Bakır Siyanür, Copper Cyanide, Cyanocopper, Cuprous Cyanide, 544-92-3
BAKIR SİYANÜR – COPPER CYANIDE
1. KİMYASAL KİMLİK VE TANIM
| Parametre |
Bilgi |
| Kimyasal Adı (IUPAC) |
Copper(I) Cyanide |
| Diğer İsimler |
Cuprous Cyanide, Cyanocopper, Siyanürlü Bakır, Bakır(I) Siyanür |
| Kimyasal Formül |
CuCN |
| Moleküler Ağırlık |
89.56 g/mol |
| CAS Numarası |
544-92-3 |
| EC Numarası (EINECS) |
208-883-6 |
| Görünüm |
Kirli beyaz / yeşilimsi katı (safsızlıklara bağlı olarak) |
| Koku |
Hafif acı badem kokusu (siyanür) |
| Fiziksel Hal (20°C) |
Katı (toz / granül) |
| Kimyasal Sınıfı |
İnorganik tuz (siyanür bileşiği) |
2. BAKIR SİYANÜR NEDİR?
Bakır siyanür (CuCN), inorganik bir bileşiktir ve bakır(I) iyonu ile siyanür iyonundan oluşur. Elektrokaplama endüstrisinde en yaygın kullanılan bakır kaynaklarından biridir. Oldukça toksik olan bu bileşik, endüstriyel uygulamalarda dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır. Suda çözünmez ancak siyanür çözeltilerinde çözünerek kompleks iyonlar oluşturur.
3. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Görünüm |
Kirli beyaz / yeşilimsi katı |
| Moleküler Ağırlık |
89.56 g/mol |
| Yoğunluk |
2.92 g/cm³ |
| Erime Noktası |
474 °C (ayrışır) |
| Kaynama Noktası |
Ayrışır |
| Suda Çözünürlük |
Çözünmez (~0.001 g/L) |
| Siyanür Çözeltisinde Çözünürlük |
Çözünür (kompleks oluşturur) |
| Amonyakta Çözünürlük |
Çözünür |
| Asitlerde Çözünürlük |
Çözünür (toksik HCN gazı açığa çıkarır) |
| Renk |
Beyaz ila yeşilimsi |
4. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Bilgi |
| Kimyasal Formül |
CuCN |
| Moleküler Ağırlık |
89.56 g/mol |
| CAS Numarası |
544-92-3 |
| EC Numarası |
208-883-6 |
| Bakır İçeriği |
~%71.0 |
| Siyanür İçeriği |
~%29.0 |
| Yapı |
Polimerik zincir yapısı (Cu-CN) |
| Bakır Değerliği |
Cu(I) / +1 |
| Kararlılık |
Havada kararlı, neme duyarlı |
| Hidroliz |
Suda yavaş hidroliz |
5. KİMYASAL REAKSİYONLAR
| Reaksiyon |
Denklem |
Açıklama |
| Siyanür Kompleks Oluşumu |
CuCN + CN⁻ → [Cu(CN)₂]⁻ |
Siyanür çözeltisinde çözünür |
| Kompleks Çözünme |
CuCN + 2CN⁻ → [Cu(CN)₃]²⁻ |
Fazla siyanürde kompleks |
| Tetrasiyano Kompleksi |
CuCN + 3CN⁻ → [Cu(CN)₄]³⁻ |
Yüksek siyanür konsantrasyonu |
| Asit Dekompozisyonu |
CuCN + H⁺ → Cu⁺ + HCN |
Toksik HCN gazı açığa çıkar |
| Oksidasyon |
2CuCN + O₂ → Cu₂O + ... |
Havada yavaş oksidasyon |
6. KULLANIM ALANLARI
6.1. Elektrokaplama
| Uygulama |
Açıklama |
| Bakır Kaplama |
Çelik, pirinç ve diğer metallere bakır kaplama |
| Alt Kaplama |
Nikel ve krom kaplama öncesi alt katman |
| Süs Eşyası Kaplama |
Dekoratif bakır kaplama |
| Elektronik Kaplama |
PCB ve elektronik bileşenlerde kaplama |
| Bariz Kaplama |
Mücevher ve saat endüstrisinde |
6.2. Katalizör
| Uygulama |
Açıklama |
| Kimyasal Reaksiyonlar |
Çeşitli organik ve inorganik reaksiyonlarda katalizör |
| Polimerizasyon |
Belirli polimerizasyon reaksiyonlarında |
| Yükseltgenme Reaksiyonları |
Seçici yükseltgenme katalizörü |
6.3. Organik Sentez
| Uygulama |
Açıklama |
| Nitril Bileşikleri |
Aril ve alkil nitrillerin sentezi (Rosenmund-von Braun reaksiyonu) |
| Aromatik Nitriller |
Aromatik halojenürlerden nitril sentezi |
| Karboksilik Asitler |
Nitrillerden asit sentezi |
| İlaç Sentezi |
Farmasötik ara ürünler |
6.4. Deniz Boyaları ve Biyositler
| Uygulama |
Açıklama |
| Deniz Boyaları |
Gemi gövdelerinde antifouling boyalar |
| İnsektisit |
Tarımda böcek öldürücü |
| Fungisit |
Mantar öldürücü |
| Biyosit |
Genel biyolojik ajan |
6.5. Diğer Uygulamalar
| Uygulama |
Açıklama |
| Pestisit |
Tarımda haşere kontrolü |
| Metal Kaplama |
Özel kaplama prosesleri |
| Boyalar |
Antifouling formülasyonlar |
7. ELEKTRO KAPLAMA BANYO PARAMETRELERİ
| Parametre |
Tipik Değer |
| Bakır Siyanür (CuCN) |
30 – 60 g/L |
| Sodyum Siyanür (NaCN) |
40 – 80 g/L |
| Sodyum Karbonat (Na₂CO₃) |
15 – 30 g/L |
| pH |
12.0 – 12.8 |
| Sıcaklık |
40 – 60 °C |
| Akım Yoğunluğu |
1 – 5 A/dm² |
| Anot |
Bakır anot |
| Katot Verimliliği |
95 – 100% |
8. KOMPLEKS OLUŞUMU
| Kompleks |
Formül |
Stabilite |
Açıklama |
| Dosiyanobakrat(I) |
[Cu(CN)₂]⁻ |
Kararlı |
1:1 oran |
| Trisiyanobakrat(I) |
[Cu(CN)₃]²⁻ |
Çok kararlı |
1:2 oran |
| Tetrasiyanobakrat(I) |
[Cu(CN)₄]³⁻ |
En kararlı |
1:3 oran |
9. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| Oral LD50 (Sıçan) |
~1,000 - 1,500 mg/kg |
| Dermal LD50 (Tavşan) |
~300 mg/kg |
| İnhalasyon LC50 (Sıçan) |
~0.5 mg/L (HCN) |
| GHS Sınıflandırması |
Çok toksik |
| Tehlike Sınıfı |
Kategori 1-3 |
| Kanserojenite |
Sınıflandırılmamıştır |
| Mutajenite |
Negatif |
| Üreme Toksisitesi |
Pozitif |
9.1. GHS ZARARLILIK İFADELERİ (H-Codes)
| Kod |
İfade |
| H290 |
Metaller için aşındırıcı olabilir |
| H300 |
Yutulduğunda öldürücüdür |
| H310 |
Cilt ile temasında öldürücüdür |
| H330 |
Solunduğunda öldürücüdür |
| H372 |
Uzun süreli maruziyette organ hasarı |
| H400 |
Sucul ortamda çok toksiktir |
| H410 |
Sucul ortamda uzun süreli toksisite |
9.2. GHS ÖNLEM İFADELERİ (P-Codes)
| Kod |
İfade |
| P260 |
Toz ve dumanını solumaktan kaçının |
| P262 |
Gözlere, cilde veya giysilere temasından kaçının |
| P273 |
Çevreye salınımından kaçının |
| P301+P310 |
Yutulması halinde: Derhal tıbbi yardım alın |
| P303+P361+P353 |
Cilt temasında: Kirlenmiş giysileri çıkarın |
| P304+P340 |
Solunması halinde: Temiz havaya çıkarın |
| P305+P351+P338 |
Göz temasında: Su ile yıkayın |
10. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet Yolu |
Yapılacak İşlem |
| Soluma |
Temiz havaya çıkarın. Solunum durmuşsa suni teneffüs yapın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması |
Kirlenmiş giysileri çıkarın. Bol su ve sabunla yıkayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması |
En az 20 dakika bol su ile durulayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Yutma |
Kusturmayın. Ağızı çalkalayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
11. SİYANÜR PANZEHİRİ TEDAVİSİ
| Ajan |
Dozaj |
Açıklama |
| Hidroksokobalamin |
5 g IV |
Siyanür antidotu |
| Sodyum Tiyosülfat |
12.5 g IV |
Siyanür metabolizması |
| Amil Nitrit |
İnhalasyon |
Methemoglobin oluşumu |
| Sodyum Nitrit |
3% IV |
Methemoglobin oluşumu |
12. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin, kuru, iyi havalandırılmış, kilitli alan |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapalı, özel siyanür kabı |
| Korunması Gerekenler |
Nem, asitler, oksitleyiciler |
| Raf Ömrü |
12-24 ay (uygun depolama ile) |
| Sıcaklık |
15-25°C |
| Uyarı |
Asitlerle temas HCN gazı oluşturur |
13. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
1600 |
| Tehlike Sınıfı |
6.1 (Toksik maddeler) |
| Ambalaj Grubu |
II |
| ADR/RID |
6.1 |
| IMDG Kodu |
6.1 |
| IATA (Hava) |
6.1 |
| Deniz Kirletici |
Evet |
14. ÇEVRESEL ETKİLER
| Parametre |
Bilgi |
| Sucul Toksisite |
Son derece toksik |
| Balık Toksisitesi (LC50) |
0.1 – 1 mg/L |
| Biyobirikim |
Mümkün |
| Kalıcılık |
Siyanür biyolojik olarak parçalanır |
| Çevresel Risk |
Yüksek |
15. ATIK YÖNETİMİ
| Parametre |
Bilgi |
| Atık Kodu |
Tehlikeli atık (06 07 03) |
| Bertaraf |
Lisanslı bertaraf tesisleri |
| Nötralizasyon |
Alkali hipoklorit ile oksidasyon |
| Geri Dönüşüm |
Mümkündür (özel proses) |
| Atık Su |
Siyanür oksidasyonu gereklidir |
16. AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Tipi |
Miktar |
Malzeme |
| Plastik Varil |
25 – 50 kg |
HDPE |
| Plastik Kova |
5 – 25 kg |
HDPE |
| Plastik Torba |
1 – 5 kg |
PE |
| Fiber Varil |
25 – 50 kg |
Fiber |
17. DÜZENLEYİCİ MEVZUAT DURUMU
| Bölge / Otorite |
Durum |
| Avrupa Birliği (REACH) |
Kayıtlı (yüksek önemli madde) |
| ABD (EPA) |
Toksik Madde |
| ABD (OSHA) |
Siyanür yönetmeliği |
| Kimya Silahları Sözleşmesi |
İzlenen madde |
| Türkiye |
Tehlikeli madde |
18. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türü |
İsim |
| Türkçe İsimler |
Bakır Siyanür, Siyanürlü Bakır, Bakır(I) Siyanür |
| İngilizce İsimler |
Copper Cyanide, Cuprous Cyanide, Copper(I) Cyanide, Cyanocopper |
| Fransızca |
Cyanure de Cuivre |
| Almanca |
Kupfercyanid |
| Halk İsimleri |
Beyaz Bakır Tozu, Kaplama Bakırı |
| CAS Numarası |
544-92-3 |
| EC Numarası |
208-883-6 |
19. ÖZET VE KRİTİK UYARILAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Bakır Siyanür (Copper Cyanide) |
| CAS Numarası |
544-92-3 |
| Formül |
CuCN |
| Moleküler Ağırlık |
89.56 g/mol |
| Görünüm |
Kirli beyaz / yeşilimsi katı |
| Bakır İçeriği |
~%71.0 |
| Birincil Kullanım |
Elektrokaplama, katalizör, organik sentez |
KRİTİK UYARILAR
1. YÜKSEK TOKSİSİTE: Bakır siyanür oldukça toksiktir. Yutma, soluma veya cilt teması ölümcül olabilir. Siyanür zehirlenmesi hızlıdır (dakikalar içinde).
2. HCN GAZI: Asitlerle temas ettiğinde hidrojen siyanür (HCN) gazı açığa çıkarır. HCN, acı badem kokulu, son derece toksik bir gazdır. Asitlerle aynı alanda saklamayın.
3. ELEKTROKAPLAMA: En yaygın kullanımı bakır kaplamadır. Siyanür banyoları özel güvenlik önlemleri gerektirir.
4. SİYANÜR ANTİDOTU: Her zaman siyanür panzehiri (hidroksokobalamin, sodyum tiyosülfat) bulundurulmalıdır. Acil durum prosedürleri bilinmelidir.
5. SUDA ÇÖZÜNMEZ: Suda çözünmez, ancak siyanür çözeltilerinde çözünür. Çözünme sırasında siyanür açığa çıkabilir.
6. KOMPLEKS OLUŞUMU: [Cu(CN)₂]⁻, [Cu(CN)₃]²⁻ ve [Cu(CN)₄]³⁻ kompleksleri oluşturur. Kararlı kompleksler kaplama için gereklidir.
7. DEPOLAMA: Kuru, serin, iyi havalandırılmış ve kilitli alanda saklayın. Asitlerden ve oksitleyicilerden uzak tutun.
8. KKD: Kullanırken tam koruyucu ekipman (eldiven, gözlük, önlük, solunum cihazı) gereklidir.
9. ÇEVRE: Sucul organizmalar için son derece toksiktir. Çevreye salınımından kaçının.
10. ATIK: Siyanür içeren atıklar alkali hipoklorit ile oksitlenerek nötralize edilmelidir. Lisanslı bertaraf tesislerine gönderilmelidir.
11. TAŞIMA: UN 1600, Sınıf 6.1 (Toksik). Ambalaj Grubu II.
12. EĞİTİM: Siyanürle çalışan tüm personel düzenli olarak güvenlik eğitimi almalıdır.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamasına uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, taşıma, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurulmalıdır. Bu belge profesyonel veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.
