İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderSodyum Hipofosfit, Sodyum Fosfinat, Sodium Hypophosphite, Sodium Phosphinate, SHP, 7681-53-0
Sodyum Hipofosfit (SHP – Sodyum Fosfinat)
CAS Numarası: 7681-53-0
Kimyasal Formül: NaH₂PO₂ (susuz); NaH₂PO₂·H₂O (monohidrat)
Moleküler Ağırlık: 85.96 g/mol (susuz); 103.98 g/mol (monohidrat)
EC Numarası: 231-669-1
Eş Anlamlılar: Sodyum Hipofosfit, Sodyum Fosfinat, SHP, Hipofosforöz Asit Sodyum Tuzu, Sodyum Hidrojen Fosfit
1. KİMYASAL KİMLİK
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Sodyum Hipofosfit |
| IUPAC Adı | Sodyum fosfinat |
| CAS Numarası | 7681-53-0 |
| Kimyasal Formül | NaH₂PO₂ (susuz); NaH₂PO₂·H₂O (monohidrat) |
| Moleküler Ağırlık | 85.96 g/mol (susuz); 103.98 g/mol (monohidrat) |
| EC Numarası | 231-669-1 |
| Kimyasal Sınıf | İnorganik tuz, Hipofosfit tuzu |
| Eş Anlamlılar | Sodyum Hipofosfit, Sodyum Fosfinat, SHP, Hipofosforöz Asit Sodyum Tuzu, Sodyum Hidrojen Fosfit |
Önemli Not: Sodyum Hipofosfit iki formda bulunur:
-
Susuz (Anhidrat) – susuz form (su içermez) – daha yüksek çözünürlük
-
Monohidrat (NaH₂PO₂·H₂O) – bir su molekülü içerir
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Parametre | Susuz (Anhidrat) | Monohidrat |
|---|---|---|
| Fiziksel Hal | Katı | Katı |
| Renk | Beyaz | Beyaz |
| Görünüm | İnce kristal toz veya granül | İnce kristal toz veya granül |
| Koku | Kokusuz | Kokusuz |
| Tat | Acı ile tatlı arası | Acı ile tatlı arası |
| Erime Noktası | 238 °C (bozunur) | ~90°C (su kaybeder) |
| Yoğunluk (20°C) | ~1.49 g/cm³ | 1.77 g/cm³ |
| Yığın Yoğunluğu | ~0.9-1.1 g/cm³ | ~1.2-1.4 g/cm³ |
3. ÇÖZÜNÜRLÜK ÖZELLİKLERİ
| Çözücü | Susuz Çözünürlük | Monohidrat Çözünürlüğü |
|---|---|---|
| Su (20°C) | Çok yüksek (~1000 g/L) | Yüksek (~600-700 g/L) |
| Su (sıcak) | Aşırı yüksek | Çok yüksek |
| Etanol | Az çözünür | Az çözünür |
| Aseton | Çözünmez | Çözünmez |
| Eter | Çözünmez | Çözünmez |
| Gliserin | Az çözünür | Az çözünür |
Not: Susuz form, monohidrat formuna göre daha yüksek su çözünürlüğüne sahiptir.
4. TERMAL ÖZELLİKLER
| Parametre | Susuz (Anhidrat) | Monohidrat |
|---|---|---|
| Erime Noktası | 238 °C (bozunur) | ~90°C (dehidrasyon başlar) |
| Bozunma Sıcaklığı | >238°C | >100°C (dehidrasyondan sonra) |
| Bozunma Ürünleri | Fosfin (PH₃) gazı, sodyum fosfit, sodyum fosfat | PH₃ gazı, su, sodyum fosfit |
| Bozunma Isısı | Ekzotermik | Ekzotermik |
Önemli Uyarı: Isıtıldığında, sodyum hipofosfit fosfin (PH₃) gazı üreterek bozunur – bu gaz son derece toksik, yanıcı ve piroforiktir (havada kendiliğinden tutuşur).
5. KİMYASAL ÖZELLİKLER VE REAKTİVİTE
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| pH (%1 sulu çözelti, 20°C) | 6.0 – 7.0 (nötr ila hafif bazik) |
| Aktif Hidrojen İçeriği | 2 aktif hidrojen atomu (indirgeyici ajan) |
| İndirgeme Gücü | Güçlü indirgeyici ajan |
| Fosforun Yükseltgenme Basamağı | +1 (+3, +5'e yükseltgenebilir) |
| Kimyasal Kararlılık | Normal depolama koşullarında kararlıdır |
| Higroskopiklik | Hafif higroskopik (her iki form da) |
| Uyumsuz Maddeler | Güçlü oksitleyiciler, güçlü asitler (PH₃'e bozunur), bazlar (bozunabilir) |
Sulu Çözeltide Ayrışma:
NaH₂PO₂ (suda) → Na⁺ (suda) + H₂PO₂⁻ (suda)
6. ÜRETİM SÜRECİ
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| Hammaddeler | Beyaz fosfor (P₄) + Sodyum hidroksit (NaOH) |
| Reaksiyon | Beyaz fosfor, sodyum hidroksit çözeltisi ile reaksiyona girer |
| Kimyasal Denklem | P₄ + 3 NaOH + 3 H₂O → 3 NaH₂PO₂ + PH₃↑ |
| Yan Ürün | Fosfin gazı (PH₃) açığa çıkar (yakalanır ve yönetilir) |
| Alternatif Yol | Sarı fosfor üretiminden kaynaklanan fosfor içeren çamurdan |
| Saflaştırma | Kristalizasyon, filtrasyon, kurutma |
| Ürün Formları | Susuz veya monohidrat (kontrollü kristalizasyon) |
Reaksiyon Uyarısı: Fosfin gazı (PH₃) son derece toksiktir ve havada kendiliğinden yanıcıdır. Üretim sıkı güvenlik kontrolleri gerektirir.
7. TİPİK ÜRÜN SPEKTRUMLARI
| Parametre | Spesifikasyon | Test Yöntemi |
|---|---|---|
| Tayin (NaH₂PO₂, susuz bazda) | ≥ %99.0 | Titrasyon |
| Fosfit (Na₂HPO₃) | ≤ %0.5 | Titrasyon |
| Fosfat (Na₃PO₄) | ≤ %0.2 | Titrasyon |
| Su İçeriği (susuz) | ≤ %1.0 | Karl Fischer |
| Su İçeriği (monohidrat) | ~%15-17 (hidratasyon suyu) | Karl Fischer / LOD |
| Kalsiyum (Ca) | ≤ %0.01 | AAS/ICP |
| Demir (Fe) | ≤ %0.005 | AAS/ICP |
| Ağır Metaller (Pb olarak) | ≤ %0.005 | AAS/ICP |
| Klorür (Cl) | ≤ %0.05 | Titrasyon |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0.05 | Gravimetrik |
| pH (%1 çözelti, 20°C) | 6.0 – 7.0 | Potansiyometrik |
| Görünüm | Beyaz kristal toz | Görsel |
8. FONKSİYONEL ÖZELLİKLER
| Fonksiyon | Açıklama |
|---|---|
| İndirgeyici Ajan | İki aktif hidrojen atomu nedeniyle güçlü indirgeyici ajan; metal iyonlarını (Ni²⁺, Cu²⁺) metalik forma indirger |
| Elektriksiz Kaplama İndirgeyicisi | Harici elektrik akımı olmadan metal biriktirme için elektron sağlar |
| Alev Geciktirici | Fosfor içeren bileşik; polimerlerde alev geciktirici olarak çalışır |
| Stabilizatör | Bazı kimyasal sistemleri stabilize eder |
| PH₃'e Bozunma | Isıtıldığında fosfin gazı üretir (bazı özel uygulamalarda kullanılır) |
Elektriksiz Kaplama Reaksiyonu (Nikel):
Ni²⁺ + 2 H₂PO₂⁻ + 2 H₂O → Ni⁰ + 2 H₂PO₃⁻ + H₂↑ + 2 H⁺
9. KULLANIM ALANLARI – ELEKTRİKSİZ (KİMYASAL) KAPLAMA
| Uygulama | Açıklama |
|---|---|
| Elektriksiz Nikel Kaplama (ENP) | Birincil uygulama; metal, plastik, seramik yüzeylere elektriksiz olarak nikel-fosfor alaşımı biriktirir |
| Elektriksiz Bakır Kaplama | İletken olmayan yüzeylerde (PCB'ler) bakır biriktirme |
| Metal Yüzey İşleme | Yüzeyde metal iyonlarının indirgenmesi |
| Katalitik Kaplamalar | Daha fazla kaplama için yüzey hazırlar |
| Plastik Metalizasyonu | ABS, polikarbonat, naylon üzerine dekoratif ve fonksiyonel kaplama |
Kaplamada Ana Avantajlar:
-
Harici güç kaynağı gerektirmez
-
Karmaşık şekillerde düzgün kaplama
-
Mükemmel korozyon direnci
-
Lehimlenebilir birikintiler
10. KULLANIM ALANLARI – POLİMER VE PLASTİK SEKTÖRÜ
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Alev Geciktirici | Poliakrilatlar, poliamidler, mühendislik plastiklerinde yanıcılığı azaltmak için kullanılır |
| Polimer Stabilizatörü | Bazı polimer sistemlerini stabilize eder |
| Poliakrilat Üretimi | Poliakrilat üretiminde ara ürün veya katkı maddesi |
| Plastik Kaplama | Kaplama yapışmasını ve özelliklerini iyileştirir |
11. KULLANIM ALANLARI – İNŞAAT VE BETON
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Beton Katkısı | Beton mukavemetini artırır; çökme (slump) değerini azaltır |
| Kanama Önleme | Beton yüzeyinde su kanamasını (bleeding) ortadan kaldırır |
| Su Azaltıcı | Daha az su ile işlenebilirliği artırır |
| Priz Süresi Kontrolü | Çimento hidratasyon hızını etkiler |
12. KULLANIM ALANLARI – GIDA VE KORUMA
| Uygulama | Fonksiyonu | Durum |
|---|---|---|
| Model Et Sistemleri | Gram-negatif anaerobik bakterileri inhibe eder (örn. Clostridium sporogenes) | Araştırma/özel |
| Bakteriyel Büyüme Kontrolü | Hücre büyümesini ve spor oluşumunu önler (pH'a bağlı) | Sınırlı kullanım |
| Gıda Koruyucu | Antimikrobiyal özellikleri araştırılmıştır | Yaygın onaylı değildir |
Not: Antimikrobiyal aktivite için pH dengesi çok iyi sağlanmalıdır.
13. KULLANIM ALANLARI – ENDÜSTRİYEL (DİĞER)
| Sektör | Uygulama |
|---|---|
| Seramik | Pürüzsüz, parlak seramik yüzeyler üretir |
| Tekstil | Boyama proseslerinde indirgeyici ajan |
| Su Arıtma | İndirgeyici ajan; kireç önleme |
| Kimyasal Sentez | Organik ve inorganik sentezlerde indirgeyici ajan |
| Farmasötik | Bazı ilaç sentezlerinde ara ürün |
| Gübre | Kalsiyum hipofosfit (ilişkili bileşik) fosfor kaynağı olarak |
14. KARŞILAŞTIRMA: SUSUZ vs. MONOHİDRAT
| Özellik | Susuz (Anhidrat – NaH₂PO₂) | Monohidrat (NaH₂PO₂·H₂O) |
|---|---|---|
| Formül | NaH₂PO₂ | NaH₂PO₂·H₂O |
| Moleküler Ağırlık | 85.96 g/mol | 103.98 g/mol |
| Aktif İçerik (olduğu gibi) | %100 | ~%83 (%17 su) |
| Su Çözünürlüğü | Çok yüksek (~1000 g/L) | Yüksek (~600-700 g/L) |
| Erime/Bozunma | 238°C | ~90°C (dehidrate olur) |
| kg başına aktif maliyet | Daha düşük | Daha yüksek (su ağırlığı) |
| Elleme | Daha higroskopik | Daha az higroskopik |
| Tipik Kullanım | Yüksek performanslı uygulamalar | Genel endüstriyel kullanım |
15. KULLANIM ALANLARI – ALEV GECİKTİRİCİ MEKANİZMASI
| Etki Modu | Açıklama |
|---|---|
| Gaz Fazı İnhibisyonu | PH₃ (fosfin) gazına bozunur; bu gaz yanma radikalleri (H•, OH•) ile etkileşime girer |
| Karbon Tabakası Oluşumu | Polimeri yalıtan fosfor içeren bir karbon tabakası oluşturur |
| Oksijen Engelleme | Karbon tabakası, polimer yüzeyine oksijen difüzyonunu sınırlar |
Kullanıldığı yerler: Poliakrilatlar, poliamidler, mühendislik termoplastikleri, epoksi reçineleri.
16. GÜVENLİK VE TOKSİKOLOJİK PROFİL
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Akut oral toksisite (sıçan, LD₅₀) | ~5.000 mg/kg (düşük toksisite) |
| Akut dermal toksisite (tavşan, LD₅₀) | >2.000 mg/kg |
| Cilt tahrişi | Tahriş edici değil ila hafif tahriş edici |
| Göz tahrişi | Hafif tahriş edici |
| Cilt hassasiyeti | Hassaslaştırıcı değildir |
| Kanserojenite | Kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır |
| Soluma tehlikesi (toz) | Toz solunum yolu tahrişine neden olabilir |
GHS Sınıflandırması (Sodyum Hipofosfit):
| Tehlike Sınıfı | Açıklama |
|---|---|
| Sınıflandırılmamıştır | Genellikle tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır (tehlikeli mal değildir) |
Önemli Tehlike – Termal Bozunma:
-
>238°C ısıtıldığında: Fosfin gazı (PH₃) üreterek bozunur
-
PH₃: Son derece toksik, havada kendiliğinden yanıcı (piroforik), sarımsak benzeri kokuya sahiptir
-
Önlem: Isıtma yaparken yeterli havalandırma kullanın. Aşırı ısınmadan kaçının.
17. POTANSİYEL SAĞLIK ETKİLERİ
| Maruziyet Yolu | Etki |
|---|---|
| Soluma (toz) | Hafif solunum yolu tahrişi; toz oluşumundan kaçının |
| Soluma (bozunma ürünleri) | Fosfin gazı (PH₃) son derece toksiktir; baş ağrısı, baş dönmesi, akciğer ödemine neden olur |
| Cilt Teması | Düşük tehlike; su ile yıkayın |
| Göz Teması | Hafif tahriş; su ile yıkayın |
| Yutma | Düşük toksisite; büyük miktarlar gastrointestinal rahatsızlığa neden olabilir |
18. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet | İlk Yardım Prosedürü |
|---|---|
| Soluma | Temiz havaya çıkarın. Solunum zorlaşırsa oksijen verin. Fosfin maruziyeti için hemen tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması | Bol sabun ve su ile yıkayın. Kirlenmiş giysileri çıkarın. |
| Göz Teması | Bol su ile en az 15 dakika yıkayın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Su için. Büyük miktar alındıysa tıbbi yardım alın. |
19. DEPOLAMA VE ELLEME
| Parametre | Gereklilik |
|---|---|
| Depolama Sıcaklığı | 15-30°C (oda sıcaklığı) |
| Nem | Düşük nem (nemden koruyun) |
| Kap | Sıkıca kapalı (HDPE variller, torbalar, fiber variller) |
| Uyumsuz Maddeler | Güçlü oksitleyiciler, güçlü asitler (PH₃ gazına bozunur), bazlar |
| Koruma | Isı kaynaklarından uzak tutun (toksik PH₃'e bozunur) |
| Havalandırma | Isıtırken lokal egzoz havalandırması kullanın; toz oluşumundan kaçının |
| Raf Ömrü | Uygun depolamada 24-36 ay |
| Özel Önlemler | Aşırı ısıtmayın (PH₃ gazı oluşumu riski). Alev ve kıvılcımlardan uzak tutun (PH₃ oluşursa). |
20. ÖZET VE KRİTİK BİLGİLER
Tanım: Sodyum Hipofosfit (SHP, CAS 7681-53-0), susuz ve monohidrat formlarında bulunan inorganik bir tuzdur. Beyaz, kokusuz, kristal bir tozdur ve acı ile tatlı arasında bir tada sahiptir. Suda yüksek oranda çözünür ve hipofosfit iyonundaki (H₂PO₂⁻) iki aktif hidrojen atomu nedeniyle güçlü bir indirgeyici ajandır. 238°C üzerinde ısıtıldığında, toksik ve kendiliğinden yanıcı fosfin gazı (PH₃) üreterek bozunur.
Ana Avantajlar:
-
Güçlü indirgeyici ajan – elektriksiz kaplama için mükemmeldir
-
Yüksek su çözünürlüğü (özellikle susuz form)
-
Normal ellemede toksik değildir (termal bozunma ürünleri hariç)
-
Elektriksiz düzgün metal biriktirme
-
Polimerler için alev geciktirici özellikler
-
Beton mukavemetini artırır ve kanamayı azaltır
Ana Sınırlamalar/Önlemler:
-
Isıtıldığında toksik, yanıcı PH₃ gazına bozunur (ısıtırken yeterli havalandırma kullanın)
-
Güçlü asitlerle uyumsuzdur (PH₃ de üretir)
-
Hafif higroskopiktir (kuru depolama gerektirir)
-
Monohidrat formu kg başına daha düşük aktif içerik içerir (~%17 su)
Sektörlere Göre Başlıca Uygulamalar:
| Sektör | Birincil Kullanımlar |
|---|---|
| Elektriksiz Kaplama | Metal, plastik, seramik üzerine nikel ve bakır kaplama (elektrik gerektirmez) |
| Polimerler/Plastikler | Alev geciktirici; poliakrilat üretimi |
| İnşaat | Beton katkısı (mukavemeti artırır, kanamayı azaltır) |
| Gıda/Araştırma | Antimikrobiyal ajan (bakteri inhibisyonu) |
Form Karşılaştırması:
| Form | Formül | Moleküler Ağırlık | Çözünürlük | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|---|
| Susuz (Anhidrat) | NaH₂PO₂ | 85.96 | Çok yüksek | Yüksek performanslı kaplama |
| Monohidrat | NaH₂PO₂·H₂O | 103.98 | Yüksek | Genel endüstriyel kullanım |
Güvenlik Özeti:
-
Düşük akut toksisite (oral LD₅₀ ~5.000 mg/kg)
-
Normal koşullar altında tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır
-
Kritik Tehlike: Isıtma, toksik, piroforik fosfin gazı (PH₃) üretir
-
Güçlü asitlerden koruyun (PH₃ de üretir)
-
Toz solunmasından kaçının
Depolama: Serin, kuru, sızdırmaz kaplar; 24-36 ay raf ömrü.
Sonuç: Sodyum Hipofosfit (SHP), özellikle metal, plastik ve seramik yüzeylerde harici elektrik olmadan nikel ve bakır biriktirmek için elektriksiz kaplama endüstrisinde vazgeçilmez, çok yönlü ve güçlü bir indirgeyici ajandır. Düzgün kaplama özellikleri, mükemmel çözünürlüğü ve düşük toksisitesi, onu elektriksiz nikel banyolarında tercih edilen indirgeyici ajan yapmaktadır. Ayrıca SHP, polimerlerde alev geciktirici, betonda mukavemet artırıcı katkı maddesi olarak ve araştırmalarda antimikrobiyal uygulamalara sahiptir. Susuz form daha yüksek su çözünürlüğü ve aktif içerik sunarken, monohidrat formu ellemesi daha kolay ve daha az higroskopiktir. Kritik güvenlik önlemleri arasında aşırı ısınmadan kaçınmak (toksik fosfin gazı oluşumunu önler) ve güçlü asitlerden korumak yer alır.
