Etidronik Asit, Etidronic acid, Hidroksietiliden Difosfonik Asit,  Hydroxy Ethylidene Diphosphonic Acid, HEDP, HEDPA, 2809-21-4

Etidronik Asit, Etidronic acid, Hidroksietiliden Difosfonik Asit,  Hydroxy Ethylidene Diphosphonic Acid, HEDP, HEDPA, 2809-21-4

• Adı: 1-Hydroxyethylidene-1,1-diphosphonic acid

• Kısaltmalar / Eş Anlamlılar: HEDP, HEDPA, Etidronic acid, Hydroxyethylidene diphosphonic acid

• CAS No: 2809-21-4

• EINECS No: 220-552-8

• Molekül Formülü: C₂H₈O₇P₂

• Molekül Ağırlığı: 206.03 g/mol

• InChIKey: DBVJJBKOTRCVKF-UHFFFAOYSA-N

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

• Yoğunluk (60% çözelti): 1.45 g/cm³

• Erime Noktası: 198–199 °C

• Kaynama Noktası (Tahmini): 578.8 °C

• pKa değerleri: 1.35, 2.87, 7.03, 11.3 (25 °C)

• pH (1% çözelti, 25 °C): 1.3–1.8

• Çözünürlük: Suda tamamen çözünür, metanol ve etanol ile karışabilir

• Görünüm: Renksiz–soluk sarı sıvı veya beyaz kristal toz

• Stabilite: Işık ve ısıya karşı kararlı; güçlü oksitleyicilerle uyumsuz

Üretim Yöntemleri

1. Fosforöz Asit + Asetik Anhidrit

2H3PO3+(CH3CO)2O→C2H8O7P2(HEDP)+CH3COOH

Yan ürün: Asetik Asit

2. Buzlu Asetik Asit + Fosfor Triklorür + Su

CH3COOH+2PCl3+5H2O→C2H8O7P2(HEDP)+6HCl

Yan ürün: Hidroklorik Asit

Kullanım Alanları

• Su Arıtma: Kireçlenme ve korozyon inhibitörü, CaCO₃ çökelmesini önler

• Enerji Santralleri: Soğutma kulelerinde ve kazanlarda ölçek/korozyon önleyici

• Metal İşleme: Cu, Zn, Fe iyonları ile kompleks oluşturur; oksit çözücü

• Elektrokaplama: Non-cyanide kompleks ajan (özellikle bakır kaplama)

• Deterjan ve Kozmetik: Peroksit stabilizatörü, sabun ve şampuanlarda koruyucu ajan

• Havuz Kimyasalları: Klor stabilitesi sayesinde leke ve kireç önleyici

• Petrol & Gaz: Asitleştirme çözeltilerinde katkı maddesi

Depolama ve Ambalaj

• Ambalaj: 200 L plastik bidon, 1000–1450 Kg IBC tank, 25 Kg torba (toz formu)

• Depolama: Gölge, kuru ortamda; doğrudan güneşten uzak tutulmalı

• Raf Ömrü: ~10 ay (uygun koşullarda)

• Not: Soğuk bölgelerde kristal toz formu tercih edilir (donma riskine karşı)

Güvenlik ve Toksisite

• Risk Kodları: R22 (Yutulursa zararlı), R37/38 (Solunum ve cilt tahrişi), R41 (Gözlerde ciddi hasar riski)

• LD₅₀ (oral, fare): ~1800 mg/kg

• UN No: 3265 (Korozif sıvı, asidik, organik)

• WGK (Almanya): 2 (su tehlike sınıfı)

• Önlemler: Eldiven, gözlük, maske ile çalışılmalı; temas halinde bol su ile yıkama

Endüstriyel Avantajlar

• Yüksek sıcaklık (250 °C) ve pH toleransı

• Klor varlığında stabilite → havuz ve belediye su arıtma için uygun

• Diğer inhibitörlerle (Zn tuzları, polikarboksilatlar, molibdat vb.) sinerjik etki

• Düşük dozajda yüksek performans (2–5 mg/L tipik kullanım)

Kullanı alanları ve Miktarları :

1. Su Arıtma ve Enerji Sektörü

• Soğutma kuleleri, kazanlar, enerji santralleri

  • Kullanım amacı: Kireçlenme ve korozyon önleme

  • Tipik dozaj:

    • 2–10 mg/L → Ölçek inhibitörü

    • 10–50 mg/L → Korozyon inhibitörü

  • Avantaj: 250 °C’ye kadar stabil, yüksek pH toleransı

2. Belediye ve İçme Suyu Sistemleri

• Belediye su arıtma tesisleri, içme suyu katkısı

  • Kullanım amacı: Demir ve mangan oksit çökelmesini önleme, klor stabilizasyonu

  • Tipik dozaj: 1–10 mg/L

  • Not: Bazı ülkelerde içme suyu katkısı olarak onaylıdır

3. Havuz Kimyasalları

• Yüzme havuzları

  • Kullanım amacı: Leke ve kireç önleme, klor stabilitesi sayesinde uyumluluk

  • Tipik dozaj: 5–15 mg/L

  • Avantaj: Klor varlığında bozunmaz, uzun süreli etki sağlar

4. Metal İşleme ve Elektrokaplama

• Non-cyanide elektrokaplama (özellikle bakır kaplama)

  • Kullanım amacı: Kompleks ajan, yüzey aktivasyonu

  • Tipik dozaj:

    • 100–120 mL/L (%60 çözelti) → Kaplama banyosu

    • 15–20 g/L → CuSO₄ ile birlikte kullanılır

  • Not: Kaplama öncesi parçalar %1–2 HEDP çözeltisine daldırılır

5. Deterjan ve Kozmetik

• Endüstriyel ve kurumsal deterjanlar, sabun, şampuan

  • Kullanım amacı: Peroksit stabilizasyonu, metal iyonlarını bağlama

  • Tipik dozaj: 1000–2000 mg/L (deterjan formülasyonlarında)

  • Avantaj: Kalsiyum ve demir iyonlarını şelatlayarak ürün stabilitesini artırır

6. Tekstil ve Boya Endüstrisi

• Tekstil yardımcı kimyasalı, boya sabitleyici

  • Kullanım amacı: Peroksit dengeleyici, metal iyonlarını bağlayıcı

  • Tipik dozaj: 10–50 mg/L (proses suyunda)

  • Not: Yüksek sıcaklık ve pH koşullarında stabil

7. Petrol ve Doğalgaz

• Kuyu asitleştirme çözeltileri

  • Kullanım amacı: Tortu ve çamur oluşumunu önleme

  • Tipik dozaj: Proses bazlı, genellikle 50–200 mg/L aralığında

  • Not: Yüksek basınç ve sıcaklık koşullarında kullanılabilir

8. Elektronik ve Özel Kimyasallar

• Elektronik sektöründe temizlik ajanı

  • Kullanım amacı: Yüksek saflıkta metal iyonlarını bağlama

  • Tipik dozaj: Proses gereksinimine göre 5–20 mg/L

Özet Tablo