Beyaz Fosfor, Kırmızı Fosfor, Siyah Fosfor, White Phosphorus, Red Phosphorus, Black Phosphorus, 12185-10-3, 7723-14-0, 12186-10-4

Beyaz Fosfor, Kırmızı Fosfor, Siyah Fosfor, White Phosphorus, Red Phosphorus, Black Phosphorus, 12185-10-3, 7723-14-0, 12186-10-4

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

• Beyaz Fosfor (P₄):

  • Sarı-beyaz renkte, mum kıvamında.

  • Havada kendiliğinden tutuşur, çok zehirlidir.

  • Yoğunluğu 1.82 g/cm³, erime noktası 44.1°C, kaynama noktası 280°C.

• Kırmızı Fosfor:

  • Kırmızı-kahverengi toz halinde.

  • Beyaz fosfora göre daha kararlı, havada tutuşmaz.

  • Yoğunluğu 2.20 g/cm³, erime noktası 610°C.

  • Toksisitesi düşük, endüstride güvenli kabul edilir.

• Siyah Fosfor:

  • Grafit benzeri siyah kristal yapıda.

  • En kararlı allotrop.

  • Yoğunluğu 2.69 g/cm³.

  • Elektronik uygulamalarda yarı iletken özellikleri nedeniyle önemlidir.

Kullanım Alanları

• Tarım: Fosfatlı gübrelerde fosfor bileşikleri.

• Kibrit Üretimi: Kırmızı fosfor, kibrit kutularının sürtme yüzeyinde.

• Piroteknik: İşaret fişekleri, ateşleyiciler, havai fişekler.

• Sanayi: Beyaz fosfor, fare zehirleri, sis ve yangın bombaları.

• Elektronik: Siyah fosfor, yeni nesil transistör ve yarı iletkenlerde.

Güvenlik ve Yasal Durum

• Beyaz Fosfor: Çok zehirli, ciltte ciddi yanıklara yol açar. Uluslararası ticarette sıkı kontrol altında.

• Kırmızı Fosfor: Daha güvenli olsa da patlayıcı yapımında kullanılabildiği için birçok ülkede satışı ve taşınması yasal kısıtlamalara tabi.

• Siyah Fosfor: Araştırma laboratuvarlarında kullanılır, ticari ölçekte yaygın değildir.

İlginç Bilgiler

• Allotrop Farkı: Aynı element (P), farklı kristal yapılarla bambaşka özellikler kazanır.

• Kemik Tozu: Tarihsel olarak fosfor, kemiklerin yakılmasıyla elde edilirdi. Bu yüzden halk arasında “kemik tozu” adıyla bilinir.

• Keşif Hikâyesi: Fosfor ilk kez 1669’da Hamburg’da Hennig Brand tarafından idrarın damıtılmasıyla keşfedildi.

• Modern Araştırmalar:

Kırmızı fosfor ve diğer fosfor allotropları gerçekten çok ilginçtir; hem kimyasal özellikleri hem de kullanım alanları bakımından birbirinden oldukça farklıdır. Sana daha detaylı bir tablo halinde anlatayım:

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

Kullanım Alanları

• Tarım: Fosfatlı gübrelerde fosfor tozu (özellikle kemik tozu formunda).

• Kibrit Üretimi: Kırmızı fosfor, kibrit kutularının sürtme yüzeyinde.

• Piroteknik: İşaret fişekleri, ateşleyiciler.

• Sanayi: Beyaz fosfor, fare zehirleri, sis bombaları, yangın bombaları.

• Elektronik: Siyah fosfor, yarı iletkenlerde ve yeni nesil transistörlerde.

Güvenlik ve Yasal Durum

• Beyaz fosfor: Çok zehirli, ciltle temasında ciddi yanıklara yol açar. Uluslararası ticarette sıkı şekilde kontrol altındadır.

• Kırmızı fosfor: Daha güvenli olsa da patlayıcı yapımında kullanılabildiği için birçok ülkede satışı ve taşınması yasal kısıtlamalara tabidir.

• Siyah fosfor: Araştırma laboratuvarlarında kullanılır, endüstriyel ölçekte henüz yaygın değildir.

İlginç Notlar

• Allotrop farkı: Aynı element (P) farklı kristal yapılarla bambaşka özellikler kazanır.

• Kemik tozu: Tarihsel olarak fosfor, kemiklerin yakılmasıyla elde edilirdi. Bu yüzden halk arasında “kemik tozu” adıyla bilinir.

• Modern teknoloji: Siyah fosfor, grafene benzer özellikleri nedeniyle geleceğin elektronik malzemesi olarak görülüyor.

Yasaklı veya Kısıtlı Kullanımlar

• Beyaz Fosfor (CAS 12185-10-3)

  • Çok zehirli ve havada kendiliğinden tutuştuğu için ciddi sağlık ve çevre riski taşır.

  • Uluslararası anlaşmalarla (örneğin Kimyasal Silahlar Sözleşmesi) askeri amaçlı kullanımı büyük ölçüde yasaklanmıştır.

  • Sivil kullanımda (örneğin fare zehiri, yangın bombaları) artık çoğu ülkede yasaktır.

• Kırmızı Fosfor (CAS 7723-14-0)

  • Daha güvenli olsa da patlayıcı yapımında ve yasadışı uyuşturucu üretiminde kullanılabildiği için uluslararası ticarette sıkı kontrol altındadır.

  • Serbestçe satışı birçok ülkede yasak veya lisans gerektirir.

• Siyah Fosfor (CAS 12186-10-4)

  • Zehirli değildir ve yasaklı değildir.

  • Ancak sadece araştırma laboratuvarlarında bulunur, ticari olarak yaygın değildir.

Serbest Kullanımlar

• Fosfat bileşikleri (örneğin kalsiyum fosfat, amonyum fosfat)

  • Gübrelerde, hayvan yemlerinde ve gıda katkılarında yaygın şekilde kullanılır.

  • Bu formlar yasaklı değildir, tarımda kritik öneme sahiptir.

Özet

• Beyaz fosfor: Yasaklı / çok sıkı kısıtlı (özellikle askeri ve zehir amaçlı).

• Kırmızı fosfor: Kontrollü madde, serbest satışı çoğu yerde yasak.

• Siyah fosfor: Yasaklı değil, ama sadece araştırma amaçlı.

• Fosfat bileşikleri:Serbest, tarım ve gıda sektöründe yaygın.