Sodyum Heksil Ksantogenat, Sodyum Heksil Ditiyokarbonat,, Sodium Hexyl Xanthate, Sodium Hexyl Xanthogenate, Sodium Hexyl Dithiocarbonate, Sodium Hexyl Dithiocarbamate, SHX, 35042-31-6
SODYUM HEKSİL KSANTAT (SHX)
Ürün Adı: Sodyum Heksil Ksantat
Diğer Adları: Sodyum Heksil Ksantogenat, Sodyum Heksil Ditiyokarbonat, Sodyum O-Heksil Ditiyokarbonat, SHX, Sodyum Heksil Ditiyokarbamat
CAS Numarası: 35042-31-6
Kimyasal Formülü: C₆H₁₃OCS₂Na
Moleküler Ağırlık: ~188.24 g/mol
EC Numarası: Atanmamıştır
Kimyasal Sınıfı: Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi
Kaynak: Sentetik, flotasyon reaktifi
BÖLÜM 1: ÜRÜN TANIMI VE TANIMLAMA
| Parametre |
Bilgi |
| Ürün Adı |
Sodyum Heksil Ksantat |
| Diğer Adları |
Sodyum Heksil Ksantogenat, Sodyum Heksil Ditiyokarbonat, Sodyum O-Heksil Ditiyokarbonat, SHX, Sodyum Heksil Ditiyokarbamat, Sodyum Heksilksantat |
| CAS Numarası |
35042-31-6 |
| Kimyasal Formülü |
C₆H₁₃OCS₂Na |
| Moleküler Ağırlık |
~188.24 g/mol |
| EC Numarası |
Atanmamıştır |
| Kimyasal Sınıfı |
Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi |
| Kaynak |
Sentetik, flotasyon reaktifi |
| Görünüm |
Açık sarı ila açık kahverengi toz, pul veya pelet |
| Koku |
Karakteristik keskin, rahatsız edici koku |
| Çözünürlük |
Suda çözünür |
| Fiziksel Form |
Üretim yöntemine bağlı olarak toz, pul veya pelet |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Moleküler Ağırlık |
~188.24 g/mol |
| Görünüm |
Açık sarı ila açık kahverengi toz, pul veya pelet |
| Koku |
Karakteristik keskin koku |
| pH (%1'lik çözelti) |
8 – 11 |
| Yoğunluk |
~1.1 g/cm³ |
| Erime Noktası |
Erimeden önce bozunur |
| Bozunma Sıcaklığı |
> 200 °C |
| Çözünürlük |
Suda çözünür |
| Stabilite |
Önerilen depolama koşullarında kararlıdır |
| Higroskopisite |
Higroskopiktir (havadan nem çeker) |
| Yığın Yoğunluğu |
~0.6 – 0.9 g/cm³ |
BÖLÜM 3: ÖZELLİKLER VE KALİTE STANDARTLARI
| Parametre |
Değer / Sınır |
| Saflık (Tayin) |
Min. %90.0 |
| Serbest Alkali (NaOH cinsinden) |
Maks. %0.5 |
| Nem |
Maks. %4.0 |
| Çözünmeyen Madde |
Maks. %0.5 |
| Görünüm |
Homojen toz, pul veya pelet |
| pH (%1'lik çözelti) |
8 – 11 |
| Sülfür İçeriği |
< %0.5 |
| Ağır Metaller (Pb cinsinden) |
< 10 ppm |
BÖLÜM 4: KİMYASAL YAPI VE ÖZELLİKLER
4.1. Kimyasal Yapı
| Parametre |
Bilgi |
| Kimyasal Adı |
Sodyum O-Heksil Ditiyokarbonat |
| IUPAC Adı |
Sodyum heksoksimetan ditiyoat |
| SMILES |
CCCCCCOC(=S)[S-].[Na+] |
| Alkil Grubu |
Heksil – C₆ (6-karbon zinciri) |
| Fonksiyonel Grup |
Ditiyokarbonat (ksantat) – OCSS⁻ |
4.2. Kimyasal Özellikler
| Özellik |
Açıklama |
| pH Stabilitesi |
Alkali koşullarda kararlı; asidik ortamlarda (pH < 7) hızla bozunur |
| Metal İyonları ile Reaksiyon |
Ağır metal iyonları ile çözünmeyen kompleksler oluşturur |
| Hidroliz |
Ksantik asit ve alkol üretmek üzere hidrolize olur |
| Oksidasyon |
Oksijen varlığında diksantojene oksitlenir |
| Sulu Çözelti Stabilitesi |
Zamanla bozunur; asidik koşullarda daha hızlı bozunur |
BÖLÜM 5: FLOTASYONDA ETKİ MEKANİZMASI
5.1. Kolektör Mekanizması
| Mekanizma |
Açıklama |
| Adsorpsiyon |
SHX, sülfürlü minerallerin yüzeyine kemisorpsiyon (metal-ksantat kompleksleri oluşumu) yoluyla adsorbe olur |
| Hidrofobiklik |
Adsorbe olan SHX tabakası, mineral yüzeyini hidrofobik hale getirerek hava kabarcıklarına bağlanmasını sağlar |
| Uzun Heksil Zinciri |
6-karbonlu heksil zinciri, çok güçlü toplama gücü sağlar (kısa zincirli ksantatlara göre daha yüksek hidrofobiklik) |
| Flotasyon |
Hidrofobik mineral parçacıkları hava kabarcıklarına bağlanır ve toplama için yüzeye yükselir |
5.2. Toplama Gücü Karşılaştırması (Ksantat Serisi)
| Ksantat Tipi |
Alkil Zinciri |
Toplama Gücü |
Seçicilik |
Tipik Uygulama |
| Sodyum Etil Ksantat (SEX) |
Etil (C₂) |
En Zayıf |
En Yüksek |
Seçici flotasyon |
| Potasyum Etil Ksantat (KEX) |
Etil (C₂) |
Zayıf |
Yüksek |
Seçici flotasyon |
| Sodyum İzopropil Ksantat (SIPX) |
İzopropil (C₃) |
Orta |
Orta-Yüksek |
Geniş aralık |
| Sodyum İzobütil Ksantat (SIBX) |
İzobütil (C₄) |
Güçlü |
Orta |
Dengeli |
| Potasyum Amil Ksantat (PAX) |
Amil (C₅) |
En Güçlü (Yaygın) |
En Düşük |
Zor cevherler |
| Sodyum Heksil Ksantat (SHX) |
Heksil (C₆) |
Çok Güçlü |
Çok Düşük |
Refrakter cevherler, zor koşullar |
BÖLÜM 6: UYGULAMA ALANLARI
6.1. Maden İşleme (Flotasyon)
| Uygulama |
Açıklama |
| Bakır Cevherleri |
Kalkopirit ve diğer bakır sülfürlü minerallerin flotasyonu; çok güçlü toplama gücü, zor koşullarda bile yüksek geri kazanım sağlar |
| Kurşun-Çinko Cevherleri |
Galen ve sfalerit flotasyonu; toplu sülfür flotasyon devrelerinde kullanışlıdır |
| Nikel Cevherleri |
Pentlandit ve diğer nikel sülfürlü minerallerin flotasyonu |
| Altın Cevherleri |
Altın içeren sülfürlü minerallerin flotasyonu |
| Refrakter Cevherler |
Seçicilikten ziyade maksimum geri kazanımın önceliklendirildiği, flotasyonu zor cevherler |
| Toplu Sülfür Flotasyonu |
Kompleks cevherlerde sülfürlü minerallerin toplu geri kazanımı |
| Pirit Flotasyonu |
Pirit geri kazanımı (altın içeren pirit) |
| Avcı Flotasyonu |
Atıklardan artık değerli minerallerin geri kazanımı |
6.2. Diğer Uygulamalar
| Uygulama |
Açıklama |
| Kauçuk Endüstrisi |
Kauçuk işlemede vulkanizasyon hızlandırıcısı olarak kullanılır |
| Hidrometalurji |
Liç öncesi cevherlerin ön konsantrasyonu |
| Analitik Kimya |
Metal iyonu tespiti ve çöktürme için reaktif |
BÖLÜM 7: AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR
7.1. Avantajlar
| Avantaj |
Açıklama |
| Çok Güçlü Kolektör |
Yaygın olarak kullanılan en uzun ksantat zinciri (C₆); maksimum toplama gücü sağlar |
| Yüksek Geri Kazanım |
Zor flotasyon koşullarında bile sülfürlü minerallerin maksimum geri kazanımını sağlar |
| Refrakter Cevherlerde Etkili |
Kısa zincirli ksantatların başarısız olduğu, flotasyonu zor cevherlerde yüksek etkinlik gösterir |
| Çok Yönlü |
Bakır, kurşun, çinko, nikel, altın ve pirit flotasyonunda kullanılabilir |
| Kaba Parçacık Geri Kazanımı |
Kaba öğütme boyutlarında etkilidir |
| Toplu Flotasyon |
Toplu sülfür flotasyonu ve avcı operasyonları için mükemmeldir |
7.2. Dezavantajlar
| Dezavantaj |
Açıklama |
| Çok Düşük Seçicilik |
En az seçici ksantat; hedef dışı mineralleri kapsamlı şekilde toplar; düşük konsantre kalitesi ile sonuçlanır |
| Çevresel Risk |
Bozunma, toksik ve çevresel olarak tehlikeli olan karbon disülfür (CS₂) açığa çıkarır |
| Tehlikeli Madde |
Kendiliğinden ısınan; yanıcı; depolama ve kullanımda özel güvenlik önlemleri gerektirir |
| Zayıf Stabilite |
Isı, nem, ışık ve asidik koşullara karşı hassastır |
| Güçlü Koku |
Kullanım sırasında çok güçlü, rahatsız edici, keskin koku |
| Yüksek Dozaj Gereklidir |
Kısa zincirli ksantatlara göre genellikle daha yüksek dozajlar gerektirir |
| Sınırlı Kullanım |
Tipik olarak seçicilikten ziyade maksimum geri kazanımın önceliklendirildiği uygulamalarla sınırlıdır |
BÖLÜM 8: TİPİK DOZAJ VE UYGULAMA
8.1. Önerilen Dozaj
| Parametre |
Değer |
| Tipik Dozaj Aralığı |
Cevher tonu başına 50 – 500 g/t (cevher tipine ve koşullara bağlı olarak) |
| Optimum Dozaj |
Flotasyon test çalışmaları ile belirlenir |
| Ekleme Noktası |
Öğütme devresine veya koşullandırma tankına eklenir |
| Çözelti Gücü |
Tipik olarak %5-10'luk sulu çözelti |
8.2. Uygulama Talimatları
| Adım |
Açıklama |
| 1 |
SHX çözeltisini suda çözerek hazırlayın (tipik olarak %5-10'luk çözelti) |
| 2 |
Belirlenen ekleme noktasında flotasyon devresine ekleyin |
| 3 |
Optimum adsorpsiyon için hamuru 2-5 dakika koşullandırın |
| 4 |
Dozajı cevher özelliklerine ve flotasyon tepkisine göre ayarlayın |
| 5 |
Bozunmayı önlemek için çözeltileri 2-3 gün içinde kullanın |
8.3. Uygulamaya Göre Ksantat Seçim Kılavuzu
| Uygulama |
Önerilen Ksantat |
Neden |
| Seçici Flotasyon |
SEX, KEX, SIPX |
Daha yüksek seçicilik gereklidir |
| Bakır Sülfürler (Temiz Cevherler) |
SEX, SIPX |
Seçicilik ve geri kazanım arasında iyi denge |
| Altın İçeren Pirit |
PAX, SIPX |
PAX pirit için en güçlüsüdür |
| Nikel Sülfürler |
PAX, SIBX |
İyi toplama gücü |
| Kurşun-Gümüş Cevherleri |
PAX |
En iyi geri kazanımlar |
| Refrakter/Zor Cevherler |
SHX, PAX |
Maksimum toplama gücü gereklidir |
| Toplu Sülfür Flotasyonu |
SHX, PAX, SIBX |
Güçlü toplama gücü gereklidir |
| Avcı Flotasyonu |
SHX, PAX |
Atıklardan maksimum geri kazanım |
BÖLÜM 9: KALİTE ÖZELLİKLERİ
| Parametre |
Özellik |
| Görünüm |
Açık sarı ila açık kahverengi toz, pul veya pelet |
| Saflık (Aktif Madde İçeriği) |
≥ %90.0 |
| Serbest Alkali (NaOH cinsinden) |
≤ %0.5 |
| Nem |
≤ %4.0 |
| Çözünmeyen Madde |
≤ %0.5 |
| pH (%1'lik çözelti) |
8 – 11 |
| Sülfür İçeriği |
< %0.5 |
| Ağır Metaller (Pb cinsinden) |
< 10 ppm |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
BÖLÜM 10: AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Türü |
Miktar |
Malzeme |
| Plastik Varil |
100 – 200 kg |
HDPE |
| Lif Varil |
100 – 150 kg |
HDPE + PE astar |
| Çok Katmanlı Torba |
25 kg |
PE astarlı kraft kağıt |
| Büyük Çuval |
500 – 1000 kg |
Polipropilen (PE astarlı) |
BÖLÜM 11: DEPOLAMA VE RAF ÖMRÜ
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin (<15-25°C), kuru, iyi havalandırılmış alan; doğrudan güneş ışığından uzak |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapatılmış, orijinal ambalaj |
| Korunması Gerekenler |
Isı, nem, doğrudan güneş ışığı, asidik koşullar, oksitleyici maddeler |
| Raf Ömrü |
6-12 ay (açılmamış orijinal ambalaj) |
| Stabilite Notu |
Asidik koşullarda bozunur; ısı ve neme karşı hassastır; karbon disülfüre (CS₂) bozunur; büyük miktarlarda kendiliğinden ısınır |
BÖLÜM 12: GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
12.1. Sınıflandırma
| Parametre |
Bilgi |
| GHS Sınıflandırması |
Kendiliğinden ısınan maddeler (Kategori 2), Akut Toksisite (Kategori 4), Cilt Tahrişi (Kategori 2), Göz Tahrişi (Kategori 2A), Üreme Toksisitesi (Kategori 2), Belirli Hedef Organ Toksisitesi (Kategori 2/3) |
| Sinyal Kelimesi |
UYARI |
| UN Numarası |
3342 |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
12.2. Tehlike İfadeleri
| Kod |
İfade |
| H252 |
Büyük miktarlarda kendiliğinden ısınır; yangına neden olabilir |
| H302 |
Yutulması halinde zararlıdır |
| H315 |
Cilt tahrişine neden olur |
| H319 |
Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H335 |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
| H361 |
Doğurganlığa veya doğmamış çocuğa zarar verme şüphesi vardır |
| H373 |
Uzun süreli veya tekrarlı maruz kalma sonucu organlarda hasara neden olabilir |
12.3. Önlem İfadeleri
| Kod |
İfade |
| P201 |
Kullanmadan önce özel talimatlar alın |
| P235+P410 |
Serin tutun. Güneş ışığından koruyun. |
| P261 |
Tozunu solumaktan kaçının |
| P280 |
Koruyucu eldiven, koruyucu kıyafet, göz/yüz koruyucu kullanın |
| P301+P312 |
YUTULDUĞUNDA: Kendinizi iyi hissetmiyorsanız ZEHİR MERKEZİ/doktoru arayın |
| P305+P351+P338 |
GÖZE TEMAS EDERSE: Birkaç dakika boyunca su ile dikkatlice durulayın |
| P308+P313 |
Maruz kalma durumunda veya endişe varsa: Tıbbi yardım/dikkat alın |
| P403+P233 |
İyi havalandırılmış bir yerde saklayın. Kabı sıkıca kapalı tutun |
12.4. Toksikolojik Bilgiler
| Parametre |
Değer |
| Oral LD50 (Sıçan) |
Akut Oral Toksisite – Kategori 4 (Yutulması halinde zararlıdır) |
| Dermal LD50 (Tavşan) |
Akut Dermal Toksisite – Kategori 4 |
| Cilt Tahrişi |
Kategori 2 (Cilt tahrişine neden olur) |
| Göz Tahrişi |
Kategori 2A (Ciddi göz tahrişine neden olur) |
| Solunum |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
BÖLÜM 13: ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre |
Bilgi |
| Bozunma |
Toksik ve çevresel olarak tehlikeli olan karbon disülfüre (CS₂) bozunur |
| Sucul Toksisite |
Sucul organizmalar için toksiktir |
| Kalıcılık |
Çevrede bozunur; bazı koşullar altında kalıcı olabilir |
| Çevresel Önlemler |
Kanalizasyona, toprağa ve yüzey sularına girişini önleyin |
BÖLÜM 14: NAKLİYE BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
3342 |
| UN Uygun Sevkiyat Adı |
KSANTATLAR (Sodyum Heksil Ksantat) |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
| Ambalaj Grubu |
II veya III (formülasyona bağlı olarak) |
| ADR/RID |
Düzenlenmiştir |
| IMDG Kodu |
Düzenlenmiştir |
| IATA (Hava) |
Düzenlenmiştir |
BÖLÜM 15: MEVZUAT DURUMU
| Parametre |
Bilgi |
| TSCA (ABD) |
Evet |
| EINECS |
Atanmamıştır |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
BÖLÜM 16: ÖZET VE KRİTİK NOTLAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Sodyum Heksil Ksantat (SHX) |
| CAS Numarası |
35042-31-6 |
| Kimyasal Formülü |
C₆H₁₃OCS₂Na |
| Görünüm |
Açık sarı ila açık kahverengi toz, pul veya pelet |
| Birincil Fonksiyonu |
Sülfürlü minerallerin köpük flotasyonunda çok güçlü kolektör |
| Ana Özellik |
Çok güçlü toplama gücü, ancak çok düşük seçicilik |
Kritik Notlar
-
Çok Güçlü Kolektör: SHX, yaygın olarak kullanılan en uzun alkil zincirine (C₆) sahiptir ve alkil ksantat serisi arasında çok güçlü toplama gücü sağlar.
-
Çok Düşük Seçicilik: Çok güçlü toplama gücü nedeniyle, SHX tüm yaygın ksantatlar arasında en düşük seçiciliğe sahiptir; çok düşük konsantre kalitesi ancak maksimum geri kazanım ile sonuçlanır.
-
Birincil Uygulamalar: Refrakter ve flotasyonu zor cevherler, toplu sülfür flotasyonu, avcı flotasyon operasyonları.
-
Refrakter Cevherler: Maksimum toplama gücü gerektiren zor cevherler için tercih edilir; kaba öğütme boyutlarında etkilidir.
-
Mekanizma: SHX, sülfürlü mineral yüzeylerine kemisorpsiyon yoluyla adsorbe olur; bağlanma gücü zincir uzunluğu ile artar (Heksil > Amil > İzobütil > Etil).
-
Bozunma: Asidik koşullarda (pH <7) karbon disülfüre (CS₂) bozunur; alkali koşullarda saklanmalıdır.
-
Güvenlik: Kendiliğinden ısınan madde (Kategori 2); yanıcı; toksik; dikkatli kullanım ve depolama gerektirir.
-
Çevresel: Bozunma ürünleri (CS₂) çevre için toksiktir; kanalizasyona ve su yollarına girişini önleyin.
-
Sınırlı Kullanım: Tipik olarak seçicilikten ziyade maksimum geri kazanımın önceliklendirildiği uygulamalarla sınırlıdır.
-
Zincir Uzunluğu Kuralı: Alkil zincir uzunluğu arttıkça toplama gücü artar, ancak seçicilik önemli ölçüde azalır. SHX, geri kazanımın mutlak öncelik olduğu durumlarda kullanılır.
-
PAX ile Karşılaştırma: SHX (C₆), PAX'tan (C₅) daha güçlü ve daha az seçicidir, bu da onu en zor flotasyon koşulları için uygun kılar.
-
Çözelti Stabilitesi: SHX çözeltileri, karbon disülfüre bozunmayı önlemek için 2-3 gün içinde kullanılmalıdır.
-
Sulu Bozunma: Kısa zincirli ksantatlardan daha hızlı bozunur; çözeltilerin günlük olarak taze hazırlanması önerilir.
-
Uyumluluk: Alkali pH'ı korumak için kireç ile kullanılabilir; köpürtücüler ve düzenleyicilerle uyumludur.
-
Alternatif İsimler: Sodyum Heksil Ksantogenat ve Sodyum Heksil Ditiyokarbonat olarak da bilinir.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamaları için uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, nakliye, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için lütfen üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurun.
