Amonyum Dihidrojen Fosfat, Monoamonyum Fosfat, Mono Ammonium Phosphate, MAP, 7722-76-1

Amonyum Dihidrojen Fosfat, Monoamonyum Fosfat, Mono Ammonium Phosphate, MAP, 7722-76-1

Amonyum Dihidrojen Fosfat 

1. Ürün Kimliği

2. Eş Anlamlılar ve Tanımlayıcılar

3. Fizikokimyasal Özellikler

4. Kimyasal Özellikler

Amonyum dihidrojen fosfat, fosforik asidin kısmen nötralize edilmesiyle elde edilen bir amonyum fosfat tuzudur.

• Asidik Özellik: Sulu çözeltisi asidiktir (%1'lik çözeltinin pH'ı yaklaşık 4.5).

• Termal Bozunma: 130°C'nin üzerinde ısıtıldığında kademeli olarak amonyak (NH₃) ve su (H₂O) kaybederek amonyum fosfat ve fosforik asit karışımına dönüşür.

• İndikatör Aralığı: Asit-baz indikatörü olarak renk değiştirme pH aralığı 3.8 - 4.4'tür.

5. Üretim Yöntemleri

Amonyum dihidrojen fosfat çeşitli yöntemlerle üretilebilir:

1. Nötralizasyon Yöntemi (En Yaygın)

• İşlem: Fosforik asit (H₃PO₄), amonyak (NH₃) veya amonyak çözeltisi ile nötralize edilir.

• Reaksiyon: H₃PO₄ + NH₃ → NH₄H₂PO₄

• Aşamalar:

  1. Fosforik asit (%50-55 oranında seyreltilir) bir reaktöre alınır.

  2. Karıştırma altında yavaşça amonyak gazı eklenir (pH 4.2-4.6'ya ulaşana kadar).

  3. Reaksiyon çözeltisi sıcakken süzülür.

  4. Süzüntü soğutma kristalizöründe yaklaşık 26°C'ye soğutularak kristaller çöktürülür.

  5. Kristaller ayrıştırılır, kurutulur ve ambalajlanır.

• Venturi Sirkülasyon Reaksiyon Yöntemi: Sürekli üretim için Venturi tüplü gaz akış reaktörleri kullanılır.

2. Çift Bozunma (Metatez) Yöntemi

• İşlem: Kalsiyum dihidrojen fosfat [Ca(H₂PO₄)₂] ile amonyum sülfat [(NH₄)₂SO₄] reaksiyona sokulur.

• Reaksiyon: Ca(H₂PO₄)₂·H₂O + (NH₄)₂SO₄ → 2NH₄H₂PO₄ + CaSO₄ + H₂O

• Aşamalar:

  1. Kalsiyum dihidrojen fosfat çözeltisi 95°C'nin üzerine ısıtılır.

  2. Amonyum sülfat çözeltisi yavaşça eklenir (pH 4.4-4.6).

  3. Oluşan kalsiyum sülfat (CaSO₄) çökeltisi süzülerek ayrılır.

  4. Süzüntü evaporatörde kaynama noktasına kadar konsantre edilir.

  5. Soğutma kristalizöründe 40°C'nin altında kristaller çöktürülür, santrifüjlenir ve kurutulur.

3. Gıda Sınıfı Üretim

• Gıda ve farmasötik uygulamalar için, nötralizasyon yöntemiyle elde edilen çözelti, arsenik ve ağır metal giderme işlemlerinden geçirilerek saflaştırılır.

6. Kullanım Alanları ve Uygulamalar

Amonyum dihidrojen fosfat (MAP), çok geniş bir kullanım yelpazesine sahip çok yönlü bir kimyasaldır.

1. Tarım ve Gübre (En Yaygın Kullanım)

• Yüksek Verimli Gübre: Azot (N) ve fosfor (P) kaynağı olarak bitkiler için yüksek verimli bir kompoze gübredir.

• Uygulamalar: Sebzeler, meyveler, pirinç, buğday ve diğer tarla bitkilerinde yaygın olarak kullanılır.

• Avantajları: Bitkilerin ihtiyaç duyduğu temel besin maddelerini sağlar, kök gelişimini destekler ve verimi artırır.

2. Yangın Geciktiriciler (Alev Geciktiriciler)

• Ahşap, Kağıt ve Kumaş Yangın Geciktirici: Ahşap, kağıt ve tekstil ürünlerine emprenye edilerek yanmaya karşı direnç kazandırır.

• Yangına Dayanıklı Kaplamalar: Yangın geciktirici boyaların formülasyonlarında bileşen olarak kullanılır.

• Kuru Toz Yangın Söndürücüler: ABC tipi kuru toz yangın söndürücülerin ana bileşenidir. Özellikle A sınıfı (katı madde) ve B sınıfı (sıvı) yangınlarda etkilidir.

• Mum Fitili Ateşleme Önleyici: Mum fitillerinin yavaş ve is yapmadan yanmasını sağlamak için kullanılır.

3. Su Arıtma

• Korozyon İnhibitörü (Anodik): Sirkülasyon suyu ve kazan suyu arıtımında, kromatlar ile birlikte metal yüzeylerde çok sert bir koruyucu film oluşturarak anodik korozyon inhibitörü olarak görev yapar.

• Biyolojik Besin Kaynağı: Suyun biyokimyasal arıtımında, mikroorganizmalar için biyolojik kültür besin maddesi olarak kullanılır (fosfor kaynağı).

4. Gıda Endüstrisi (Gıda Katkı Maddesi)

• Kabartıcı Ajan: Unlu mamullerde kabartma tozu bileşeni olarak.

• Hamur Düzenleyici: Hamurun işlenme özelliklerini iyileştirmek için.

• Maya Besini: Fermantasyon süreçlerinde maya için besin kaynağı.

• Tampon Çözelti: Gıda ürünlerinde pH dengeleyici (buffer) olarak.

• Kullanım Limitleri (GB 2760-96): Et ürünlerinde 1 g/kg; Meyve ve sebze soyma işlemlerinde İyi Üretim Uygulamaları (GMP) seviyesinde.

5. Endüstriyel Uygulamalar

• Dispersan: Elyaf işleme ve boya endüstrisinde dağıtıcı madde olarak.

• Emaye Sanayi: Emaye yapımında katkı maddesi.

• Matbaa Plakası Yapımı: Baskı plakalarının üretiminde kullanılır.

• İlaç Endüstrisi: İlaç üretiminde ve analitik reaktif olarak.

• Fosfor Üretimi: Fosfor ve fosfat bileşiklerinin sentezinde ara madde.

6. Laboratuvar ve Analitik Kimya

• Tampon Çözelti Hazırlama: Biyokimyasal ve analitik uygulamalar için tampon çözeltilerin hazırlanmasında.

• Kjeldahl Azot Tayini: Kjeldahl yöntemiyle azot tayininde analitik standart olarak kullanılır.

7. Toksikoloji ve Güvenlik

Önlemler:

• Tozunu solumaktan kaçının.

• Cilt ve göz ile temasından kaçının.

• Kullanım sırasında uygun koruyucu giysi, eldiven ve gözlük kullanın.

• Göz ile temasında bol su ile yıkayın ve tıbbi yardım alın.

• Güçlü bazlardan (alkalilerden) uzak tutun.

8. Öncül ve Ardıl Ürünler

Hammaddeler (Öncüller):

• Fosforik asit (H₃PO₄)

• Amonyak (NH₃) veya Amonyak çözeltisi (NH₄OH)

• (Çift bozunma yöntemi için) Kalsiyum dihidrojen fosfat ve Amonyum sülfat

Türev Ürünler (Ardıllar):

• Diamonyum fosfat (DAP) - (NH₄)₂HPO₄

• Amonyum polifosfat

• Fosforik asit

• Çeşitli fosfat tuzları

9. Saklama ve Taşıma

• Depolama: Serin, iyi havalandırılmış bir yerde saklayın. Nemden koruyun (higroskopiktir). Kuvvetli bazlar, toksik maddeler ve diğer aşındırıcı maddelerle birlikte depolamayın.

• Ambalaj: Polietilen plastik varil veya çelik plastik varil (iç kapaklı ve dış kapaklı). Net ağırlıklar genellikle 25 kg, 30 kg, 35 kg, 200 kg veya 330 kg'dır.

• Taşıma: Hafif taşıyın, fırlatmayın. Aşırı güneş ışığına ve darbelere maruz bırakmayın.

• UN Sınıflandırması: Sınıf 8 (Aşındırıcı madde), UN3264, Paketleme Grubu III.

10. Düzenleyici ve Uygunluk Bilgileri

• FDA (ABD): GRAS (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilir) – 21 CFR 184.1141a.

• FAO/WHO: ADI (Kabul Edilebilir Günlük Alım Miktarı) fosfor bazlı toplam fosfat için 0-70 mg/kg vücut ağırlığı.

• GB 2760-96 (Çin): Gıda katkı maddesi olarak kullanım limitleri belirlenmiştir.

11. Özet

Amonyum dihidrojen fosfat (MAP, CAS: 7722-76-1), beyaz kristal toz formunda, suda yüksek oranda çözünen, asidik karakterli bir amonyum fosfat tuzudur. Fosforik asit ile amonyağın nötralizasyonu sonucu elde edilir.

En yaygın kullanım alanı, azot ve fosfor kaynağı olarak yüksek verimli bir gübre olduğu tarım sektörüdür. Bunun yanı sıra, yangın söndürücülerde (kuru toz ve alev geciktirici), su arıtımında (korozyon inhibitörü), gıda endüstrisinde (kabartıcı, tampon, maya besini) ve çeşitli endüstriyel uygulamalarda (dispersan, emaye, matbaa) kullanılan çok yönlü bir kimyasaldır. Göz ve cilt için tahriş edici olup, uygun güvenlik önlemleriyle kullanılmalıdır.

Amonyum Dihidrojen Fosfat – Diğer İsimler

CAS Numarası

• 7722-76-1

Yaygın İsimler (Common Names)

Kimyasal İsimler (Chemical Names)

Kısaltmalar ve Teknik İsimler

Kodlar ve Tanımlayıcılar (Codes and Identifiers)

Endüstriyel ve Ticari İsimler

Diğer Dillerdeki İsimler

Özet Tablo