Çinko Prition, Zinc Pyrithione, Zinc Omadine, Zinc Polyanemine, ZPT, 13463-41-7

Zinc Pyrithione (ZPT)

1. Kimyasal Tanım ve Fiziksel Özellikler

2. Fonksiyonel Özellikler

Etki Mekanizması: Hücre zarındaki metal iyon homeostazını bozar, ROS üretimini tetikler ve hücresel metabolizmayı durdurur.

3. Uygulama Alanları ve Dozaj Tablosu

4. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler Tablosu

5. Formülasyon Uyumluluğu

6. Toksikoloji ve Güvenlik Bilgileri

GHS Sınıflandırması

Toksikolojik Veriler

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

7. Düzenleyici Durum

Önemli Not: AB’de 1 Mart 2022’den itibaren Zinc Pyrithione, Kozmetik Yönetmeliği Ek II (yasaklı maddeler) listesine eklenmiştir. Avrupa’da kozmetik ürünlerde kullanımı yasaktır. Boya, kaplama, endüstriyel uygulamalar devam etmektedir.

8. Depolama ve Raf Ömrü

9. Alternatif Aktif Maddeler ile Karşılaştırma

10. Sık Sorulan Sorular (SSS)

S1: ZPT neden AB’de kozmetikte yasaklandı?
C: Toksikolojik değerlendirmelerde oral maruziyet riski ve sucul toksisite endişeleri nedeniyle. Endüstriyel kullanımlar serbesttir.

S2: Şampuan formülasyonunda optimum pH aralığı nedir?
C: 4.5–6.5 aralığı tavsiye edilir. pH 9 üzeri aktivite kaybına yol açar.

S3: EDTA ile uyumsuzluk nasıl aşılır?
C: EDTA yerine alternatif şelatörler (glukonat, sitrat) düşük konsantrasyonlarda test edilebilir veya EDTA tamamen çıkarılmalıdır.

S4: Boyada kullanımda hangi reçinelerle uyumludur?
C: Akrilik, epoksi, alkid, polyester ve poliüretan sistemleri ile mükemmel uyumludur.

S5: Tekstilde renk değişimi nasıl önlenir?
C: Konsantrasyon %0.3’ü aşmamalı, nötr pH’ta apre yapılmalı ve kuru sıcaklık <150°C olmalıdır.

S6: ZPT’nin su arıtmada kullanımı için onay var mı?
C: AB Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’nde PT7 (film koruyucu) ve PT13 (metal işleme sıvıları) kapsamında izinlidir.

S7: Veteriner ürünlerde hangi aktiflerle kombine edilebilir?
C: Klorheksidin (%0.5–2), ketokonazol (%0.5–1), mikonazol ile stabil ve etkin kombinasyonlar yapılabilir.

11. Sorumluluk Reddi (Disclaimer)

Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) mevcut bilgiler ışığında hazırlanmıştır ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Kullanıcı, ürünü kendi özel uygulamasında test etmekle yükümlüdür. Yerel düzenlemelere uygunluk kullanıcının sorumluluğundadır. Üretici/satıcı, bu bilgilerin kullanımından doğacak herhangi bir zarardan sorumlu tutulamaz.

Zinc Pyrithione (ZPT) – Sektörel Kullanım Detayları

Aşağıda Zinc Pyrithione’nin her bir sektördeki kullanım amacı, uygulama şekli, tipik konsantrasyonları, formülasyon ipuçları ve önemli uyarılar detaylandırılmıştır.

1. Kozmetik Sektörü

Kullanım Alanları

• Anti-kepek şampuanları

• Saç kremleri ve durulamalı ürünler

• Saç derisi losyonları ve tonikleri

• Saç sonrası bakım spreyleri

Uygulama Şekli

ZPT, şampuan bazına homojen dağılacak şekilde süspansiyon halinde eklenir. Partikül boyutu dağılımı (D90 < 10 µm) ürünün homojenliği ve etkinliği için kritiktir.

Tipik Konsantrasyonlar

Formülasyon İpuçları

• Yüzey aktif maddeler: Anyonik (SLES, ALS, SLS) ile mükemmel uyumludur. Amfoterik (kokamidopropil betain) ile de uyumludur.

• Koyulaştırıcılar: NaCl, karboner, zamklar ile uyumludur.

• pH: 4.5 – 6.5 aralığında maksimum stabilite ve etkinlik.

• Yasaklı kombinasyonlar: EDTA ve diğer şelatörler (sitrat, glukonat yüksek dozda) ZPT’yi inaktive eder. Şampuan formülasyonunda EDTA’dan kaçınılmalıdır.

• Koruyucular: Fenoksietanol, benzoik asit, potasyum sorbat ile uyumludur.

• Perfüm ve renklendiriciler: Çoğu ile uyumludur, ancak yüksek konsantrasyonda bazı aldehitlerle etkileşim testi yapılmalıdır.

Uyarılar

• AB’de kozmetikte kullanımı yasaktır (2022 sonrası). Türkiye de bu yasağı takip etmektedir.

• ABD’de %2’ye kadar izinlidir, Çin’de %1.5 limit.

2. Dermatoloji (Medikal Cilt Bakımı)

Kullanım Alanları

• Seboreik dermatit tedavi kremleri

• Egzama (atopik dermatit) yardımcı tedavisi

• Akne vulgaris topikal jelleri

• Topikal antifungal losyonlar (Tinea versicolor vb.)

Uygulama Şekli

Krem, losyon veya jel formülasyonlarında yağ fazında veya su fazında süspanse edilir. Genellikle yatmadan önce günde 1–2 kez lezyonlu bölgeye uygulanır.

Tipik Konsantrasyonlar

Formülasyon İpuçları

• Baz tipi: Yağ-su emülsiyonları (krem) veya hidrojel formları tercih edilir.

• Yağ fazı: Mineral yağ, izopropil miristat, trigliseritler ile uyumludur.

• Emülgatörler: Noniyonik (polisorbat, sorbitan esterler) tercih edilir.

• Kontrollü salım: Karboner veya hidroksipropil metilselüloz (HPMC) ile uzun süreli salım sağlanabilir.

• Kombinasyonlar: Ketokonazol veya klotrimazol ile antifungal sinerji; hidrokortizon ile antiinflamatuar etki.

Uyarılar

• Açık yaralarda kullanılmamalıdır.

• Göz ile teması halinde bol su ile yıkanmalıdır.

3. Boya & Kaplama Sektörü

Kullanım Alanları

• Dış cephe boyaları (akrilik, silikon, lateks)

• Deniz boyaları (gemi altı antifouling)

• Ahşap koruyucu boyalar ve vernikler

• Metal kaplamalar (endüstriyel ekipman)

• Mantar önleyici duvar boyaları (banyo, mutfak)

Uygulama Şekli

Toz ZPT doğrudan boya formülasyonuna eklenir veya önceden hazırlanmış süspansiyon (örn. %50 ZPT in PEG) kullanılır. Homojen dağılım için yüksek hızlı karıştırma veya öğütme gerekebilir.

Tipik Konsantrasyonlar

Reçine Uyumluluğu

Formülasyon İpuçları

• Dağıtıcılar: Poliakrilat veya fosfat ester dağıtıcılar kullanılabilir.

• pH: Su bazlı boyalarda pH 7–9 arası stabil.

• Kombinasyonlar: İzotiyazolinonlar (örn. BIT, MIT) ile sinerjik etki; bakır bazlı bileşiklerle kombine edilebilir.

• UV stabilitesi: ZPT, UV ışığında yavaş bozunur; dış cephe uygulamalarında UV emiciler veya HALS ile birlikte kullanılmalıdır.

Uyarılar

• Yüksek sıcaklıkta kurutma (>150°C) bozunmaya neden olabilir.

• Toz form solunum riski; işçi sağlığı için toz kontrolü şart.

4. Tekstil Sektörü

Kullanım Alanları

• Antibakteriyel apreli kumaşlar (hastane çarşafları, önlükler)

• Spor giyim (ter kokusu önleyici)

• Ayakkabı iç astarları (mantar ve bakteri önleyici)

• Ev tekstili (havlu, yatak çarşafı)

Uygulama Şekli

1. Apre işlemi: Emdirme (pad-dry-cure) yöntemi ile kumaşa uygulanır. ZPT suda süspanse edilir, bağlayıcı reçine ile birlikte verilir.

2. Mikrokapsül uygulaması: Kontrollü salım için mikrokapsüllenmiş ZPT apre veya kaplama olarak uygulanır.

3. Ekstrüzyon (sentetik elyaf): ZPT masterbatch olarak polimer eriyiğine katılır (polyester, poliamid).

Tipik Konsantrasyonlar

Formülasyon İpuçları

• Bağlayıcılar: Akrilat veya poliüretan bağlayıcılar ile yıkama dayanımı artar.

• pH: Apre banyosu pH 5.5 – 7.0 olmalıdır.

• Sıcaklık: Kurutma ve fiksaj sıcaklığı <150°C olmalıdır (150°C üzeri bozunma).

• Yumuşatıcılar: Katyonik yumuşatıcılar ile uyumludur; noniyonik tercih edilir.

Uyarılar

• Yüksek konsantrasyonlarda (>%0.5) kumaşta sertlik ve renk değişimi (sarılaşma) görülebilir.

• Bazı metal kompleks boyalarla etkileşim olabilir; ön test şarttır.

5. Su Arıtma Sektörü

Kullanım Alanları

• Kapalı devre soğutma suyu sistemleri (biyosit)

• Endüstriyel proses suyu (kağıt, metal işleme)

• CIP (Clean-In-Place) temizlik çözeltileri

• Ters ozmaz membran koruması (mikrobiyal kirlenme önleme)

• Kule suyu ve havuz suları (küçük ölçekli)

Uygulama Şekli

Sıvı form (%50 süspansiyon) dozaj pompaları ile su sistemine enjekte edilir. Aralıklı veya sürekli dozlama yapılabilir.

Tipik Konsantrasyonlar

Formülasyon İpuçları

• pH stabilitesi: 4.5 – 9.0 aralığında etkin. pH >9’da hidroliz olur.

• Sıcaklık: 50°C’ye kadar kararlı; daha yüksek sıcaklıklarda bozunma hızlanır.

• Kombinasyonlar: İzotiyazolinonlar (örn. CMIT/MIT) ile sinerjik biyosit karışımları yapılabilir.

• Şelatör uyarısı: EDTA, fosfonat gibi şelatörler ZPT’yi inaktive eder; bunun yerine polimerik dağıtıcılar tercih edilmelidir.

Uyarılar

• Çevreye deşarj öncesi sucul toksisite nedeniyle nötralizasyon veya ileri arıtma gerekebilir (WGK 3).

• REACH kapsamında kapalı sistemlerde kullanım izinlidir; açık sistemlerde kısıtlanabilir.

6. Plastik & Polimer Sektörü

Kullanım Alanları

• Antimikrobiyal ambalaj filmleri (gıda ambalajı, tıbbi ambalaj)

• Tıbbi cihazlar (kateter, enjektör, cerrahi alet sapları)

• Mutfak eşyaları (kesme tahtası, saklama kapları)

• Otomotiv iç donanım (küf ve bakteri önleyici)

• Çocuk oyuncakları

• Duş perdeleri, banyo aksesuarları

Uygulama Şekli

ZPT tozu, masterbatch (ana karışım) olarak polimer granülüne ekstrüzyon veya enjeksiyon öncesinde katılır. Taşıyıcı reçine (genellikle aynı polimer) ile %10–20 konsantrasyonda masterbatch hazırlanır. Son üründe nihai konsantrasyona dilue edilir.

Tipik Konsantrasyonlar

Isıl Kararlılık

ZPT, 240°C’ye kadar kısa süreli (birkaç dakika) işlemlere dayanır. Uzun süreli 200°C üzerinde bozunma başlar. İşlem sıcaklığı 220°C’yi aşarsa alternatif antimikrobiyaller (örneğin gümüş bazlı) düşünülmelidir.

Formülasyon İpuçları

• Dağılım: Toz ZPT’nin polimer içinde homojen dağılımı için çift vidalı ekstrüder ve yeterli kesme kuvveti gereklidir.

• Renk: Saf ZPT beyazdır, ancak yüksek konsantrasyonlarda veya yaşlanmayla hafif sarılık görülebilir. Titanyum dioksit ile renk düzeltilebilir.

• Yağlayıcılar: Kalsiyum stearat, çinko stearat ile uyumludur.

• Antioksidanlar: Fenolik antioksidanlar (Irganox gibi) ile uyumludur.

Uyarılar

• Gıda teması uygulamaları için bölgesel düzenlemelere (FDA, EU) uygunluk kontrol edilmelidir.

• PVC’de yüksek sıcaklıkta hidroklorik asit salınımı ZPT’yi bozabilir; PVC stabilizatörleri ile birlikte kullanılmalıdır.

7. Tarım Sektörü

Kullanım Alanları

• Sera sebze ve süs bitkilerinde fungal hastalıklara karşı sprey (külleme, mildiyö)

• Tohum kaplama (ekim öncesi mantar koruması)

• Depolanmış tahıl ve meyvelerde küf önleyici

• Toprak düzenleyici (sınırlı)

• Hidroponik sistem suyunda biyosit

Uygulama Şekli

ZPT, suda süspanse edilerek yaprak spreyi veya toprak dökümü şeklinde uygulanır. Tohum kaplamada, tohumlar ZPT süspansiyonu ile karıştırılır ve kurutulur.

Tipik Konsantrasyonlar

Fitotoksisite Riski

Formülasyon İpuçları

• Yapıştırıcı (adjuvan): Noniyonik yüzey aktif madde (örn. polisorbat 20) ile yaprak ıslanması artırılır.

• pH: Sprey çözeltisinin pH’ı 5–8 arasında olmalıdır. Asidik veya alkali ortam fitotoksisiteyi artırabilir.

• Kombinasyonlar: Bakır bazlı fungisitler ile karıştırılabilir ancak fitotoksisite riski artar. Kükürt ile uyumludur.

• Uygulama zamanı: Serin saatlerde (sabah erken veya akşam) uygulanmalıdır.

Uyarılar

• Tarımsal kullanım birçok ülkede sınırlıdır; ruhsat durumu kontrol edilmelidir.

• Arılar için toksisite düşük, ancak uygulama çiçeklenme döneminde yapılmamalıdır.

• Toprakta kalıcılık düşüktür (yarılanma ömrü ~2–7 gün).

8. Veteriner Sektörü

Kullanım Alanları

• Köpek ve kedilerde seboreik dermatit şampuanları

• Mantar enfeksiyonları (ringworm, Malassezia dermatitis) topikal tedavisi

• Bakteriyel piyoderma yardımcı tedavisi

• At ve büyükbaş hayvanlarda toynak mantarı spreyleri

• Kümes hayvanları için ayak banyoları

Uygulama Şekli

Şampuan: Hayvanın tüyleri ıslatılır, şampuan uygulanır, 5–10 dakika bekletilir (temas süresi önemli), durulanır. Tedavi sıklığı haftada 2–3 kez.

Sprey/losyon: Lezyonlu bölgeye günde 1–2 kez püskürtülür veya sürülür.

Tipik Konsantrasyonlar

Kombinasyonlar (Sinerjik)

Formülasyon İpuçları

• Şampuan bazı: Anyonik (SLES) + amfoterik (betain) kombine edilmelidir.

• pH: Hayvan derisi pH’ı insana göre daha yüksektir (köpek ~7.0–7.5). Şampuan pH 6.5–7.5 uygundur.

• Nemlendiriciler: Gliserin, pantenol cilt tahrişini azaltır.

• Köpük stabilitesi: Kokamid DEA veya glikol distearat eklenebilir.

Uyarılar

• Kedilerde dikkat: Kediler ZPT’ye karşı daha hassastır; aşırı yalama ile oral maruziyet toksisiteye yol açabilir (salivasyon, kusma). Kedi ürünlerinde %1’i geçmeyin ve iyice durulayın.

• Yavru hayvanlar: 6 haftadan küçük yavru köpek/kulplarda kullanmayın.

• Yara ve hasarlı cilt: Kullanmayın, emilim artar.

• Göz teması: Bol su ile yıkayın.

Özet Tablo: Sektörler ve Kritik Parametreler

Dosyalar

•  
• Betakim Zinc Pyrithione (ZPT)_TDS.docx
•