Sodyum Etil Ksantat, Sodyum Etil Ditiyokarbonat, Sodyum Etil Ksantogenat, Sodium Ethyl Xanthate, Sodium Ethyl Dithiocarbonate, Sodium Ethyl Xanthogenate, Sodium Ethyl Trithiocarbonate, SEX, NaEX, 140-90-9
SODYUM ETİL KSANTAT (SEX)
Ürün Adı: Sodyum Etil Ksantat
Diğer Adları: Sodyum Etil Ditiyokarbonat, Sodyum Etil Ksantogenat, Sodyum Etil Tritiyokarbonat, Sodyum O-Etil Ditiyokarbonat, NaEX, SEX
CAS Numarası: 140-90-9
EC Numarası (EINECS): 205-433-4
Kimyasal Formülü: C₃H₅NaOS₂
Moleküler Ağırlık: ~144.18 g/mol
Kimyasal Sınıfı: Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi
Kaynak: Sentetik, flotasyon reaktifi
BÖLÜM 1: ÜRÜN TANIMI VE TANIMLAMA
| Parametre |
Bilgi |
| Ürün Adı |
Sodyum Etil Ksantat |
| Diğer Adları |
Sodyum Etil Ditiyokarbonat, Sodyum Etil Ksantogenat, Sodyum Etil Tritiyokarbonat, Sodyum O-Etil Ditiyokarbonat, NaEX, SEX, Sodyum Etilksantat |
| CAS Numarası |
140-90-9 |
| EC Numarası (EINECS) |
205-433-4 |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅NaOS₂ |
| Moleküler Ağırlık |
~144.18 g/mol |
| Kimyasal Sınıfı |
Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi |
| Kaynak |
Sentetik, flotasyon reaktifi |
| Görünüm |
Sarımsı ila açık sarı toz veya pelet |
| Koku |
Karakteristik keskin, rahatsız edici koku |
| Çözünürlük |
Suda kolayca çözünür; alkali çözeltiler oluşturur |
| Fiziksel Form |
Üretim yöntemine bağlı olarak toz veya pelet |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Görünüm |
Sarımsı ila açık sarı toz veya pelet |
| Koku |
Karakteristik keskin, rahatsız edici koku |
| Moleküler Ağırlık |
~144.18 g/mol |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅NaOS₂ |
| pH (%1'lik çözelti) |
8 – 11 |
| Yoğunluk |
~1.1 – 1.3 g/cm³ |
| Çözünürlük |
Suda kolayca çözünür |
| Stabilite |
Önerilen depolama koşullarında kararlıdır |
| Higroskopisite |
Higroskopiktir (havadan nem çeker) |
| Bozunma Sıcaklığı |
> 200 °C |
| Yığın Yoğunluğu |
~0.6 – 0.9 g/cm³ |
| Erime Noktası |
Erimeden önce bozunur |
BÖLÜM 3: KİMYASAL YAPI VE ÖZELLİKLER
3.1. Kimyasal Yapı
| Parametre |
Bilgi |
| Kimyasal Adı |
Sodyum O-Etil Ditiyokarbonat |
| IUPAC Adı |
Sodyum etoksimetan ditiyoat |
| SMILES |
CCOC(=S)[S-].[Na+] |
| InChI Anahtarı |
RMLCSTHGMRGXGZ-UHFFFAOYSA-M |
| Alkil Grubu |
Etil – C₂ (2-karbon zinciri) |
| Fonksiyonel Grup |
Ditiyokarbonat (ksantat) – OCSS⁻ |
| Zincir Tipi |
Lineer |
3.2. Kimyasal Özellikler
| Özellik |
Açıklama |
| pH Stabilitesi |
Alkali koşullarda kararlı; asidik ortamlarda (pH < 7) hızla bozunur |
| Metal İyonları ile Reaksiyon |
Ağır metal iyonları ile (Cu²⁺, Pb²⁺, Zn²⁺) çözünmeyen kompleksler oluşturur |
| Hidroliz |
Ksantik asit ve etanol üretmek üzere hidrolize olur |
| Oksidasyon |
Oksijen varlığında diksantojene oksitlenir |
| Uyumsuz Malzemeler |
Güçlü asitler, güçlü bazlar, güçlü oksitleyici maddeler, su |
| Tehlikeli Bozunma Ürünleri |
Karbon oksitler, kükürt oksitler, sodyum oksitler (yangın koşullarında) |
BÖLÜM 4: FLOTASYONDA ETKİ MEKANİZMASI
4.1. Kolektör Mekanizması
| Mekanizma |
Açıklama |
| Adsorpsiyon |
SEX, sülfürlü minerallerin yüzeyine kemisorpsiyon yoluyla adsorbe olur ve metal-ksantat kompleksleri oluşturur |
| Hidrofobiklik |
Adsorbe olan SEX tabakası, mineral yüzeyini hidrofobik hale getirerek hava kabarcıklarına bağlanmasını sağlar |
| Kısa Etil Zinciri |
2-karbonlu etil zinciri, hedef mineralleri seçici olarak toplarken istenmeyenleri toplamayan yüksek seçicilik sağlar |
| Hızlı Etki |
Mineral yüzeylerine hızla adsorbe olur |
| Flotasyon |
Hidrofobik mineral parçacıkları hava kabarcıklarına bağlanır ve toplama için yüzeye yükselir |
4.2. Toplama Gücü Karşılaştırması (Ksantat Serisi)
| Ksantat Tipi |
Alkil Zinciri |
Toplama Gücü |
Seçicilik |
Tipik Uygulama |
| Sodyum Etil Ksantat (SEX) |
Etil (C₂) |
En Zayıf |
En Yüksek |
Seçici flotasyon |
| Potasyum Etil Ksantat (KEX) |
Etil (C₂) |
Zayıf |
Yüksek |
Seçici flotasyon |
| Sodyum İzopropil Ksantat (SIPX) |
İzopropil (C₃) |
Orta-Güçlü |
Orta-Yüksek |
Altın, bakır sülfürler |
| Sodyum İzobütil Ksantat (SIBX) |
İzobütil (C₄) |
Güçlü |
Orta |
Kurşun, çinko sülfürler |
| Potasyum Amil Ksantat (PAX) |
Amil (C₅) |
En Güçlü |
En Düşük |
Zor cevherler |
| Sodyum Heksil Ksantat (SHX) |
Heksil (C₆) |
Çok Güçlü |
Çok Düşük |
Refrakter cevherler |
BÖLÜM 5: DİĞER KSANTATLARLA DETAYLI KARŞILAŞTIRMA
| Parametre |
SEX (140-90-9) |
KEX (140-89-6) |
SIPX (140-93-2) |
SIBX (25306-75-6) |
PAX (2720-73-2) |
SHX (35042-31-6) |
| Alkil Zinciri |
Etil (C₂) |
Etil (C₂) |
İzopropil (C₃) |
İzobütil (C₄) |
Amil (C₅) |
Heksil (C₆) |
| Toplama Gücü |
En Zayıf |
Zayıf |
Orta-Güçlü |
Güçlü |
En Güçlü |
Çok Güçlü |
| Seçicilik |
En Yüksek |
Yüksek |
Orta-Yüksek |
Orta |
En Düşük |
Çok Düşük |
| Birincil Uygulama |
Cu, Pb, Zn sülfürler |
Cu, Zn cevherleri |
Au, Cu sülfürler |
Pb, Zn sülfürler |
Au, Cu, Ni, pirit |
Refrakter cevherler |
| Zincir Tipi |
Lineer |
Lineer |
Dallı |
Dallı |
Lineer |
Lineer |
| Uygun Cevherler |
Seçici flotasyon |
Seçici flotasyon |
Geniş aralık |
Dengeli |
Zor cevherler |
Çok zor cevherler |
BÖLÜM 6: UYGULAMA ALANLARI
6.1. Maden İşleme (Flotasyon)
| Uygulama |
Açıklama |
| Bakır Cevherleri |
Kalkopirit (CuFeS₂) ve diğer bakır sülfürlü minerallerin flotasyonu |
| Kurşun Cevherleri |
Galen (PbS) flotasyonu |
| Çinko Cevherleri |
Aktivatörlerle (bakır sülfat) sfalerit (ZnS) flotasyonu |
| Karma Sülfürlü Cevherler |
Seçiciliğin önemli olduğu durumlarda kullanılır |
| Seçici Flotasyon |
SEX, birincil gereksinim maksimum seçicilik olduğunda tercih edilir |
6.2. Diğer Endüstriyel Uygulamalar
| Uygulama |
Açıklama |
| Hidrometalurji |
Metal geri kazanım proseslerinde çöktürücü olarak kullanılır |
| Kauçuk Endüstrisi |
Vulkanizasyon hızlandırıcısı olarak kullanılır |
| Analitik Kimya |
Metal iyonu tespiti ve çöktürme için reaktif |
BÖLÜM 7: AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR
7.1. Avantajlar
| Avantaj |
Açıklama |
| Yüksek Seçicilik |
İstenmeyen minerallerden kaynaklanan kontaminasyonu azaltır; hedef mineralleri seçici olarak toplar |
| Hızlı Etki |
Mineral yüzeylerine hızla adsorbe olur |
| Maliyet Etkin |
Yaygın olarak bulunur ve ekonomiktir |
| Yaygın Kullanım |
Madencilik endüstrisinde en yaygın kullanılan ksantatlardan biridir |
7.2. Dezavantajlar
| Dezavantaj |
Açıklama |
| Daha Düşük Toplama Gücü |
Daha uzun zincirli ksantatlara (PAX, SIBX gibi) kıyasla daha az etkilidir |
| Refrakter Cevherler İçin Uygun Değil |
Daha güçlü kolektörlerin gerektiği zor cevherler için ideal değildir |
| Çevresel Kaygılar |
Bozunma, toksik olan karbon disülfür (CS₂) açığa çıkarabilir |
| Tehlikeli Madde |
Dikkatli depolama gerektirir; tahriş edici, yanıcı ve yutulması halinde toksik olarak sınıflandırılır |
BÖLÜM 8: TİPİK DOZAJ VE UYGULAMA
8.1. Önerilen Dozaj
| Parametre |
Değer |
| Tipik Dozaj Aralığı |
Cevher tonu başına 20 – 200 g/t (cevher tipine ve koşullara bağlı olarak) |
| Optimum Dozaj |
Flotasyon test çalışmaları ile belirlenir |
| Ekleme Noktası |
Öğütme devresine veya koşullandırma tankına eklenir |
| Çözelti Gücü |
Tipik olarak %5-10'luk sulu çözelti |
8.2. Uygulama Talimatları
| Adım |
Açıklama |
| 1 |
SEX çözeltisini suda çözerek hazırlayın (tipik olarak %5-10'luk çözelti) |
| 2 |
Belirlenen ekleme noktasında flotasyon devresine ekleyin |
| 3 |
Ksantatın kararlı kalmasını sağlamak için flotasyonu optimal pH'ta gerçekleştirin |
| 4 |
Dozajı cevher özelliklerine ve flotasyon tepkisine göre ayarlayın |
| 5 |
Konsantrasyonu dikkatlice izleyin; aşırı miktarlar istenmeyen minerallerin flotasyonuna yol açabilir |
8.3. Uygulamaya Göre Ksantat Seçim Kılavuzu
| Uygulama |
Önerilen Ksantat |
Neden |
| Seçici Flotasyon |
SEX, KEX |
En yüksek seçicilik gereklidir |
| Bakır Sülfürler |
SEX, KEX, SIPX |
SEX kalkopirit için etkilidir |
| Kurşun Cevherleri (Galen) |
SEX, SIBX |
SEX yüksek seçicilik sağlar |
| Çinko Cevherleri (Sfalerit) |
SEX, KEX |
SEX aktivatörlerle birlikte |
| Altın Cevherleri |
SIPX, PAX |
Daha güçlü kolektörler önerilir |
| Karma Sülfürlü Cevherler |
SIPX, SIBX |
Orta güç gereklidir |
| Refrakter Cevherler |
PAX, SHX |
Maksimum toplama gücü gereklidir |
BÖLÜM 9: KALİTE ÖZELLİKLERİ
| Parametre |
Özellik |
| Görünüm |
Sarımsı ila açık sarı toz veya pelet |
| Saflık (Aktif Madde İçeriği) |
≥ %90.0 – 95.0 |
| Serbest Alkali (NaOH cinsinden) |
≤ %0.5 |
| Nem |
≤ %4.0 |
| Çözünmeyen Madde |
≤ %0.5 |
| pH (%1'lik çözelti) |
8 – 11 |
| Sülfür İçeriği |
< %0.5 |
| Ağır Metaller (Pb cinsinden) |
< 10 ppm |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
BÖLÜM 10: AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Türü |
Miktar |
Malzeme |
| Plastik Varil |
100 – 200 kg |
HDPE |
| Lif Varil |
100 – 150 kg |
HDPE + PE astar |
| Çok Katmanlı Torba |
25 kg |
PE astarlı kraft kağıt |
| Büyük Çuval |
500 – 1000 kg |
Polipropilen (PE astarlı) |
BÖLÜM 11: DEPOLAMA VE RAF ÖMRÜ
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin (<15-25°C), kuru, iyi havalandırılmış alan; doğrudan güneş ışığından uzak; asitlerden ve oksitleyicilerden uzak |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapatılmış, orijinal ambalaj |
| Korunması Gerekenler |
Isı, nem, doğrudan güneş ışığı, asidik koşullar, oksitleyici maddeler |
| Raf Ömrü |
6-12 ay (açılmamış orijinal ambalaj) |
| Stabilite Notu |
Asidik koşullarda bozunur; ısı ve neme karşı hassastır; karbon disülfüre (CS₂) bozunur |
BÖLÜM 12: GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
12.1. Sınıflandırma
| Parametre |
Bilgi |
| GHS Sınıflandırması |
Yanıcı katı, Akut Toksisite (Kategori 4), Cilt Tahrişi (Kategori 2), Göz Tahrişi (Kategori 2A) |
| Sinyal Kelimesi |
UYARI |
| UN Numarası |
3342 |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
12.2. Tehlike İfadeleri
| Kod |
İfade |
| H228 |
Yanıcı katı |
| H302 |
Yutulması halinde zararlıdır |
| H315 |
Cilt tahrişine neden olur |
| H319 |
Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H335 |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
12.3. Önlem İfadeleri
| Kod |
İfade |
| P210 |
Isıdan, kıvılcımlardan, açık alevlerden ve sıcak yüzeylerden uzak tutun – Sigara içmeyin |
| P261 |
Tozunu solumaktan kaçının |
| P280 |
Koruyucu eldiven, koruyucu kıyafet, göz/yüz koruyucu kullanın |
| P305+P351+P338 |
GÖZE TEMAS EDERSE: Su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın; kontakt lensleri çıkarın; durulamaya devam edin |
| P301+P312+P330 |
YUTULDUĞUNDA: Kendinizi iyi hissetmiyorsanız ZEHİR MERKEZİ/doktoru arayın; ağzınızı çalkalayın |
| P405 |
Kilitli olarak saklayın |
12.4. Toksikolojik Bilgiler
| Parametre |
Değer |
| Oral LD50 (Sıçan) |
~1.500 – 2.000 mg/kg (Akut Oral Toksisite – Kategori 4) |
| Cilt Tahrişi |
Kategori 2 (Cilt tahrişine neden olur) |
| Göz Tahrişi |
Kategori 2A (Ciddi göz tahrişine neden olur) |
| Solunum |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
BÖLÜM 13: ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre |
Bilgi |
| Bozunma |
Toksik ve çevresel olarak tehlikeli olan karbon disülfüre (CS₂) bozunur |
| Sucul Toksisite |
Arıtılmadan su kütlelerine deşarj edilirse sucul yaşam için toksiktir |
| Kalıcılık |
Çevrede bozunur; bazı koşullar altında kalıcı olabilir |
| Çevresel Önlemler |
Kanalizasyona, toprağa ve yüzey sularına girişini önleyin; modern flotasyon tesisleri ileri atık su arıtma teknolojileri uygulamaktadır |
BÖLÜM 14: NAKLİYE BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
3342 |
| UN Uygun Sevkiyat Adı |
KSANTATLAR (Sodyum Etil Ksantat) |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
| Ambalaj Grubu |
II veya III (formülasyona bağlı olarak) |
| ADR/RID |
Düzenlenmiştir |
| IMDG Kodu |
Düzenlenmiştir |
| IATA (Hava) |
Düzenlenmiştir |
BÖLÜM 15: MEVZUAT DURUMU
| Parametre |
Bilgi |
| TSCA (ABD) |
Evet |
| EINECS |
205-433-4 |
| RTECS Numarası |
KI1750000 |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
BÖLÜM 16: ÖZET VE KRİTİK NOTLAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Sodyum Etil Ksantat (SEX) |
| CAS Numarası |
140-90-9 |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅NaOS₂ |
| Görünüm |
Sarımsı ila açık sarı toz veya pelet |
| Birincil Fonksiyonu |
Sülfürlü minerallerin köpük flotasyonunda kolektör |
| Ana Özellik |
Yaygın ksantatlar arasında en yüksek seçicilik |
| Tipik Saflık |
≥ %90.0 – 95.0 |
Kritik Notlar
-
En Yüksek Seçicilik: SEX, yaygın ksantatlar arasında en kısa alkil zincirine (C₂) sahiptir ve en yüksek seçiciliği sağlar. Maksimum geri kazanım yerine hassas ayrım gerektiğinde kullanılır.
-
Hızlı Etki: SEX, mineral yüzeylerine hızla adsorbe olur ve hızlı flotasyon devrelerinde etkilidir.
-
Birincil Uygulamalar: Bakır cevherleri (kalkopirit), kurşun cevherleri (galen), çinko cevherleri (aktivatörlerle sfalerit) ve sülfürlü minerallerin seçici flotasyonu.
-
Mekanizma: SEX, sülfürlü mineral yüzeylerine kemisorpsiyon yoluyla adsorbe olarak metal-ksantat kompleksleri oluşturur; kısa zinciri yüksek seçicilik sağlar.
-
Seçicilik vs. Güç: Alkil zincir uzunluğu arttıkça toplama gücü artar ancak seçicilik azalır. SEX (C₂) seçicilik spektrumunun ucundadır; PAX (C₅) güç spektrumunun ucundadır.
-
Bozunma: Asidik koşullarda (pH < 7) karbon disülfüre (CS₂) bozunur; alkali koşullarda saklanmalıdır.
-
Güvenlik: Yanıcı katı; yutulması halinde zararlıdır; cilt ve göz tahrişine neden olur; dikkatli kullanım ve depolama gerektirir.
-
Çevresel: Bozunma ürünleri (CS₂) çevre için toksiktir; SEX arıtılmadan salınırsa sucul yaşam için toksik olabilir.
-
Depolama: Asitlerden ve oksitleyicilerden uzak, serin ve kuru bir yerde saklayın; ısı ve nemden koruyun.
-
Dozaj Kontrolü: Konsantrasyon dikkatlice izlenmelidir; aşırı miktarlar istenmeyen minerallerin flotasyonuna yol açabilir.
-
pH Bağımlılığı: Flotasyonun optimal pH'ta gerçekleştirilmesi, ksantatın kararlı kalmasını ve hedef mineralleri etkili bir şekilde toplamasını sağlar.
-
Uyumsuz Malzemeler: Güçlü asitler, güçlü bazlar, güçlü oksitleyici maddeler.
-
Alternatif İsimler: Sodyum Etil Ditiyokarbonat, Sodyum Etil Ksantogenat ve NaEX olarak da bilinir.
-
Endüstri Standardı: SEX, özellikle bakır, kurşun ve çinko cevherleri için seçici flotasyon devrelerinde dünya çapında en yaygın kullanılan ksantatlardan biridir.
-
Çevre Yönetimi: Modern flotasyon tesisleri, ksantat kullanımıyla ilişkili potansiyel çevresel riskleri azaltmak için ileri atık su arıtma teknolojileri uygulamaktadır.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamaları için uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, nakliye, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için lütfen üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurun.
