olarak farklıdırlar ancak çözeltide sıklıkla birbirinin yerine kullanılırlar (aynı aktif tür – HSO₃⁻).
S2: Sodyum metabisülfit yemek için güvenli midir?
C2: Evet, gıda sınıfı sodyum metabisülfit (E223), koruyucu ve antioksidan olarak kullanım için GRAS'dır. Ancak, sülfite hassas bireyler (özellikle astımlılar) alerjik reaksiyonlar gösterebilir.
S3: Sodyum metabisülfit şarabı nasıl korur?
C3: SO₂ açığa çıkarır, bu da: (1) istenmeyen mikroorganizmaları (bakteriler, yabani mayalar) öldürür, (2) antioksidan olarak işlev görür (esmerleşmeyi önler), (3) rengi ve tadı stabilize eder.
S4: Sodyum metabisülfit neden çürük yumurta gibi kokar?
C4: Karakteristik "kükürt" veya "çürük yumurta" kokusu, bozunma veya asitlenme üzerine açığa çıkan kükürt dioksitten (SO₂) gelir. Taze, kuru SMBS sadece hafif bir SO₂ kokusuna sahiptir.
S5: Sodyum metabisülfit nasıl bertaraf edilir?
C5: Suda çözün, gerekirse sodyum karbonat ile nötralize edin ve atık su arıtımına boşaltın (yerel düzenlemeleri kontrol edin). Asitlerle karıştırmayın (toksik SO₂ gazı açığa çıkarır).
19. Depolama Tavsiyeleri
| Koşul | Tavsiye |
|---|---|
| Kaplar | HDPE, polipropilen, astarlı çelik (karbon çeliği değil – aşındırır) |
| Sıcaklık | 5–30°C (yüksek sıcaklıklardan kaçının – bozunmayı hızlandırır) |
| Nem | <%50 RH (higroskopik) |
| Raf ömrü | 12–24 ay (kapalı kap) |
| Açıldıktan sonra | 3–6 ay içinde kullanın; sıkıca kapatın; desikant ile saklayın |
| Uyumluluk | Asitlerden, oksitleyici ajanlardan uzak saklayın |
20. Özet Tablo – Tek Bakışta Temel Spesifikasyonlar
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Ürün Adı | Sodyum Metabisülfit (SMBS, E223) |
| CAS Numarası | 7681-57-4 |
| EC Numarası | 231-673-0 |
| Moleküler Formül | Na₂S₂O₅ |
| Moleküler Ağırlık | 190,11 g/mol |
| Görünüm | Beyaz ila açık beyaz kristal toz |
| Yoğunluk | 1,48 g/cm³ |
| Erime Noktası | 150°C (bozunur) |
| pH (%1 çözelti) | 4,0–5,0 |
| Suda Çözünürlük (20°C) | 54 g/100 mL (540 g/L) |
| Tayin (gıda sınıfı) | %90,0–100,5 |
| SO₂ içeriği | ~%67 |
| E Numarası | E223 |
| Birincil Uygulamalar | Gıda koruyucu (şarap, kuru meyveler), tekstil antiklor, su arıtma dekorinasyonu, indirgeyici ajan |
| GHS Sinyal Kelimesi | Tehlike |
| Zararlılık İfadeleri | H302, H318, H334 |
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 1.300–2.000 mg/kg |
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Raf Ömrü | 12–24 ay |
Bu TDS, ISO 11014-1 formatına uygun olarak hazırlanmış olup, gıda teknologları, şarap üreticileri, tekstil mühendisleri, su arıtma uzmanları, kimya mühendisleri ve satın alma profesyonelleri için tasarlanmıştır. Analiz Sertifikaları (CoA), Güvenlik Bilgi Formları (SDS) ve numune validasyon raporları talep üzerine temin edilebilir.
