Sodyum Karboksimetil Selüloz, Karboksimetil Selüloz, Carboxy Methyl Cellulose, CMC, E466, 9000-11-7, 9004-32-4

Sodyum Karboksimetil Selüloz, Karboksimetil Selüloz, Carboxy Methyl Cellulose, CMC, E466, 9000-11-7, 9004-32-4

SODYUM KARBOKSİMETİL SELÜLOZ (Na‑CMC)

1. ÜRÜN TANIMI VE KİMYASAL KİMLİK

2. FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER

• Fiziksel Görünüm: Beyaz veya hafif grimsi, kokusuz toz/granül.

• Yoğunluk (yığın): 0,4 – 0,8 g/cm³ (viskozite tipine bağlı)

• pH (%1’lik çözelti, 25 °C): 6,5 – 8,0 (sodyum tuzu olduğu için hafif alkali)

• Çözünürlük:

  • Soğuk ve sıcak suda kolayca çözünür (viskoz, şeffaf çözelti oluşturur).

  • Etanol, aseton, toluen gibi organik çözücülerde çözünmez.

  • Sulu çözeltiye etanol eklendiğinde çöker (çözücü olmayan etkisi).

• Viskozite (tipik aralık): Düşük viskoziteli (<100 mPa·s, %1 çöz.) – ultra yüksek viskoziteli (>5000 mPa·s) birçok grade mevcuttur. Değerler Brookfield viskometresi ile belirlenir.

• Sübstitüsyon Derecesi (DS): Genellikle 0,6 – 1,2 aralığı. DS arttıkça çözünürlük ve asit/alkali dayanımı artar, ancak biyouyumluluk değişebilir.

• Kararlılık: Kuru toz halde kararlıdır. 200 °C üzerinde renk koyulaşır ve bozunur. Sulu çözeltileri mikrobiyal üremeye karşı korunmalıdır (koruyucu eklenmezse 1‑2 gün içinde viskozite düşer).

• Uyumluluk: Katyonik yüzey aktif maddeler, çok asidik ortam (pH <2) ve yüksek konsantrasyonda elektrolit varlığında viskozite kaybı veya çökme görülebilir. Higroskopik olduğu için aşırı nemden korunmalıdır.

3. CAS NUMARASI FARKI: 9004‑32‑4 ile 9000‑11‑7

• 9004‑32‑4: Daha dar spesifikasyonlara sahip, yüksek saflıkta sodyum karboksimetil selülozu tanımlar. Gıda katkısı (E466), ilaç yardımcı maddesi (carmellose sodium) ve kozmetik içeriklerinde bu CAS numarası dikkate alınır. Üreticiden üreticiye viskozite tipi değişse de, ağır metal ve safsızlık limitleri farmakope ve gıda kodekslerine uygundur.

• 9000‑11‑7: Daha genel bir CMC tanımıdır; teknik sınıf, düşük saflıkta veya çapraz bağlı olmayan CMC ürünleri için de kullanılabilir. Bazı tedarik zincirlerinde her iki CAS numarası aynı malzeme için eş anlamlı verilebilmektedir. Ancak gıda ve ilaç uygulamaları için 9004‑32‑4 istenmesi doğru olur.

Önemli Not: Kroskarmelloz Sodyum (çapraz bağlı CMC) 9000‑11‑7 değildir. Kendine ait CAS’ı 74811‑65‑7’dir. İlaç tabletlerinde süper dağıtıcı olarak kullanılan bu ürün, doğrusal Na‑CMC ile karıştırılmamalıdır.

4. DİĞER İSİMLER VE SİNONİMLER

• Karboksimetil Selüloz

• Sodyum Karboksimetil Selüloz

• CMC, Na‑CMC

• Carmellose Sodium (Ph.Eur.)

• Cellulose Gum (USP/NF, gıda kodeksinde)

• E466 (Avrupa gıda katkı numarası)

• Glikolik Asit Selüloz Eter (eskimiş adlandırma)

• Selüloz Glikolik Asit (asit formuna atıf)

5. SEKTÖREL UYGULAMALAR, KULLANIM ORANLARI VE ÖRNEK REÇETELER

5.1. İlaç Endüstrisi

• Kullanım: Tablet ve kapsüllerde bağlayıcı, dağıtıcı, kontrollü salım ajanı; süspansiyon ve şuruplarda kıvam artırıcı; diş macunlarında bağlayıcı.

• Orantı: Tablette bağlayıcı olarak %1‑5, kıvam verici olarak %0,5‑2 (sıvı formülasyonlarda). Dağıtıcı özellik için daha ziyade çapraz bağlı form (kroskarmelloz sodyum) kullanılır.

• Örnek Reçete – Oral Süspansiyon (parasetamol):

  • %0,8 Na‑CMC (orta viskozite) → kıvam verici ve stabilize edici

  • %2,4 parasetamol

  • %10 sorbitol (%70’lik çözelti)

  • %0,1 sodyum benzoat

  • Saf su ile 100 mL’ye tamamlayın.
    CMC’yi sıcak suyun bir kısmında önceden şişirin, soğutun, ardından etken maddeyi dağıtın.

5.2. Gıda Endüstrisi (E466)

• Kullanım: Dondurma, sos, puding, fırıncılık ürünleri, içeceklerde kıvam artırıcı, stabilizatör, su tutucu; unlu mamullerde glüten ikamesi (glutensiz ürünler).

• Orantı: Dondurmada %0,1‑0,3, soslarda %0,2‑1,0, toz içecek karışımlarında %0,5‑2,0.

• Örnek Reçete – Salata Sosu (light):

  • %1,0 Na‑CMC (yüksek viskozite)

  • %3 sirke, %2 şeker, %1 tuz

  • %20 sıvı yağ

  • %0,05 ksantan gam (sinerjik etki)

  • Su ile %100’e tamamlanır. Önce CMC + su karıştırılır, ardından diğerleri eklenerek homojenize edilir.

5.3. Kozmetik ve Kişisel Bakım

• Kullanım: Şampuan, duş jeli, losyon, kremlerde viskozite düzenleyici ve stabilizatör; diş macununda bağlayıcı ve nem tutucu.

• Orantı: Krem/losyonda %0,2‑0,5; şampuanda %0,3‑0,8; diş macununda %0,5‑1,5.

• Örnek Reçete – Diş Macunu Jeli:

  • %1,2 Na‑CMC (orta viskozite)

  • %20 sorbitol (%70)

  • %10 hidrate silika (aşındırıcı)

  • %1,5 sodyum lauril sülfat

  • Koruyucu, tatlandırıcı, su.
    CMC’yi sorbitol ve su karışımında hidrate edin, tozları ekleyerek vakum altında karıştırın.

5.4. Tekstil, Kağıt, Boya ve Yapıştırıcılar

• Tekstil: Haşıl maddesi, baskı patı kıvamlaştırıcı olarak %1‑3’lük çözelti.

• Kağıt: Yüzey haşıllama ve tutkallamada nişasta ile birlikte %0,2‑1,0.

• Boya: Su bazlı boyalarda kıvam verici ve stabilizatör olarak %0,5‑2,0.

• Kömür Briketi ve Kaynak Elektrodu: Bağlayıcı olarak %2‑5 katı CMC tozu.

5.5. Uçak Antifriz Sıvıları ve Yangın Söndürme

• Uçak pist buz çözücülerinde kıvamlaştırıcı olarak Na‑CMC (genellikle çapraz bağlı form veya yüksek molekül ağırlıklı) %0,2‑0,5 kullanılır. Yüzeyde kalış süresini artırır.

6. ALTERNATİFLER VE KARŞILAŞTIRMA

7. SIK SORULAN SORULAR (Na‑CMC Özelinde)

S1. CAS 9004‑32‑4 ve 9000‑11‑7 ürünü aynı mıdır?
Her ikisi de karboksimetil selülozu ifade eder; fakat 9004‑32‑4 genellikle yüksek saflıkta sodyum tuzu (gıda/ilaç) için ayrılmıştır. 9000‑11‑7 daha geniş bir tanımdır ve teknik kaliteleri de kapsayabilir. İlaç veya gıdada kullanılacaksa 9004‑32‑4 talep edilmelidir.

S2. Na‑CMC ile Kroskarmelloz Sodyum arasındaki fark nedir?
Na‑CMC suda çözünerek viskoz bir çözelti oluşturur. Kroskarmelloz sodyum ise çapraz bağlı olduğu için suda çözünmez; sadece kendi ağırlığının katlarca suyunu emerek şişer. Bu yüzden tabletlerin hızlı dağılması için üretilmiştir ve kıvam artırıcı olarak kullanılmaz.

S3. E461 (Metil Selüloz) ile E466 (CMC) aynı şey midir?
Hayır. E461 metil selülozdur, non‑iyonik bir selüloz eteridir. E466 ise sodyum karboksimetil selülozdur, anyoniktir. Yapıları, çözünürlük davranışları ve kullanım yerleri farklıdır. Metin içinde sıkça karıştırılmıştır; özellikle “Carmellose” adı CMC’ye aittir, metil selüloza değil.

S4. Na‑CMC çözeltisi nasıl hazırlanır?
Topaklanmayı önlemek için toz, kuvvetli karıştırılan suya yavaş yavaş eklenmelidir. Ya da önce gliserin/sorbitol gibi bir humektanla karıştırılıp “slurry” haline getirildikten sonra suya eklenir. Tam hidrasyon için birkaç saat beklemek gerekebilir.

S5. CMC’nin raf ömrü nedir?
Uygun koşullarda (serin, kuru, kapalı ambalaj) raf ömrü en az 24 aydır. Açıldıktan sonra nem alması önlenmelidir.

S6. Na‑CMC hangi pH aralığında kararlıdır?
En iyi viskozite ve kararlılığı pH 5‑9 aralığında gösterir. pH 3’ün altında viskozitesi azalır ve serbest asit formu çökebilir. pH 10’un üzerinde ise oksidatif bozunma hızlanabilir.