İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderÇinko Oksit, Çinko Beyazı, Çinko Oksit Tozu, Aktif Çinko Oksit, Zinc Oxide, Zinc White, Chinese White, 1314-13-2
ÇİNKO OKSİT (ZnO)
ÜRÜN TANIMLAYICI BİLGİLER
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Çinko Oksit |
| Kimyasal Adı (IUPAC) | Çinko Oksit |
| Eşanlamlılar (Türkçe) | Çinko Oksit, Çinko Beyazı, Çinko Oksit Tozu, Aktif Çinko Oksit |
| Eşanlamlılar (İngilizce) | Zinc Oxide, Zinc White, Philosopher's Wool, Chinese White, Calamine |
| CAS Numarası | 1314-13-2 |
| EC Numarası (EINECS) | 215-222-5 |
| Moleküler Formül | ZnO |
| Moleküler Ağırlık | 81.38 g/mol |
| Görünüm | Beyaz ila hafif sarımsı amorf toz |
KİMYASAL YAPI
Çinko Oksit (ZnO)
Zn⁺² — O⁻²
Moleküler Formül: ZnO
SMILES: [Zn]=O
InChI: InChI=1S/O.Zn
Yapı: Hekzagonal wurtzit kristal yapısı (en kararlı form); ayrıca kübik çinko blende yapısı da mevcuttur.
BÖLÜM 1: KİMYASAL KİMLİK VE TANIM
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Çinko Oksit |
| Kimyasal Adı (IUPAC) | Çinko Oksit |
| Eşanlamlılar (Türkçe) | Çinko Oksit, Çinko Beyazı, Çinko Oksit Tozu, Aktif Çinko Oksit |
| Eşanlamlılar (İngilizce) | Zinc Oxide, Zinc White, Philosopher's Wool, Chinese White, Calamine |
| CAS Numarası | 1314-13-2 |
| EC Numarası (EINECS) | 215-222-5 |
| Moleküler Formül | ZnO |
| Moleküler Ağırlık | 81.38 g/mol |
| Kimyasal Sınıfı | İnorganik bileşik; Metal oksit; Amfoterik oksit |
| Fiziksel Hal (20°C) | Katı toz |
| Koku | Kokusuz |
| Renk | Beyaz ila hafif sarımsı |
| Tat | Tatlımsı ve buruk (deneysel amaçlı, yutulmamalıdır) |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Değer | Test Metodu / Not |
|---|---|---|
| Görünüm | Beyaz ila hafif sarımsı, topaklanmayan toz | Görsel |
| Koku | Kokusuz | Olfaktometrik |
| Moleküler Ağırlık | 81.38 g/mol | Hesaplanmış |
| Yoğunluk (20°C) | 5.61 g/cm³ | ASTM D4052 |
| Erime Noktası | 1.975°C (bozunmadan erir) | DSC |
| Kaynama Noktası | 2.360°C (süblimleşir) | - |
| Suda Çözünürlük | Çözünmez (0.0004 g/100 mL) | Genel Metot |
| Asit Çözünürlüğü | Çözünür (asitlerde çinko tuzu oluşturur) | Genel Metot |
| Alkalide Çözünürlük | Çözünür (amfoterik; sodyum çinkat oluşturur) | Genel Metot |
| Etanolde Çözünürlük | Çözünmez | Genel Metot |
| pH (Süspansiyon) | Nötr ila hafif alkali (~7-8) | pH Metre |
| Bozunma | Isıtıldığında bozunmaz; süblimleşir | - |
| Kristal Sistemi | Hekzagonal (wurtzit) | XRD |
| Higroskopiklik | Higroskopik değildir | - |
| Termal Kararlılık | Yüksek sıcaklıklara kadar kararlıdır | - |
| Amfoterik Karakter | Hem asitlerle hem de kuvvetli alkalilerle reaksiyona girer | - |
| Yarı İletkenlik | N-tipi yarı iletken (geniş bant aralığı 3.37 eV) | - |
BÖLÜM 3: KİMYASAL ÖZELLİKLER VE REAKTİVİTE
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Karakter | İnorganik amfoterik metal oksit; n-tipi yarı iletken; güçlü UV emici özellik |
| Kararlılık | Normal koşullarda çok kararlıdır; Asit ve alkaliler ile reaksiyona girer; Yüksek sıcaklıklarda süblimleşir |
| Reaktivite | Asitler ile çinko tuzları oluşturur; Kuvvetli alkaliler ile çinkatlar oluşturur; Oksitleyici/reaktif değildir |
| Geçimsiz Maddeler | Kuvvetli asitler, kuvvetli alkaliler (çinkat oluşumu), alüminyum ve magnezyum tozları (yüksek sıcaklıkta) |
| Polimerizasyon | Polimerleşmez |
| Bozunma Ürünleri (Isıtma) | Bozunmaz; süblimleşir |
| Asit Reaksiyonu | ZnO + 2HCl → ZnCl₂ + H₂O (çinko klorür ve su) |
| Alkali Reaksiyonu | ZnO + 2NaOH + H₂O → Na₂[Zn(OH)₄] (sodyum çinkat) |
| Karbonatlama | CO₂ ile reaksiyona girerek temel çinko karbonat oluşturabilir (yavaş) |
| Fotokatalitik Aktivite | UV ışığı altında reaktif oksijen türleri (ROS) oluşturabilir |
| Çökelme | Sülfürler ile çinko sülfür (ZnS) oluşturur (pigment ve luminesans) |
BÖLÜM 4: ÇİNKO BİLEŞİKLERİ KARŞILAŞTIRMASI
| Özellik | Çinko Oksit (ZnO) | Çinko Sülfat (ZnSO₄) | Çinko Klorür (ZnCl₂) | Çinko Oksit (Aktif) |
|---|---|---|---|---|
| CAS Numarası | 1314-13-2 | 7733-02-0 | 7646-85-7 | 1314-13-2 |
| Formül | ZnO | ZnSO₄ | ZnCl₂ | ZnO |
| Moleküler Ağırlık | 81.38 | 161.45 | 136.30 | 81.38 |
| Görünüm | Beyaz toz | Renksiz kristaller | Beyaz kristal toz | Beyaz ince toz |
| Suda Çözünürlük | Çözünmez | Çok çözünür | Çok çözünür | Çözünmez |
| Çinko Değerliği | Zn(II) | Zn(II) | Zn(II) | Zn(II) |
| Birincil Kullanım | Kauçuk, seramik, kozmetik | Gübre, besin takviyesi | Lehim, galvanizli çelik | Kauçuk, elektronik |
BÖLÜM 5: ÜRETİM YÖNTEMLERİ
Yöntem 1: Doğrudan (Amerikan) Proses
Reaksiyon: Zn(buhar) + O₂ → ZnO
Açıklama: Metalik çinko cevheri (çinko kurşun veya hurda çinko) kok ile birlikte fırında ısıtılır; Çinko buharlaşır ve yanma odasında oksijen ile reaksiyona girerek ZnO oluşur; Hızla soğutulur ve toz halinde toplanır. Ürün, daha düşük saflıkta ve daha kaba tanelidir.
Yöntem 2: Dolaylı (Fransız) Proses
Reaksiyon: 2Zn + O₂ → 2ZnO
Açıklama: Metalik çinko bir fırında buharlaştırılır; Çinko buharı, sıcak hava veya oksijen ile reaksiyona girerek ZnO oluşturur; Yüksek saflıkta (≥%99.8) ve ince partikül boyutunda ürün elde edilir. En yaygın kullanılan yöntemdir.
Yöntem 3: Kimyasal (Islak) Proses
Reaksiyon: ZnSO₄ + Na₂CO₃ → ZnCO₃↓ + Na₂SO₄; ZnCO₃ → ZnO + CO₂ (kalsinasyon)
Açıklama: Çinko sülfat çözeltisi, sodyum karbonat ile muamele edilir; Çinko karbonat çökeltilir, filtrelenir ve kalsine edilerek ZnO elde edilir. Yüksek saflıkta ve kontrollü partikül boyutunda ürün sağlar.
Yöntem 4: Hidrotermal / Sol-Jel Sentezi
Proses: Zn-tuzu + Alkali → Zn(OH)₂ → ZnO (hidrotermal / sol-jel)
Açıklama: Çinko tuzu (genellikle asetat veya nitrat) çözeltisi, alkali ile reaksiyona sokularak çinko hidroksit çökeltisi elde edilir; Çökelti yıkanır ve hidrotermal veya sol-jel yöntemi ile kontrollü olarak ZnO nanopartiküllerine dönüştürülür. Nanoteknoloji ve ileri uygulamalar için kullanılır.
BÖLÜM 6: FONKSİYONEL ÖZELLİKLER VE ETKİ MEKANİZMASI
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Aktivatör / Hızlandırıcı (Kauçuk) | Kauçuk vulkanizasyonunda (sülfür ile) aktivatör olarak kullanılır; Vulkanizasyon hızını ve verimliliğini artırır; Çapraz bağlanmayı iyileştirir ve kauçuğun fiziksel özelliklerini geliştirir |
| UV Filtresi (Güneş Kremleri) | UV-A ve UV-B ışınlarını etkili bir şekilde emer ve yansıtır; Geniş spektrumlu koruma sağlar; Nano boyutta olanı saydam koruma sunar |
| Pigment (Boyalar ve Kaplamalar) | Opaklaştırıcı ve beyazlık verici pigment olarak kullanılır; Titanyum dioksit (TiO₂) gibi yüksek opaklık sunmasa da daha yumuşak ve kararlıdır; Yağlı boyalar ve sanat malzemelerinde kullanılır (Çinko Beyazı) |
| Antimikrobiyal Ajan | Geniş spektrumlu antimikrobiyal aktiviteye sahiptir; Bakteri, mantar ve virüslere karşı etkilidir; Mekanizması: ROS (reaktif oksijen türleri) oluşumu ve çinko iyonlarının salınımı ile mikrobiyal hücre zarlarına zarar verir |
| Katalizör | Çeşitli kimyasal reaksiyonlarda katalizör olarak kullanılır; Fotokatalitik özellikleri (UV ile) organik kirleticileri parçalar; Metanol sentezi gibi endüstriyel proseslerde katalizör olarak görev alır |
| Seramik ve Cam Sırlarında Eritken | Seramik sırlarında ve cam formülasyonlarında eritken (flux) olarak kullanılır; Erime sıcaklığını düşürür; Glazelerde parlaklık ve dayanıklılık sağlar |
| Elektronik ve Yarı İletken | N-tipi yarı iletken özellik gösterir; Transistörler, diyotlar, sensörler ve fotodetektörlerde kullanılır; İnce film transistörler (TFT) ve şeffaf iletken oksitlerde (TCO) uygulanır |
| Aşındırma ve Parlatma | Cam ve metal yüzeylerde parlatma maddesi olarak kullanılır; Yumuşak aşındırıcı etkisi ile yüzeyleri temizler ve parlatır |
BÖLÜM 7: BAŞLICA KULLANIM ALANLARI
| Sektör / Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Kauçuk Endüstrisi | Aktivatör | Vulkanizasyon hızlandırıcı; Tüm kauçuk ürünlerde (lastik, konveyör bant, ayakkabı tabanı) kullanılır |
| Kozmetik ve Kişisel Bakım | UV filtresi, pigment | Güneş kremleri, bebek pudraları, pudralar, kremler, losyonlar, diş macunları |
| Boyar Madde ve Kaplamalar | Opaklaştırıcı | Beyaz pigment olarak (Çinko Beyazı), sanat boyaları, mürekkep, emaye, koruyucu kaplamalar |
| Seramik ve Cam | Eritken, opaklaştırıcı | Sırlar, glazeler, cam eritme, optik camlar, seramik boyalar, frit üretimi |
| Elektronik | Yarı İletken | Transistörler, diyotlar, sensörler, LED'ler, fotodetektörler, şeffaf elektrotlar |
| Tarım | Mikrobesin (gübre) | Çinko eksikliğini gidermek için gübre katkısı olarak kullanılır (özellikle mısır ve buğday) |
| Kimyasal Katalizör | Katalizör | Metanol sentezi, kükürt giderme, organik sentez reaksiyonları |
| Tıp ve Sağlık | Antimikrobiyal, antiseptik | Topikal kremler, merhemler (çinko oksit merhem), yara iyileştirici, pişik önleyici ürünler |
| Tekstil Endüstrisi | UV koruma, antimikrobiyal | UV koruyucu tekstiller, antimikrobiyal kumaş finisajı, ter emici özellik |
| Elektrokaplama | Katkı maddesi | Çinko elektrokaplama banyolarında parlatma maddesi olarak kullanılır |
BÖLÜM 8: KALİTE SPESİFİKASYONLARI (TEKNİK SINIF)
| Parametre | Spesifikasyon | Test Metodu |
|---|---|---|
| Görünüm | Beyaz ila hafif sarımsı toz | Görsel |
| Tayin (ZnO) | ≥ %99.0 - %99.8 | Titrimetrik / ICP |
| Çinko İçeriği (Zn) | ≥ %79.5 - %80.3 | Gravimetrik / ICP |
| Suda Çözünmeyen Madde | ≤ %0.1 - %0.5 | Gravimetrik |
| Kurutma Kaybı (105°C) | ≤ %0.3 - %1.0 | Gravimetrik |
| Kızdırma Kaybı (800°C) | ≤ %0.5 - %1.5 | Gravimetrik |
| pH (Süspansiyon) | 7.0 - 8.5 (teknik); 6.5 - 7.5 (farmasötik) | pH Metre |
| Klorür (Cl) | ≤ %0.01 - %0.05 | Titrimetrik |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0.01 - %0.05 | Türbidimetrik |
| Demir (Fe) | ≤ %0.001 - %0.005 | AAS / ICP |
| Kurşun (Pb) | ≤ %0.001 - %0.005 | AAS / ICP |
| Arsenik (As) | ≤ %0.0005 - %0.001 | AAS / ICP |
| Kadmiyum (Cd) | ≤ %0.001 - %0.005 | AAS / ICP |
| Özgül Yüzey Alanı (BET) | 2 - 10 m²/g (teknik); 10 - 50 m²/g (aktif) | BET |
| Partikül Boyutu (D50) | 0.2 - 5 µm (standart); 20 - 100 nm (nano) | Lazer Difraksiyonu / SEM |
| Sıkıştırılmış Yoğunluk | 0.8 - 1.5 g/cm³ | ASTM D7481 |
BÖLÜM 9: TOKSİKOLOJİK PROFİL
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Akut Oral Toksisite (LD50, Sıçan) | > 5,000 mg/kg (düşük toksisite) |
| Akut Dermal Toksisite | Cilt tahrişine neden olabilir |
| Akut İnhalasyon Toksisitesi | Solunum yolu tahrişine neden olabilir; Metal dumanı ateşi (çinko titremesi) riski |
| Cilt Tahrişi | Hafif tahriş edicidir |
| Göz Tahrişi | Ciddi göz tahrişine neden olur (H319) |
| Solunum Tahrişi | Solunum tahrişine neden olabilir; Toz solunması metal dumanı ateşine yol açabilir |
| Kronik Toksisite | Uzun süreli yüksek maruziyet metal dumanı ateşine neden olabilir; Sınırlı veri |
| Kanserojenite | IARC Grup 3 (İnsanlar için kanserojenlik açısından sınıflandırılamaz) |
| Mutajenite | Mutajen olarak sınıflandırılmamıştır |
| Üreme Toksisitesi | Üreme toksik olarak sınıflandırılmamıştır |
| Hedef Organlar | Gözler, cilt, solunum sistemi, akciğerler |
| Mesleki Maruziyet Limiti (8s TWA) | ACGIH TLV: 5 mg/m³ (solunabilir toz); 10 mg/m³ (toplam toz) |
| Özel Toksisite Notu | Metal dumanı ateşi (çinko titremesi) inhalasyon sonrası grip benzeri semptomlara neden olabilir (geçici ve iyi huylu); Solumadan ve göz/cilt temasından kaçının; Nano boyutlu çinko oksit daha yüksek reaktivite ve potansiyel toksisite gösterebilir |
BÖLÜM 10: GHS SINIFLANDIRMASI VE ETİKETLEME
GHS Sınıflandırması (CLP ve UN GHS ile uyumlu):
| Tehlike Sınıfı | Kategori | H-İfadesi |
|---|---|---|
| Cilt Tahrişi | Kategori 2 | H315 |
| Göz Tahrişi | Kategori 2 | H319 |
| STOT - TE (Tek Maruziyet) | Kategori 3 | H335 |
Sinyal Kelimesi: UYARI
Tehlike Piktogramları: GHS07 (Ünlem İşareti)
Zararlılık İfadeleri (H-Codes):
| Kod | İfade |
|---|---|
| H315 | Cilt tahrişine neden olur |
| H319 | Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H335 | Solunum tahrişine neden olabilir |
NFPA 704 Tehlike Sınıflandırması:
| Sağlık | Yanıcılık | Reaktivite | Özel |
|---|---|---|---|
| 2 | 0 | 0 | - |
| (Orta sağlık tehlikesi) | (Yanıcı değil) | (Kararlı) | (Yok) |
BÖLÜM 11: ÖNLEM İFADELERİ (P-CODES)
| Kod | İfade |
|---|---|
| P261 | Tozunu/dumanını/gazını/sisini/buharını/spreyini solumaktan kaçının |
| P264 | Kullandıktan sonra elleri iyice yıkayın |
| P271 | Sadece açık havada veya iyi havalandırılmış alanda kullanın |
| P280 | Koruyucu eldiven/koruyucu giysi/göz koruyucu/yüz koruyucu kullanın |
| P302+P352 | CİLT ile temasında: Bol sabun ve su ile yıkayın |
| P304+P340 | SOLUNDUĞUNDA: Kişiyi temiz havaya çıkarın ve solunum için rahat bir pozisyonda tutun |
| P305+P351+P338 | GÖZ ile temasında: Birkaç dakika su ile dikkatlice durulayın. Kontakt lens varsa çıkarın ve durulamaya devam edin |
| P312 | Kendinizi iyi hissetmiyorsanız ZEHİR MERKEZİ/doktor arayın |
| P332+P313 | Cilt tahrişi oluşursa: Tıbbi yardım/öneri alın |
| P337+P313 | Göz tahrişi devam ederse: Tıbbi yardım/öneri alın |
| P362+P364 | Kirlenmiş giysileri çıkarın ve yeniden kullanmadan önce yıkayın |
| P403+P233 | İyi havalandırılmış alanda depolayın. Kabı sıkıca kapalı tutun |
| P501 | İçeriği/kabı yerel/bölgesel/ulusal/uluslararası mevzuata uygun şekilde bertaraf edin |
BÖLÜM 12: İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Hemen temiz havaya çıkarın. Solunum için rahat bir pozisyonda dinlendirin. Semptomlar (öksürük, nefes darlığı, ateş) devam ederse tıbbi yardım alın. Metal dumanı ateşi belirtileri (grip benzeri) izlenmelidir. |
| Cilt Teması | Kirlenmiş giysileri çıkarın. Cildi en az 15 dakika bol sabun ve su ile yıkayın. Cilt tahrişi oluşursa tıbbi yardım/öneri alın. |
| Göz Teması | En az 15 dakika bol su ile hemen durulayın. Göz kapaklarını açık tutun. Kontakt lensleri çıkarın. Durulamaya devam edin. Göz tahrişi devam ederse tıbbi yardım/öneri alın. |
| Yutma | Ağzı su ile çalkalayın. Kusturmayın (çinko oksit toksik değildir ancak aspirasyon riski vardır). Bol su için. Semptomlar oluşursa tıbbi yardım alın. |
BÖLÜM 13: YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yangın Tehlikesi | Yanıcı değildir. Yanmaz. Ancak ince toz halinde havada patlayıcı karışımlar oluşturabilir. |
| Yangın Sırasında Oluşan Tehlikeler | Yüksek sıcaklıklarda toksik çinko oksit dumanları (ZnO dumanı) açığa çıkarabilir. |
| Uygun Söndürücüler | Çevredeki yangın için uygun söndürücü maddeler. Su sisi, CO₂, kuru kimyasal toz, köpük. |
| Uygunsuz Söndürücüler | Yok |
| Özel Koruyucu Donanım | Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi (çevredeki yangın için). |
| Özel Önlemler | Toz bulutunun oluşmasını önleyin. Tozun kanalizasyona ve su yollarına girmesini önleyin. |
BÖLÜM 14: DEPOLAMA VE RAF ÖMRÜ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan; NEMDEN KORUYUN (higroskopik değildir ancak karbonatlaşmayı önlemek için). Uyumsuz maddelerden uzak tutun (kuvvetli asitler). |
| Kap Gereksinimleri | Sıkıca kapalı, uygun etiketli kaplar; Toz oluşumunu önleyecek şekilde paketlenmelidir. |
| Korunması Gerekenler | Kuvvetli asitler, alüminyum ve magnezyum tozları (yüksek sıcaklıkta), karbondioksit (karbonatlaşma). |
| Raf Ömrü | 36 - 48 ay (açılmamış orijinal ambalajında, uygun depolama koşullarında). |
| Kararlılık Notu | Normal koşullarda çok kararlıdır; Nem ve CO₂ ile reaksiyona girmez (ancak karbonatlaşma yavaş olabilir); asitlerle temas etmemelidir. |
| Özel Depolama Gereksinimleri | Asitlerden ayrı depolayın; CO₂ emilimini önlemek için kapları kapalı tutun; Kuru ve iyi havalandırılmış alanda saklayın. |
BÖLÜM 15: AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Tipi | Miktar | Malzeme |
|---|---|---|
| Plastik Torba | 5 kg, 10 kg, 25 kg | PE torba (iç astarlı, sızdırmaz) |
| Kraft Torba | 5 kg, 10 kg, 25 kg | PE astarlı kraft kağıt torba |
| Plastik Varil | 25 kg, 50 kg | HDPE / Polipropilen |
| Fiber Varil | 25 kg, 50 kg | PE astarlı fiber levha |
| Çelik Varil | 100 kg, 200 kg | Paslanmaz çelik veya korozyon dayanımlı astarlı çelik |
| IBC Konteyner | 500 kg, 1000 kg | Korozyon dayanımlı kaplamalı HDPE / PP |
BÖLÜM 16: TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | Düzenlenmemiştir (tehlikeli değil) - çevre için tehlikeli madde olarak değerlendirilebilir (WGK 2) |
| Tehlike Sınıfı | Uygulanabilir değil |
| Ambalaj Grubu | Uygulanabilir değil |
| ADR/RID | Düzenlenmemiştir |
| IMDG Kodu | Düzenlenmemiştir (tehlikeli mal değil) |
| IATA (Hava) | Düzenlenmemiştir |
| Deniz Kirletici | Hayır (ancak toz olarak su ekosistemine zarar verebilir) |
| Taşıma Sıcaklığı | Ortam sıcaklığı; Nemden koruyun. |
BÖLÜM 17: DÜZENLEYİCİ MEVZUAT DURUMU
| Bölge / Otorite | Durum |
|---|---|
| Avrupa Birliği | REACH kayıtlı; Düşük tehlike sınıflandırması; Kozmetikte kullanımı izinlidir (EK IV / V listeleri). |
| ABD (TSCA) | Listelenmiş (TSCA Envanteri) |
| ABD (FDA) | Gıda katkı maddesi, ilaç ve kozmetik ürünlerinde kullanım için onaylı (21 CFR). |
| ABD (EPA) | Pestisit aktif maddesi olarak ruhsatlandırılmıştır (antimikrobiyal). |
| Türkiye | Endüstriyel kimyasal; KKDIK yönetmeliğine tabidir; Kozmetikte ve gıdada kullanımı Türk Gıda Kodeksi ve kozmetik mevzuatına göre düzenlenir. |
| IARC | Grup 3 (İnsanlar için kanserojenlik açısından sınıflandırılamaz) |
| NTP | Listelenmemiştir |
| OSHA | Toksik veya kanserojen madde olarak düzenlenmemiştir |
| California (Prop 65) | Listelenmemiştir |
| AB Kısıtlamaları | REACH Ek XVII kapsamında kısıtlanmamıştır (belirli uygulamalar için sınırlamalar olabilir). |
BÖLÜM 18: DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türü | İsim |
|---|---|
| Türkçe İsimler | Çinko Oksit, Çinko Beyazı, Aktif Çinko Oksit, Çinko Oksit Tozu, Çinko Oksit Pigmenti |
| İngilizce İsimler | Zinc Oxide, Zinc White, Philosopher's Wool, Chinese White, Calamine, Zinc Monoxide, Zincite (mineral) |
| Kimyasal İsimler | Çinko Oksit; ZnO; Oksoçinko; Zinco (Portekizce/İtalyanca) |
| CAS Numarası | 1314-13-2 |
| EC Numarası | 215-222-5 |
| Moleküler Formül | ZnO |
| EINECS İsmi | Zinc oxide |
| REACH Kayıt No | 01-2119463882-42-XXXX (ön kayıt) |
BÖLÜM 19: ÖZET TABLOSU
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Ürün | Çinko Oksit (ZnO) |
| CAS Numarası | 1314-13-2 |
| Moleküler Formül | ZnO |
| Moleküler Ağırlık | 81.38 g/mol |
| Görünüm | Beyaz ila hafif sarımsı amorf toz |
| Yoğunluk | 5.61 g/cm³ |
| Suda Çözünürlük | Çözünmez |
| pH (Süspansiyon) | ~7-8 |
| Birincil Fonksiyon | Kauçuk aktivatör, UV filtresi, antimikrobiyal ajan, pigment, katalizör, yarı iletken |
| Ana Kullanım Alanları | Kauçuk vulkanizasyonu, güneş kremleri (UV koruma), kozmetik, seramik sırlar, elektronik, tarım (gübre), tıp (antimikrobiyal) |
| Raf Ömrü | 36 - 48 ay |
| GHS Sinyal Kelimesi | UYARI |
| UN Numarası | Düzenlenmemiştir |
| Özel Özellik | Amfoterik, n-tipi yarı iletken (geniş bant aralığı 3.37 eV), güçlü UV emici, antimikrobiyal, fotokatalitik |
BÖLÜM 20: KRİTİK UYARILAR VE EN İYİ UYGULAMALAR
KRİTİK UYARILAR:
-
Cilt tahrişine neden olur (H315). Cilt temasından kaçının. Koruyucu eldiven kullanın.
-
Ciddi göz tahrişine neden olur (H319). Göz koruması kullanın. Gözle teması halinde bol su ile yıkayın.
-
Solunum tahrişine neden olabilir (H335). Toz solunmasından kaçının. İnhalasyon metal dumanı ateşine (çinko titremesi) neden olabilir. İyi havalandırılmış alanda kullanın.
-
Amfoteriktir. Hem asitlerle hem de kuvvetli alkalilerle reaksiyona girer. Uyumsuz maddelerle temastan kaçının.
-
Higroskopik değildir ancak CO₂ ile karbonatlaşabilir (yavaş). Kapları kapalı tutun.
-
Yanıcı değildir. Ancak ince toz halinde havada patlayıcı karışımlar oluşturabilir. Toz oluşumundan kaçının.
-
Geçimsizlikler: Kuvvetli asitler, kuvvetli alkaliler, alüminyum ve magnezyum tozları (yüksek sıcaklıkta).
-
Hijyen Gereksinimi: Kullandıktan sonra ellerinizi iyice yıkayın. Toz oluşumunu önleyin.
-
Nano boyutlu çinko oksit: Daha yüksek reaktivite ve potansiyel toksisite gösterebilir. Özel KKD kullanımı ve maruziyet kontrolü gerekir.
EN İYİ UYGULAMA ÖNERİLERİ:
Kauçuk Endüstrisi: Kauçuk vulkanizasyonunda aktivatör olarak kullanın; Vulkanizasyon hızını ve verimliliğini artırır; Çapraz bağlanmayı iyileştirir; Önerilen dozaj (100 phr kauçuk başına 3-10 phr ZnO); Aktif çinko oksit (yüksek yüzey alanlı) daha düşük dozlarda etkinlik sağlar.
Kozmetik ve Güneş Kremleri: Geniş spektrumlu UV filtresi olarak kullanın (UV-A ve UV-B); Nano boyutlu ZnO şeffaf koruma sağlar, mikro boyutlu ZnO beyaz kalıntı bırakır; %10-25 konsantrasyonda kullanılır; Antimikrobiyal özelliği ile koruyucu etki sağlar.
Boya ve Kaplamalar: Opaklaştırıcı beyaz pigment olarak kullanın (Çinko Beyazı); Yağlı boyalarda, emayelerde ve sanat malzemelerinde tercih edilir; TiO₂'ye göre daha az opak ancak daha yumuşak ve kararlıdır; Antimikrobiyal kaplamalarda da kullanılır.
Seramik ve Cam: Seramik sırlarda eritken (flux) olarak kullanın; Erime sıcaklığını düşürür; Glazelerde parlaklık ve dayanıklılık sağlar; Opaklaştırıcı olarak da görev alır; Cam formülasyonlarında %1-5 oranında kullanılır.
Elektronik: N-tipi yarı iletken olarak kullanın (geniş bant aralığı 3.37 eV); Transistörler, diyotlar, sensörler, LED'ler ve fotodetektörlerde kullanılır; İnce film transistör (TFT) ve şeffaf iletken oksit (TCO) uygulamaları için idealdir; Nanopartiküller, baskılı elektronikte kullanılır.
Tarım: Çinko eksikliğini gidermek için gübre katkısı olarak kullanın; Toprak ve yaprak uygulamaları için; Önerilen uygulama (toprak): 5-10 kg/da; Yapraktan: %0.5-1.0 sulu süspansiyon.
Kullanım: İyi havalandırılmış alanlarda kullanın; Toz oluşumundan kaçının; Koruyucu eldiven, güvenlik gözlüğü ve uygun solunum koruması (N95/FFP2 veya üzeri) giyin.
Kişisel Koruyucu Donanım: Koruyucu eldivenler (nitril, neopren, butil), güvenlik gözlüğü (kimyasal sıçramalara karşı), koruyucu giysi, NIOSH onaylı N95 veya üzeri toz maskesi (solunabilir toz için), lokal egzoz havalandırması.
Hijyen: Kullandıktan sonra ellerinizi iyice yıkayın; Kullanırken yemek yemeyin, içmeyin veya sigara kullanmayın; Kirlenmiş giysileri çıkarın ve yeniden kullanmadan önce yıkayın.
Depolama: Sıkıca kapalı, uygun etiketli kaplarda kuru koşullarda depolayın; Asitler ve oksitleyicilerden uzak tutun; Nem ve CO₂'den koruyun.
Dökülme Müdahalesi: Toz oluşumundan kaçının; Vakumlayın veya ıslak süpürün (toz dağılımını önlemek için); Kapalı kaplara koyun; Drenajlara veya su yollarına girmesine izin vermeyin.
Bertaraf: Yerel, bölgesel ve ulusal mevzuata uygun şekilde bertaraf edin; Çinko oksit tehlikeli olmayan atık olarak kabul edilir; Geri kazanımı mümkündür.
KAUÇUK VULKANİZASYONU HAKKINDA ÖZEL NOT:
Çinko oksit, kauçuk vulkanizasyonunda (sülfür ile) vazgeçilmez bir aktivatördür:
-
Fonksiyon: Sülfür vulkanizasyon hızlandırıcılarını (ör. MBT, CBS) aktive eder ve verimliliği artırır.
-
Mekanizma: Çinko oksit, stearik asit ile reaksiyona girerek çinko stearat oluşturur; bu da vulkanizasyon hızlandırıcıyı aktive eder.
-
Dozaj: 100 phr kauçuk başına 3-10 phr ZnO (aktif ZnO daha düşük dozda kullanılabilir, 2-5 phr).
-
Avantaj: Daha düşük sıcaklıkta ve daha kısa sürede vulkanizasyon sağlar; Gelişmiş fiziksel özellikler (gerilme dayanımı, esneklik, aşınma direnci).
-
Nano ZnO: Daha yüksek yüzey alanı nedeniyle daha düşük dozlarda (%50 oranında azaltılmış) kullanılabilir; Daha homojen dağılım sağlar.
GÜNEŞ KREMİ ve UV KORUMA HAKKINDA ÖZEL NOT:
Çinko oksit, geniş spektrumlu UV filtresi olarak güneş kremlerinde yaygın kullanılır:
-
Mekanizma: UV-A (315-400 nm) ve UV-B (280-315 nm) ışınlarını emer ve yansıtır. Geniş spektrumlu koruma sağlar.
-
Konsantrasyon: Tipik olarak %10-25.
-
Nano vs. Mikro: Nano ZnO şeffaf koruma sağlar, beyaz kalıntı bırakmaz; Mikro ZnO beyaz renk verir (Çinko Beyazı) ve daha yüksek yansıtma sağlar.
-
Avantaj: Kimyasal UV filtrelerine göre daha stabil, fotostabil, düşük alerjenik, antimikrobiyal koruma sağlar.
-
Güvenlik: FDA ve AB onaylı; Sistemik emilimi çok düşük; Ciltte güvenli kabul edilir.
YASAL UYARI:
Bu dokümanda verilen bilgiler mevcut bilgi ve deneyimlerimize dayanarak iyi niyetle sunulmuştur; ancak her türlü kullanım koşulu bizim kontrolümüz dışında olduğundan bağlayıcı bir spesifikasyon veya garanti niteliği taşımaz. Bu Teknik Veri Sayfası yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Kullanıcılar kendi uygulamaları için uygunluğu test etmekle yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, taşıma, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurulmalıdır.
