Diamonyum Fosfat, Diammonium Phosphate, Diamonyum Hidrojen Fosfat, Ammonium Monohydrogen Phosphate, DAP, 7783-28-0
DİAMONYUM FOSFAT (DAP)
Diammonium Hydrogen Phosphate / Amonyum Monohidrojen Fosfat / Dibazik Amonyum Fosfat
CAS Numarası: 7783-28-0
EC Numarası: 231-987-8
1. KİMLİK BİLGİLERİ
| Özellik |
Bilgi |
| Kimyasal Adı |
Diamonyum Fosfat |
| Diğer İsimleri |
Diamonyum hidrojen fosfat, Amonyum monohidrojen fosfat, Amonyum fosfat dibazik, DAP, Diamonyum asit fosfat |
| Kimyasal Formülü |
(NH₄)₂HPO₄ |
| Molekül Ağırlığı |
132.06 g/mol |
| CAS Numarası |
7783-28-0 |
| EC Numarası (EINECS) |
231-987-8 |
| Görünüm |
Beyaz kristal toz veya granül |
| Koku |
Kokusuz veya hafif amonyak kokusu |
| Tat |
Tuzlu, serinlik veren tat |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Fiziksel Hali (20°C) |
Katı (kristal toz/granül) |
| Görünüm |
Beyaz, kokusuz kristal toz |
| Molekül Ağırlığı |
132.06 g/mol |
| Yoğunluk (20°C) |
1.619 g/cm³ |
| Erime Noktası |
155 °C (bozunur) |
| Bozunma Sıcaklığı |
~70 °C (amonyak kaybeder) |
| Suda Çözünürlük (25°C) |
69.5 g/100 g su (yüksek çözünürlük) |
| Etanolde Çözünürlük |
Çözünmez |
| Asetonda Çözünürlük |
Çözünmez |
| pH (%1 çözelti) |
~8 (hafif alkali) |
| Azot (N) İçeriği |
~%18 |
| Fosfor (P₂O₅) İçeriği |
~%46 |
| Fosfor (P) İçeriği |
~%20 |
| Yığma Yoğunluğu |
0.7 – 0.9 g/cm³ (granül) |
3. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Bilgi |
| Kimyasal Formül |
(NH₄)₂HPO₄ |
| Molekül Ağırlığı |
132.06 g/mol |
| Kimyasal Sınıf |
Amonyum fosfat (dibazik) |
| pH (%1 çözelti) |
~8 (hafif alkali) |
| Kararlılık |
Kararsızdır; havaya maruz kaldığında amonyak (NH₃) kaybeder (zamanla %8'e kadar) |
| Higroskopiklik |
Hafif higroskopik |
| Su ile Reaksiyon |
Ekzotermik olarak çözünür (ısı açığa çıkarır) |
| Termal Bozunma |
(NH₄)₂HPO₄ + Isı → NH₃↑ + NH₄H₂PO₄ (monoamonyum fosfat) |
| İleri Bozunma (155°C Üzeri) |
NH₄H₂PO₄ + Isı → NH₃↑ + H₃PO₄↑ |
| Geçimsiz Maddeler |
Kuvvetli bazlar (NH₃ çıkarır), kuvvetli oksitleyiciler |
4. KULLANIM ALANLARI
4.1. Tarım (Gübre) – Birincil Kullanım (~%80)
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Yüksek Konsantrasyonlu NPK Gübresi |
Azot (%18) ve fosfor (%46 P₂O₅) sağlar |
| Kök Gelişimi |
Fosfor güçlü kök gelişimini teşvik eder |
| Ürün Verimi |
Ürün verimini ve kalitesini artırır |
| Toprak Uygulaması |
Granül DAP doğrudan toprağa uygulanır |
| Karışım Gübreler |
Potasyum (KCl veya K₂SO₄) ile NPK karışımlarının bileşeni |
| Sıvı Gübreler |
Fertigasyon için suda çözünür form |
Gübre Değeri:
4.2. Yangın Geciktirici
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Ahşap İşleme |
Yanıcılığı azaltmak için emprenye |
| Tekstil İşleme |
Kumaşlar için alev geciktirici |
| Kağıt Ürünleri |
Yangına dayanıklı kağıt ve karton |
| Plastikler |
Genleşen alev geciktirici katkı maddesi |
| Roket Motoru Yalıtımı |
Roket motorlarında termal yalıtım (savunma sanayi) |
4.3. Şarap ve Bira Üretimi
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Maya Besin Maddesi |
Fermantasyon sırasında maya için azot sağlar |
| Maya Canlılığı |
Mayayı aktif ve sağlıklı tutar |
| Hidrojen Sülfür Önleme |
Fermantasyon sırasında H₂S (çürük yumurta kokusu) oluşumunu önler |
| Fermantasyon Verimliliği |
Fermantasyon verimini artırır |
4.4. Su ve Atık Su Arıtma
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Biyolojik Arıtma |
Aktif çamur prosesinde mikroorganizmalar için besin kaynağı |
| Besin Ayarlaması |
Biyolojik besin giderimi (BNR) için azot ve fosfor sağlar |
| Kimyasal Arıtma |
Kimyasal arıtma proseslerinden sonra kullanılır |
4.5. Kimya Endüstrisi
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Tampon Çözeltisi |
Fosfat tamponlarının bileşeni (pH ~7-8) |
| Alev Geciktirici Hammadde |
Diğer alev geciktiriciler için ara ürün |
| Analitik Reaktif |
Analitik kimyada reaktif |
| Fermantasyon Besin Maddesi |
Endüstriyel fermantasyon için besin kaynağı |
4.6. Tekstil ve Mobilya Endüstrisi
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Kumaş Emprenye |
Kumaş dayanıklılığını ve alev direncini artırır |
| Ahşap İşleme |
Ahşap dayanıklılığını artırır (emprenye yöntemi) |
| Döşemelik Kumaşlar |
Mobilya kumaşları için alev geciktirici işlem |
4.7. İlaç ve Tıp
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Yüksek Saflıkta DAP |
Tıbbi uygulamalarda kullanılır |
| Farmasötik Ara Ürün |
Bazı ilaçlar için hammadde |
| Tamponlama Maddesi |
Farmasötik formülasyonlarda |
4.8. Savunma Sanayi
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Roket Motoru Yalıtımı |
Roket motorları için termal yalıtım malzemesi |
| Alev Geciktirici |
Yüksek sıcaklıklarda motor yanmasını önler |
4.9. Hayvan Yemi (Ruminant)
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Yem Katkısı |
Ruminant beslenmesi için fosfor ve azot sağlar |
| Mineral Takviyesi |
Yararlanılabilir fosfor kaynağı |
5. KALİTE SPESİFİKASYONLARI
| Parametre |
Gübre Sınıfı |
Gıda/İlaç Sınıfı |
Teknik Sınıf |
| Saflık ((NH₄)₂HPO₄) |
≥ %96.0 |
≥ %98.0 |
≥ %99.0 |
| Azot (N) İçeriği |
≥ %18.0 |
≥ %18.0 |
≥ %18.0 |
| Fosfor (P₂O₅) İçeriği |
≥ %46.0 |
≥ %46.0 |
≥ %46.0 |
| Suda Çözünür Fosfor |
≥ %95 |
≥ %98 |
≥ %99 |
| Nem |
≤ %2.0 |
≤ %0.5 |
≤ %0.5 |
| pH (%1 çözelti) |
7.5 – 8.5 |
7.5 – 8.5 |
7.5 – 8.5 |
| Klorür (Cl) |
≤ %0.2 |
≤ %0.01 |
≤ %0.01 |
| Sülfat (SO₄) |
≤ %0.5 |
≤ %0.05 |
≤ %0.05 |
| Demir (Fe) |
≤ %0.05 |
≤ %0.005 |
≤ %0.005 |
| Arsenik (As) |
– |
≤ %0.0005 |
≤ %0.0005 |
| Ağır Metaller (Pb olarak) |
– |
≤ %0.001 |
≤ %0.001 |
| Partikül Boyutu (Granül) |
1 – 4 mm |
– |
– |
6. KARŞILAŞTIRMA: DAP vs MAP (Monoamonyum Fosfat)
| Özellik |
DAP (Diamonyum Fosfat) |
MAP (Monoamonyum Fosfat) |
| Kimyasal Formül |
(NH₄)₂HPO₄ |
NH₄H₂PO₄ |
| CAS Numarası |
7783-28-0 |
7722-76-1 |
| Molekül Ağırlığı |
132.06 g/mol |
115.03 g/mol |
| Azot (N) İçeriği |
~%18 |
~%11 |
| Fosfor (P₂O₅) İçeriği |
~%46 |
~%52 |
| pH (%1 çözelti) |
~8 (alkali) |
~4.5 (asidik) |
| Toprak pH Etkisi |
pH'ı yükseltir |
pH'ı düşürür |
| En İyi Olduğu |
Nötr ila asidik topraklar |
Alkali topraklar |
| Depolama Kararlılığı |
Zamanla NH₃ kaybedebilir |
Daha kararlı |
7. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapatılmış, neme dayanıklı kaplar (HDPE, astarlı torbalar, variller) |
| Korunması Gerekenler |
Nem (topaklanmaya neden olur), ısı (amonyak salar), kuvvetli bazlar |
| Raf Ömrü |
12-24 ay (uygun depolamada; zamanla amonyak kaybedebilir) |
| Kararlılık Notu |
Kararsızdır; uzun süre havaya maruz kaldığında amonyağın %8'ine kadarını kaybeder |
| Geçimsiz Maddeler |
Kuvvetli bazlar (NH₃ çıkarır), kuvvetli oksitleyiciler |
| Ambalaj Seçenekleri |
25 kg torba (çok katlı kağıt/plastik), 50 kg varil, 1000 kg FIBC (büyük torbalar), dökme |
8. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
GHS Sınıflandırması
| Tehlike Sınıfı |
Kategori |
| Cilt Tahrişi |
Kategori 2 (H315) |
| Ciddi Göz Hasarı |
Kategori 1 (H318) |
| Hedef Organ Toksisitesi (Soluma) |
Kategori 3 (H335) |
Zararlılık İfadeleri (H-Codes)
| Kod |
İfade |
| H315 |
Cilt tahrişine neden olur |
| H318 |
Ciddi göz hasarına neden olur |
| H335 |
Solunum tahrişine neden olabilir |
İlk Yardım Önlemleri
| Maruziyet Yolu |
Yapılacak İşlem |
| Soluma |
Temiz havaya çıkarın. Solunum tahrişi devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması |
En az 15 dakika bol su ve sabunla yıkayın. Kirlenmiş giysileri çıkarın. |
| Göz Teması |
En az 15 dakika bol su ile hemen durulayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Yutma |
Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Su için. Büyük miktar yutulduysa tıbbi yardım alın. |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
| Ekipman |
Öneri |
| Solunum Koruması |
Toz maskesi (N95) toz halinde kullanırken |
| El Koruması |
Kimyasala dayanıklı eldivenler (nitril) |
| Göz Koruması |
Güvenlik gözlüğü + yüz siperi |
| Vücut Koruması |
Lab önlüğü veya koruyucu giysi |
9. ÖZET
Diamonyum Fosfat (DAP, (NH₄)₂HPO₄, CAS 7783-28-0) , suda yüksek çözünürlüğe sahip, beyaz kristal toz veya granül formunda bir inorganik fosfattır. %18 azot (N) ve %46 fosfor (P₂O₅) içeren en konsantre NPK gübrelerinden biridir.
Temel Özellikler:
| Özellik |
Değer |
| Görünüm |
Beyaz kristal toz/granül |
| Molekül Ağırlığı |
132.06 g/mol |
| N İçeriği |
~%18 |
| P₂O₅ İçeriği |
~%46 |
| pH (%1 çözelti) |
~8 (hafif alkali) |
| Çözünürlük |
69.5 g/100 g su (25°C) |
Başlıca Kullanım Alanları:
| Sektör |
Uygulamalar |
| Tarım |
Yüksek konsantrasyonlu NPK gübresi (N %18, P₂O₅ %46) |
| Yangın Geciktirici |
Ahşap, tekstil, kağıt, plastik, roket motoru yalıtımı |
| Şarap ve Bira Üretimi |
Maya besin maddesi, H₂S önleme |
| Su Arıtma |
Biyolojik arıtma proseslerinde besin maddesi |
| Tekstil ve Mobilya |
Kumaş ve ahşap emprenye (dayanıklılık ve alev direnci) |
| Kimya Endüstrisi |
Tampon çözeltileri, analitik reaktif |
| Savunma |
Roket motoru termal yalıtımı |
| Hayvan Yemi |
Ruminantlar için fosfor ve azot takviyesi |
Temel Güvenlik Noktaları:
-
GÖZ HASARI – Ciddi göz hasarına neden olur
-
CİLT TAHRİŞ EDİCİ – Cilt tahrişine neden olur
-
AMONYAK KAYBI – Kararsızdır; havaya maruz kaldığında amonyak kaybeder
-
HAFİF ALKALİ – pH ~8
-
KKD İLE KULLANIN – Eldiven, gözlük, toz maskesi kullanın
Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun.
