Seryum İyodür, Cerium Iodide, Cerous Iodide, Seryum (III) İyodür, Cerium (III) Iodide, 7790-87-6

SERYUM İYODÜR (SERYUM(III) İYODÜR) 

Kimyasal Adı: Seryum(III) İyodür / Seryum Triiyodür
CAS Numarası: 7790-87-6
EC Numarası: 232-245-6
UN Numarası: 3077 (Çevresel riskli madde)

1. ÜRÜN TANIMI VE KİMYASAL KİMLİK

KİMYASAL YAPI VE AÇIKLAMASI:

Seryum İyodür (CeI₃), seryumun +3 oksidasyon durumundaki iyodür tuzudur. Bileşik, seryum iyonları (Ce³⁺) ve iyodür iyonlarından (I⁻) oluşan iyonik bir yapıya sahiptir. Plütonyum(III) bromür (PuBr₃) kristal yapısını benimser ve 8-koordinasyonlu çift kare prizmatik Ce³⁺ iyonları içerir. Seryum İyodür, son derece higroskopiktir ve havadan nemi hızla emer; maruz kaldığında iyot salınımı nedeniyle kahverengiye döner. Suda, asetonda ve polar organik çözücülerde çözünür.

Yapısal Özellikler:

• PuBr₃ tipi ortorombik kristal yapı

• Son derece higroskopik

• Suda ve polar organik çözücülerde çözünür

• Organoseryum reaktiflerinin öncülü olarak kullanılır

• Organik çözücülerde solvolüminesans özelliği gösterir

2. FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER

Seryum İyodür, son derece higroskopik, sarıdan kahverengimsi-sarıya kristal katıdır. Erime noktası yaklaşık 750-770°C olup, su, aseton ve diğer polar çözücülerde çözünür. Hava ve neme karşı aşırı duyarlılığı nedeniyle, maruz kaldığında iyot salınımı ile kahverengiye dönerek bozunur. Bileşik inert atmosfer altında ve hava geçirmez kaplarda saklanmalıdır.

3. ÇÖZÜNÜRLÜK PROFİLİ

Seryum İyodür, su ve aseton, tetrahidrofuran (THF), asetonitril ve dietil eter gibi çeşitli organik çözücülerde çözünür. Organik çözücülerde, lüminesans özellikler gösteren çözünmüş kompleksler oluşturur. Aprotik organik çözücülerdeki çözünürlüğü, organoseryum kimyası uygulamaları için değerlidir.

4. KİMYASAL ÖZELLİKLER VE REAKSİYONLAR

Seryum İyodür, organolitiyum bileşikleriyle reaksiyona girerek organoseryum reaktifleri oluşturan yüksek reaktif bir Lewis asididir. Bu reaktifler, azaltılmış baziklik ve karbonil gruplarına karşı artırılmış nükleofiliklik gösterir ve bu da onları organik sentezde değerli kılar. Bileşik son derece higroskopiktir ve havada bozunarak iyot salar ve kahverengiye döner. Organik çözücülerde UV ışınımı altında mor veya mavi emisyon ile solvolüminesans gösterir.

Temel Kimyasal Reaksiyonlar:

Organoseryum Reaktif Oluşumu:
CeI₃ + RLi → RCeI₂ + LiI (azaltılmış baziklikte reaktifler oluşturur)

Hava/Nem ile Reaksiyon:
CeI₃ + H₂O → CeOI + 2HI (nemli havada bozunma, iyot salınımı)

Doğrudan Sentez:
2Ce + 3I₂ → 2CeI₃ (yüksek sıcaklıklarda)

5. SPESİFİKASYONLAR (TEKNİK VE YÜKSEK SAFLIK)

Seryum İyodür, teknik (≥ %99) ve ultra yüksek saflık (≥ %99,999) dahil olmak üzere çeşitli kalitelerde üretilmektedir. Su içeriği <100 ppm olan ultra kuru sınıflar, neme duyarlı uygulamalar için gereklidir. Yüksek saflık sınıfları (%99,9 ve üzeri), eser safsızlıkların ve nemin performansı önemli ölçüde etkilediği araştırma, optik ve organometalik uygulamalar için tercih edilir.

6. KULLANIM ALANLARI VE ENDÜSTRİYEL UYGULAMALAR

6.1. Organometalik ve Organik Sentez (En Önemli Uygulama)

Seryum İyodür, organik sentezde öncelikle organoseryum reaktiflerinin öncülü olarak kullanılır. Organolitiyum bileşikleriyle reaksiyona girdiğinde, azaltılmış baziklik ve karbonil gruplarına karşı artırılmış nükleofiliklik gösteren organoseryum reaktifleri oluşturarak seçici dönüşümlere olanak tanır. Ayrıca aldol reaksiyonlarını teşvik eder ve LiAlH₄ ile kombinasyon halinde seçici indirgeyici madde olarak görev yapar.

6.2. Elektrokimyasal Enerji Depolama

Son araştırmalar, Seryum İyodürün Li-O₂ bataryalarında çift fonksiyonlu redoks mediatörü olarak görev yapabileceğini göstermiştir; Ce³⁺ süperoksit radikal temizleyicisi olarak, I⁻ ise redoks mediatörü olarak çalışarak döngü ömrünü önemli ölçüde iyileştirir.

6.3. Optik ve Lüminesans Uygulamaları

Seryum İyodür, organik çözücülerde solvolüminesans sergiler ve UV ışınımı altında mor veya mavi ışık yayar. Bu özellik, organik çözücülerde eser su tespiti için %0,1 (h/h) tespit limiti ile kullanışlı bir lüminesans sensör olarak kullanılabilir.

6.4. Malzeme Bilimi ve Seramikler

6.5. Araştırma ve Laboratuvar Uygulamaları

7. ALTERNATİF / MUADİL ÜRÜNLER

8. SEKTÖREL UYGUNLUK TABLOSU

9. HALK DİLİNDEKİ İSİMLERİ

• Seryum tuzu

• Seryum triiyodür

• Beyaz iyodür kristali

• Seryum iyodür tozu

• Seröz iyodür

• Nadir toprak iyodürü

10. ÜRETİM SÜRECİ

Reaksiyon Denklemleri:

Doğrudan Sentez:
2Ce + 3I₂ → 2CeI₃ (400-650°C)

Cıva(II) İyodür Yöntemi:
2Ce + 3HgI₂ → 2CeI₃ + 3Hg

Çözelti Yöntemi:
CeO₂ + 6HI → CeI₃ + I₂ + 3H₂O (NH₄I ile, vakumda ısıtılır)

Üretim Şekli: Teknik, yüksek saflık ve ultra kuru sınıflar

Başlıca Üretici Ülkeler: Çin, Hindistan, ABD, Japonya

Ticari Saflık: %99 ile %99,999 arasında değişir

11. GÜVENLİK VE TOKSİKOLOJİ

ÖZEL UYARILAR: Seryum İyodür, cilt ve göz tahrişine, alerjik cilt reaksiyonlarına ve solunum duyarlılaşmasına neden olabilen tehlikeli bir maddedir. Doğurganlığa veya doğmamış çocuğa zarar verebilecek üreme toksikantı olarak sınıflandırılmıştır (H360). Son derece higroskopik yapısı nedeniyle, neme maruz kaldığında iyot salarak bozunur. Bileşik inert atmosfer altında uygun kişisel koruyucu ekipman (eldiven, koruyucu gözlük, toz maskesi) ile kullanılmalıdır. Kilitli olarak saklanmalı ve yönetmeliklere göre bertaraf edilmelidir.

12. TAŞIMA BİLGİLERİ

Seryum İyodür, UN 3077 kapsamında çevresel tehlikeli madde olarak sınıflandırılmıştır. Taşıma sırasında çevreye yayılımı önlenmelidir. Neme karşı hassasiyeti nedeniyle, inert atmosfer altında contalı ampuller veya sızdırmaz kaplarda taşınmalıdır.

13. MEVZUAT BİLGİLERİ

Seryum İyodür, tüm büyük endüstriyel pazarlarda kayıtlıdır. Türkiye'de kullanım için KKDİK kaydı gereklidir. Gümrük GTIP kodu 2846.90.00.00.19 altında sınıflandırılmıştır. Tehlikeli sınıflandırması nedeniyle uygun ithalat/ihracat belgeleri ve güvenlik beyanları gereklidir.

14. DEPOLAMA VE KULLANIM

Kullanım Notları:

• KRİTİK: Bu bileşik son derece higroskopiktir ve inert atmosfer altında kullanılmalıdır

• Tüm kullanım işlemleri için glove bag veya kuru kutu kullanın

• Açtıktan sonra hava geçirmez, neme dayanıklı kaplar kullanın

• Cilt ve göz temasından kaçının (koruyucu eldiven ve gözlük kullanın)

• Toz oluşumundan ve solunmasından kaçının

• Azot veya argon altında saklayın

• İyi havalandırılmış alanlarda veya çeker ocak altında kullanın

• Neme ve havaya maruziyetten kaçının

15. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ

Seryum İyodür, yanıcı bir madde değildir. Yangın durumunda koruyucu giysi ve SCBA kullanılmalıdır. Termal bozunma, toksik iyot dumanları ve seryum oksitler açığa çıkarabilir.

16. KAZARA DÖKÜLME ÖNLEMLERİ

Dökülme durumunda uygun kişisel koruyucu ekipman giyilmelidir. Bozunmayı önlemek için inert atmosfer altında kullanın. Temizlik için kuru yöntemler kullanın. UN 3077 kapsamında sınıflandırıldığından çevresel yayılım önlenmelidir.

17. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ

Özel Notlar:

• Seryum İyodür üreme toksikantı olarak sınıflandırılmıştır (H360)

• Solunum ve cilt teması ile duyarlılaşmaya neden olabilir

• Tıbbi personel iyodür tuzu maruziyeti konusunda bilgilendirilmelidir

• Yutma durumunda, olası aspirasyon riski nedeniyle kusturmayın

18. HAM MADDELER VE ALT ÜRÜNLER

18.1. Hammaddeler (Yukarı Akış)

18.2. Alt Ürünler (Aşağı Akış)

19. KALİTE KONTROL PARAMETRELERİ

20. ÖZET VE ÖNEMLİ UYARILAR

ÖZET:

Seryum İyodür (CeI₃, CAS 7790-87-6), sarıdan kahverengimsi-sarıya, son derece higroskopik kristal bir katıdır. Seryumun +3 oksidasyon durumundaki iyodür tuzudur ve moleküler ağırlığı 520,83 g/mol'dür. Erime noktası yaklaşık 750-770°C olup, su ve polar organik çözücülerde (aseton, THF, asetonitril) çözünür ve PuBr₃ kristal yapısını benimser. Havaya ve neme karşı aşırı duyarlıdır, maruz kaldığında iyot salınımı ile bozunur.

En önemli kullanım alanı, organik sentezde organoseryum reaktiflerinin öncülü olmasıdır; organolitiyumlarla reaksiyona girerek azaltılmış baziklikte ve artırılmış nükleofiliklikte reaktifler oluşturur. Ayrıca Lewis asidi katalizörü olarak aldol reaksiyonlarında ve LiAlH₄ ile kombinasyon halinde seçici indirgeyici madde olarak görev yapar. Yeni gelişen uygulamalar arasında Li-O₂ bataryalarında çift fonksiyonlu redoks mediatörü olarak kullanım ve organik çözücülerde eser su tespiti için lüminesans sensör olarak kullanım bulunmaktadır.

Bileşik, H315 (cilt tahrişi), H319 (göz tahrişi), H317 (alerjik cilt reaksiyonu), H334 (solunum duyarlılaşması) ve H360 (üreme toksisitesi) GHS tehlike ifadeleri ile tehlikeli madde olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca UN 3077 kapsamında çevresel tehlikeli madde olarak sınıflandırılmıştır. Son derece higroskopik yapısı nedeniyle, inert atmosfer (azot/argon) altında ve hava geçirmez kaplarda saklanmalı ve kullanılmalıdır.

Temel Özellikler:

Başlıca Kullanım Alanları:

Temel Güvenlik Noktaları:

• TEHLİKELİ: GHS07 ve GHS08 sınıflandırması

• CİLT/GÖZ TAHRİŞİ: H315, H319

• DUYARLILAŞTIRICI: H317, H334

• ÜREME TOKSİKANTI: H360

• SON DERECE HİGROSKOPİK: İnert atmosfer altında saklanmalıdır

• ÇEVRESEL TEHLİKELİ: UN 3077

• KORUYUCU EKİPMAN: Eldiven, koruyucu gözlük, toz maskesi, koruyucu giysi

• DEPOLAMA: İnert atmosfer, hava geçirmez, kilitli

KRİTİK UYARILAR:

1. SON DERECE HİGROSKOPİK: Seryum İyodür son derece higroskopiktir ve havaya maruz kaldığında iyot salınımı nedeniyle kahverengiye döner. Azot veya argon altında saklanmalı ve glove bag veya kuru kutuda kullanılmalıdır.

2. ÜREME TOKSİKANTI: Bileşik, doğurganlığa veya doğmamış çocuğa zarar verebilecek üreme toksikantı olarak sınıflandırılmıştır (H360). Katı güvenlik önlemleri alınmalıdır.

3. ORGANOSERYUM REAKTİF ÖNCÜLÜ: Seryum İyodür, organik sentezde organoseryum reaktifleri için tercih edilen öncüldür. Bu reaktifler, azaltılmış baziklik ve karbonil gruplarına karşı artırılmış nükleofiliklik göstererek seçici dönüşümlere olanak tanır.

4. DUYARLILAŞMA TEHLİKESİ: Solunum ve cilt teması ile duyarlılaşmaya neden olabilir (H334, H317). Tozun solunmasından ve cilt temasından kaçınılmalıdır.

5. Li-O₂ BATARYA UYGULAMASI: Son araştırmalar, CeI₃'ün Li-O₂ bataryalarında çift fonksiyonlu redoks mediatörü olarak görev yapabileceğini göstermiştir; Ce³⁺ süperoksit radikal temizleyicisi olarak, I⁻ ise redoks mediatörü olarak çalışarak döngü ömrünü önemli ölçüde iyileştirir.

6. LÜMİNESANS SENSÖR: Ticari CeI₃, organik çözücülerde solvolüminesans sergiler ve organik çözücülerde %0,1 (h/h) tespit limiti ile eser su tespiti için kullanışlı bir lüminesans sensör olarak kullanılabilir.

7. İNERT ATMOSFER ALTINDA KULLANIM: Tüm kullanım işlemleri inert atmosfer (azot veya argon) altında glove bag veya kuru kutu kullanılarak yapılmalıdır. Kaplar yalnızca kuru ortamlarda açılmalı ve hemen yeniden kapatılmalıdır.

8. GÜMRÜK SINIFLANDIRMASI: Doğru gümrük tarife kodu 2846.90.00.00.19'dur. Nadir toprak bileşikleri için ülkeye özgü kısıtlamalar olabileceğinden, uluslararası ticaret için doğru sınıflandırma önemlidir.

9. RAF ÖMRÜ: Neme karşı aşırı hassasiyeti nedeniyle raf ömrü sınırlıdır. Su içeriği <100 ppm olan ultra kuru sınıflar, neme duyarlı uygulamalar için mevcuttur.

10. ATIK BERTARAFI: İçerik ve kabı yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararası yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edin. Kilitli olarak saklayın ve tehlikeli atık olarak işlem görsün.

Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sağlanan bilgiler mevcut verilere dayanmaktadır ve doğru olduğuna inanılmaktadır. Ancak, kullanıcı ürünün kendi özel uygulamaları için uygunluğunu belirleme ve tüm geçerli düzenlemelere ve güvenlik gerekliliklerine uyma konusunda tek başına sorumludur. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurun. Kullanıcılar ürünü kendi proses ve uygulamalarında test etmekle yükümlüdür. Seryum İyodür ile çalışırken tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uyulmalıdır. Son derece higroskopik yapısı ve tehlikeli sınıflandırması nedeniyle, kullanımdan önce detaylı risk değerlendirmesi ve kullanım prosedürü oluşturulmalıdır.