Hidroksi Propil Metil Selüloz, Hipromelloz, Hydroxy Propyl Methyl Cellulose, Hypromellose, E464, HPMC, MHPC, 9004-65-3

Hidroksi Propil Metil Selüloz, Hipromelloz, Hydroxy Propyl Methyl Cellulose, Hypromellose, E464, HPMC, MHPC, 9004-65-3
HPMC – Hidroksipropil Metilselüloz
CAS No: 9004-65-3
E Kodu (Gıda): E464

HPMC, selülozdan türetilmiş iyonik olmayan, suda çözünür bir polimerdir. Gıda, ilaç, kozmetik, deterjan ve yapı kimyasalları gibi birçok sektörde kullanılır. Non-iyonik yapısı sayesinde stabilite, su tutma kapasitesi ve viskozite kontrolü sağlar.

Teknik Özellikler:

Kullanım Alanları ve Fonksiyonları:

Üretim Süreci (Özet):

1. Selüloz alkali ile işlenerek alkali selüloz elde edilir.

2. Metil klorür ve propilen oksit ile reaksiyona girerek HPMC oluşur.

3. Ürün saflaştırılır, kurutulur ve toz formuna getirilir.

4. Kalite kontrol: ikame derecesi, viskozite ve saflık testleri yapılır.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler (Not: Bazı kaynaklarda farklılık olabilir)

• Kimyasal Formül: HPMC için kesin bir moleküler formül verilmez; selüloz türevi olduğundan değişkendir.

• Yoğunluk: ~1.26 g/cm³

• Erime Noktası: Belirgin erime noktası yoktur; 225–230°C civarında bozunma başlar.

• Çözünürlük: Soğuk suda çözünür, etanol ve diğer organik çözücülerde çözünmez.

9004-65-3 diğer isimleri

9004-65-3 numaralı CAS kaydı, “Hidroksipropil Metilselüloz” (Hipromelloz) olarak bilinir.

Diğer İsimleri

Bu kimyasal madde farklı kaynaklarda çeşitli isimlerle anılmaktadır:

• Hidroksipropil Metilselüloz (HPMC)

• Hipromelloz

• Hydroxypropyl methyl cellulose

• Methocel (ticari isimlerden biri)

• MHPC

• Cellulose ether HPMC

• Hydroxylpropylmethylcellulose

• (Hydroxypropyl) Methyl Cellulose

• Metilselülozun propilen glikol eteri

Genel Özellikleri

• Molekül formülü: C₅₅H₁₀₈O₃₀

• Molekül ağırlığı: 1261,4 g/mol

• Fiziksel görünüm: Beyaz veya krem renkli toz

• Çözünürlük: Suda çözünür, berrak veya hafif bulanık çözelti oluşturur

• Kullanım alanları:

  • İlaç endüstrisinde tablet kaplama ve bağlayıcı

  • Gıda katkı maddesi olarak kıvam artırıcı

  • İnşaat sektöründe harç ve yapıştırıcı katkısı

  • Kozmetik ürünlerde jel kıvam verici

9004-65-3 = Hidroksipropil Metilselüloz (Hipromelloz) olup, HPMC kısaltmasıyla yaygın bilinir. Ayrıca Methocel, MHPC gibi ticari ve teknik adlarla da karşılaşabilirsiniz.

Sektörel Uygunluk ve Kullanım Miktarları

Öne Çıkan Noktalar

• HPMC & HEMC inşaatta lider: Çimentolu harç ve yapıştırıcılarda vazgeçilmez.

• HEC boyada lider: Lateks boyalarda birincil kalınlaştırıcıdır.

• İlaç ve gıda sektöründe HPMC standart: Regülasyon uyumu ve fonksiyonel çeşitlilik nedeniyle tercih edilir.

• Kozmetikte üçü de kullanılır: İstenilen reoloji ve köpük stabilitesine göre seçim yapılır.

• HEC özel sektörlerde öne çıkar: Petrol sondajı ve kâğıt üretiminde benzersiz avantaj sağlar.

HPMC (Hidroksipropil Metilselüloz), inşaat sektöründe harç, fayans yapıştırıcıları ve sıvalarda su tutma, işlenebilirlik, kıvam kontrolü ve bağlayıcılık sağlamak için kullanılır. Tipik kullanım oranı formülasyona bağlı olarak %0,2 – %1,0 arasındadır; daha yüksek dozlar reoloji ve su tutma performansını artırır ancak maliyeti yükseltir.

HPMC’nin İnşaatta Kullanım Şekli

• Harçlar (örneğin çimento esaslı):

  • HPMC, harcın su tutma kapasitesini artırır, erken su kaybını önler.

  • İşlenebilirliği ve uygulama kolaylığını yükseltir.

  • Çatlama riskini azaltır, homojen sertleşme sağlar.

• Fayans Yapıştırıcıları:

  • Yapıştırıcının kayma direncini artırır.

  • Açık bekletme süresini uzatarak ustalara daha fazla çalışma zamanı tanır.

  • Yapışma mukavemetini ve esnekliği geliştirir.

• Sıvalar:

  • Sıvanın yüzeye daha iyi tutunmasını sağlar.

  • Uygulama sırasında akışkanlığı ve yayılabilirliği kontrol eder.

  • Kuruma süresini dengeler, yüzeyde düzgün bir görünüm oluşturur.

Uygunluk ve Avantajlar

• Uygunluk: Çimento, alçı ve kireç esaslı sistemlerle uyumludur.

• Avantajlar:

  • Su tutma özelliği sayesinde özellikle sıcak ve kuru iklimlerde performansı artırır.

  • Kalınlaştırıcı etkisi ile homojen karışım sağlar.

  • Çalışma süresini uzatarak uygulama hatalarını azaltır.

Kullanım Miktarları

Not: Kesin oranlar kullanılan çimento/alçı türüne, agrega yapısına ve proje koşullarına göre optimize edilmelidir.

Riskler ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Aşırı dozaj → Harcın çok viskoz olması, işlenebilirliğin düşmesi.

• Yetersiz dozaj → Su tutma ve bağlayıcılık azalır, çatlama riski artar.

• Maliyet faktörü → HPMC yüksek performans sağlar ancak katkı maliyetini artırır; optimum dozaj seçilmelidir.

HPMC (Hydroxypropyl Methylcellulose), ilaç sektöründe tablet kaplama, kapsül üretimi ve kontrollü salım sistemlerinde yaygın kullanılan, güvenli ve uyumlu bir yardımcı maddedir. Kullanım şekli ve miktarı formülasyona bağlıdır; genellikle film kaplama çözeltilerinde %2–10 konsantrasyonlarda, kapsül üretiminde ise jelatin yerine bitkisel alternatif olarak kullanılır.

HPMC’nin İlaçlarda Uygunluğu

• Farmasötik uyum: HPMC, toksik olmayan, biyouyumlu ve farmakope standartlarına uygun bir polimerdir.

• Kapsül üretimi: Bitkisel kapsüllerde jelatin yerine kullanılır; vegan/vejetaryen uyumlu.

• Tablet kaplama: Nem, ışık ve oksijene karşı koruma sağlar, tat ve koku maskeler.

• Kontrollü salım: Uzatılmış salım (sustained release) ve gecikmeli salım (delayed release) formülasyonlarında kullanılır.

Kullanım Şekilleri

• Film kaplama:

  • HPMC çözeltisi hazırlanır (genellikle su veya hidro-alkolik çözeltiler).

  • Tablet yüzeyine püskürtülerek uygulanır, ardından kurutma yapılır.

  • Sağladığı avantajlar: koruma, tat maskesi, estetik görünüm, kontrollü salım.

• Kapsül üretimi:

  • Jelatin yerine HPMC kullanılarak sert kapsül kabuğu üretilir.

  • Nem hassasiyeti düşük, stabilitesi yüksek.

  • Özellikle nemli ortamlarda jelatine göre daha dayanıklı.

• Tablet matriks:

  • Tabletin içinde bağlayıcı veya salım düzenleyici olarak kullanılır.

  • Kontrollü salım için farklı viskozite dereceleri seçilir.

Tipik Kullanım Miktarları

Destekli Bilgiler ve Dikkat Noktaları

• Avantajlar: Stabilite, tat maskesi, kontrollü salım, vegan uyumluluk.

• Riskler: Yüksek konsantrasyonlarda tablet sertliği ve çözünme profili değişebilir.

• Regülasyon: Avrupa Farmakopesi, USP ve Türk Farmakopesi’nde tanımlı; ilaç üretiminde onaylı yardımcı madde.

• Seçim kriterleri: Viskozite derecesi (kps), çözünürlük, film kalınlığı ve hedeflenen salım profili.

Gıdada Uygunluk

• Yasal statü: Gıda katkı maddesi olarak E464 koduyla Codex Alimentarius, EFSA, FDA ve Türk Gıda Kodeksi tarafından onaylıdır.

• Güvenlik: Toksik değildir, sindirilemez, insan tüketimi için güvenli kabul edilir.

• Fonksiyonları:

  • Kıvam artırıcı (soslar, içecekler, süt alternatifleri).

  • Stabilizatör (emülsiyon ve köpüklerde).

  • Film oluşturucu (yenilebilir kaplamalar, fırın ürünleri).

  • Yağ ikamesi (düşük yağlı ürünlerde ağız hissini iyileştirir).

  • Gluten ikamesi (glutensiz ekmeklerde hamur elastikiyetini artırır).

Kullanım Şekilleri

• Toz formu: Suya yavaşça eklenerek yüksek devirli karıştırıcı ile çözülür, topaklanma önlenir.

• Çözelti/gel formu: Doğrudan gıda formülasyonuna eklenir.

• Yenilebilir kaplama: Meyve, şekerleme veya fırın ürünleri üzerine ince film halinde uygulanır, nem kaybını azaltır.

Tipik Kullanım Miktarları

Dikkat Noktaları

• Hidratasyon: Yavaş eklenmeli, aksi halde topaklanma olur.

• Viskozite sınıfları: Düşük viskoziteli tipler içeceklerde, yüksek viskoziteli tipler fırın ve kaplamalarda tercih edilir.

• Termal jel oluşumu: Isıtıldığında jel oluşturur, soğuduğunda çözülür – özellikle fırıncılıkta avantaj sağlar.

• Stabilite: pH aralığında kararlı, enzimlere dayanıklı, diğer hidrokolloidlerle uyumlu.

• Belgeler: Gıda sınıfı COA’da (Certificate of Analysis) viskozite derecesi, saflık ve E-numarası mutlaka belirtilmelidir.

Destekli Bilgiler

• Codex Alimentarius & EFSA: HPMC (E464) izinli katkı maddesi, düşük toksisite nedeniyle ADI (Acceptable Daily Intake) sınırı yok.

• FDA (GRAS): “Genel olarak güvenli” kabul edilir.

• Türk Gıda Kodeksi: Stabilizatör ve kıvam artırıcı olarak sos, süt alternatifleri, fırın ürünleri ve kaplamalarda kullanımına izin verir.

HPMC (Hidroksipropil Metilselüloz) – Kozmetik & Kişisel Bakım Kullanımı:

Uygunluk

• Regülasyon: Kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde güvenli kabul edilir; toksik değildir, cilt ve ağızda tahriş yapmaz.

• Fonksiyonları:

  • Kıvam artırıcı / viskozite düzenleyici (losyon, şampuan, diş macunu).

  • Stabilizatör (emülsiyon ve süspansiyonlarda homojenlik sağlar).

  • Film oluşturucu (ciltte nem bariyeri, saçta koruyucu tabaka).

  • Bağlayıcı (diş macununda partikülleri bir arada tutar).

Kullanım Şekilleri

• Losyon & krem:

  • Su fazına eklenerek çözülür, kıvam ve stabilite sağlar.

  • Nem tutucu özellik kazandırır, ciltte yumuşak film bırakır.

• Şampuan & saç bakım ürünleri:

  • Köpük stabilitesini artırır, akışkanlığı düzenler.

  • Saç üzerinde ince film oluşturarak yumuşaklık ve parlaklık sağlar.

• Diş macunu:

  • Aşındırıcı partikülleri bağlar, macunun yapısını korur.

  • Nem kaybını önler, homojen kıvam sağlar.

Tipik Kullanım Miktarları

Dikkat Noktaları

• Çözünme: HPMC tozu suya yavaşça eklenmeli, yüksek devirli karıştırıcı ile topaklanma önlenir.

• Viskozite dereceleri:

  • Düşük viskozite (5–15 cps): şampuan ve sıvı ürünlerde.

  • Orta viskozite (50–100 cps): losyon ve kremlerde.

  • Yüksek viskozite (>400 cps): diş macunu ve jel formülasyonlarda.

• Stabilite: pH 3–11 aralığında kararlı, iyonik bileşenlerle uyumlu.

• Belgeler: Kozmetik sınıf COA’da viskozite derecesi, saflık ve uyumluluk bilgisi yer almalı.

Destekli Bilgiler

• CTFA & INCI: HPMC, kozmetik hammaddeler listesinde “Hydroxypropyl Methylcellulose” olarak tanımlıdır.

• FDA & EU Cosmetics Regulation: Kozmetik ürünlerde kullanımına izin verilmiştir.

• Pratik avantaj: Jelatin veya doğal sakızlara göre daha stabil, mikrobiyal bozulmaya dirençli.

HPMC (Hidroksipropil Metilselüloz) – Boya & Kaplama (Lateks Boyalar, Emülsiyonlar) Kullanımı

Uygunluk

• Endüstriyel kabul: HPMC, su bazlı boya ve kaplama sistemlerinde yaygın kullanılan bir reoloji düzenleyici ve stabilizatördür.

• Fonksiyonları:

  • Kıvam artırıcı (viskozite kontrolü).

  • Stabilizatör (pigment ve dolgu maddelerinin homojen dağılmasını sağlar).

  • Su tutucu (film oluşumunu iyileştirir, çatlama riskini azaltır).

  • Reoloji kontrolü (fırça, rulo veya püskürtme uygulamalarında akış ve yayılma özelliklerini düzenler).

Kullanım Şekilleri

• Lateks boyalar:

  • HPMC tozu suya yavaşça eklenir, yüksek devirli karıştırıcı ile çözülür.

  • Boya formülasyonuna eklenerek viskozite ve uygulama kolaylığı sağlanır.

• Emülsiyon kaplamalar:

  • Emülsiyon sistemlerinde stabiliteyi artırır, pigment çökelmesini önler.

  • Film oluşumunda düzgün yüzey sağlar.

• Kaplama çözeltileri:

  • Su tutucu özelliği sayesinde kaplamanın kuruma süresini dengeler.

Tipik Kullanım Miktarları

Dikkat Noktaları

• Çözünme: HPMC suya yavaşça eklenmeli, aksi halde topaklanma olur.

• Viskozite dereceleri:

  • Düşük viskozite (5–15 cps): püskürtme uygulamaları için uygun.

  • Orta viskozite (50–100 cps): fırça ve rulo uygulamalarında tercih edilir.

  • Yüksek viskozite (>400 cps): kalın film kaplamalarda kullanılır.

• Uyumluluk: Çeşitli pigmentler, dolgu maddeleri ve bağlayıcılarla uyumlu.

• Belgeler: Endüstriyel COA’da viskozite derecesi, saflık ve boya/kaplama uyumluluğu belirtilmelidir.

Destekli Bilgiler

• Endüstriyel standartlar: HPMC, su bazlı boya ve kaplamalarda yaygın olarak kullanılan selüloz türevleri arasında yer alır.

• Avantaj: Doğal sakızlara göre daha stabil, mikrobiyal bozulmaya dirençli.

• Performans: Boya uygulamasında akış, yayılma ve film oluşumunu optimize eder.

HPMC (Hidroksipropil Metilselüloz) – Petrol Sondaj Sıvıları ve Tekstil & Kağıt Endüstrisinde Kullanımı

Uygunluk

• Petrol sondaj sıvıları:

  • HPMC, sondaj çamurlarında reoloji düzenleyici, viskozite artırıcı ve sıvı kaybı azaltıcı olarak kullanılır.

  • Hem tatlı su hem de tuzlu su bazlı sistemlerle uyumludur.

  • API standartlarında kabul görmüş katkı maddelerindendir.

• Tekstil & kağıt endüstrisi:

  • Kıvam artırıcı, bağlayıcı, film oluşturucu ve yüzey düzenleyici olarak görev yapar.

  • Tekstil baskı patlarında viskoziteyi kontrol eder, desen netliğini artırır.

  • Kağıt kaplamalarında yüzey düzgünlüğü, parlaklık ve baskı kalitesini iyileştirir.

  • Dokuma ipliklerinde haşıl maddesi olarak kullanılarak iplik mukavemetini artırır.

Kullanım Şekilleri

• Sondaj sıvıları:

  • Toz veya önceden çözülmüş formda çamura eklenir.

  • Çözündüğünde viskoziteyi artırır, katı parçacıkları süspansiyonda tutar.

  • İnce ve geçirimsiz bir filtre keki oluşturarak sıvı kaybını azaltır.

• Tekstil baskı:

  • Baskı patlarına eklenerek boyanın akışını kontrol eder, desenin dağılmasını önler.

• Haşıl (iplik hazırlama):

  • İplik yüzeyine film oluşturarak kopma ve tüylülüğü azaltır.

• Kağıt kaplama:

  • Kaplama karışımına eklenir, yüzey düzgünlüğünü ve mürekkep tutma kapasitesini artırır.

Tipik Kullanım Miktarları

Pratik ve Hassas Noktalar

• Çözünme: HPMC suya yavaşça eklenmeli, yüksek devirli karıştırıcı kullanılmalı; aksi halde topaklanma olur.

• Viskozite dereceleri:

  • Düşük viskozite (5–15 cps): sondaj sıvılarında pompalanabilirlik için uygun.

  • Orta viskozite (50–100 cps): tekstil baskı patlarında tercih edilir.

  • Yüksek viskozite (>400 cps): kağıt kaplamalarında güçlü film oluşturur.

• Dikkat edilmesi gerekenler:

  • Sondajda aşırı dozaj, çamurun pompalanabilirliğini zorlaştırabilir.

  • Tekstil ve kağıtta fazla kullanım, aşırı film kalınlığına ve esneklik kaybına yol açabilir.

• Belgeler: Endüstriyel COA’da viskozite derecesi, saflık ve ilgili sektör uyumluluğu mutlaka belirtilmelidir.

Destekli Bilgiler

• Petrol sondajı: API standartlarında HPMC, sıvı kaybı azaltıcı katkı olarak tanımlanır.

• Tekstil & kağıt: Doğal sakızlara göre daha stabil, mikrobiyal bozulmaya dirençli, uzun raf ömrü sağlar.

• Avantaj: Tutarlı viskozite, film dayanımı ve stabilite sunar.